Nhiều năm qua, công tác phát triển nhà ở xã hội luôn là một trong những trụ cột quan trọng của chính sách an sinh, được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm. Nhiều chủ trương, chính sách được đưa ra và tích cực triển khai, bước đầu đạt được những kết quả đáng ghi nhận.
Nhưng giấc mơ an cư vẫn còn xa vời với nhiều công nhân, lao động trẻ, viên chức mới vào nghề. Họ buộc phải ở trong những căn phòng trọ chật hẹp bởi giá nhà thương mại ngày càng vượt khỏi tầm với, trong khi nguồn cung nhà ở xã hội vẫn nhỏ giọt. Chưa kể, việc tiếp cận các dự án nhà ở xã hội không hề dễ dàng do nhiều khó khăn về thủ tục. Còn khá nhiều doanh nghiệp chưa mặn mà với phân khúc nhà này, bởi lợi nhuận và quỹ đất hạn chế, cơ chế vốn thiếu ổn định,…
Để giải quyết bài toán khó ấy, Kết luận mới đây của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về tình hình triển khai Chỉ thị số 34-CT/TW của Ban Bí thư về nhà ở xã hội và định hướng phát triển nhà ở trong thời gian tới (Chỉ thị 34) đã tạo một bước ngoặt mới, một định hướng mới, có sự thay đổi lớn về tư duy phát triển nhà ở cho người dân.
Kết luận nêu rõ: Định hướng phát triển nhà ở xã hội và nhà ở nói chung phải quán triệt quan điểm “quyền có nơi ở hợp pháp là quyền cơ bản của công dân”.
Định hướng phát triển nhà ở là nội dung quan trọng trong chiến lược, quy hoạch phát triển đô thị, nông thôn, góp phần bảo đảm an sinh xã hội.
Kết luận cũng khẳng định, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thông qua xây dựng thể chế, chính sách, quy hoạch để thị trường phát triển lành mạnh, minh bạch. Doanh nghiệp tham gia xây dựng, vận hành với lợi nhuận hợp lý và người dân được tiếp cận chỗ ở ổn định, an toàn, phù hợp với khả năng chi trả.
Như vậy, trong thời kỳ phát triển mới, “tiếp cận nhà ở an toàn”, “phù hợp khả năng chi trả” phải được coi là quyền cơ bản của người dân. Điều này có ý nghĩa rất lớn, cho thấy đổi mới trong tư duy khi có sự “dịch chuyển” cách nhìn về nhà ở nói chung và nhà ở xã hội nói riêng từ “chính sách hỗ trợ”, “giải quyết khó khăn” sang “bảo đảm quyền tiếp cận”. Khi nhà ở được nhìn nhận như một quyền cơ bản, chính sách không thể chỉ dừng ở mức khuyến khích hay vận động doanh nghiệp tham gia, mà phải trở thành một chiến lược phát triển có tính bắt buộc, dài hạn và nhất quán.
Hơn hết, nhà ở xã hội không thể tiếp tục được nhìn như một “phần phụ” trong phát triển đô thị, mà phải trở thành một phần quan trọng của tăng trưởng bền vững. Bởi một nền kinh tế muốn phát triển nhanh và ổn định không thể dựa trên một lực lượng lao động sống trong những khu nhà trọ tạm bợ, thiếu an toàn, thiếu gắn kết xã hội.
Đặc biệt, phải kiểm soát chặt chẽ tình trạng trục lợi chính sách. Thực tế từng xuất hiện tình trạng người không đúng đối tượng vẫn “lọt cửa” mua nhà ở xã hội, trong khi người thực sự khó khăn lại phải đứng ngoài. Những hiện tượng “cò suất”, mua bán chênh lệch, lách luật nếu không được xử lý nghiêm sẽ làm xói mòn niềm tin vào chính sách.
Điểm nhấn đặc biệt và có lẽ là quan trọng nhất của kết luận này là việc xác định cần ưu tiên phát triển nhà ở cho thuê. Điều này rất đúng với tinh thần mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh trong buổi làm việc ngày 19/5 với Đảng uỷ Chính phủ và các bộ, ngành về thực hiện Chỉ thị số 34. Đó là từ nay đến năm 2030, nhà ở để bán vẫn cần thiết, nhưng nhà ở cho thuê phải được xác định là “trụ cột chiến lược”, nhất là tại các đô thị lớn, khu công nghiệp, vùng nhập cư lao động và các địa bàn có giá nhà vượt xa mặt bằng thu nhập của người dân.
Theo đó, phải nghiên cứu xây dựng chính sách đất đai, tín dụng phù hợp để phát triển nhanh thị trường nhà ở cho thuê với giá hợp lý, khuyến khích thu hút khu vực tư nhân tham gia. Các thủ tục về đầu tư, quy hoạch, giao đất, cấp phép xây dựng, tiếp cận tín dụng ưu đãi phải được rút ngắn, bảo đảm thuận lợi, rõ thời hạn và trách nhiệm cá nhân. Các địa phương rà soát lại quỹ đất, hoàn thiện quy hoạch; chủ động giải phóng mặt bằng, chuẩn bị quỹ đất sạch để phát triển nhà ở cho thuê.
Trong nhiều năm, tư duy phổ biến của thị trường và cả chính sách thường nghiêng về việc hỗ trợ người dân “mua được nhà”. Nhưng thực tế cho thấy, trong bối cảnh giá bất động sản tăng nhanh hơn nhiều so với thu nhập, giá căn hộ chung cư liên tiếp neo cao, ngay cả với nhà ở xã hội, dù có chính sách ưu đãi và hỗ trợ vốn vay, không phải ai cũng đủ khả năng để có thể sở hữu ngay một căn nhà.
Vì vậy, việc xác định “nhà ở cho thuê là trụ cột chiến lược” không phải là giải pháp tình thế, mà là một cách tiếp cận hiện đại, cũng như gắn với nhu cầu thực tế của người lao động hiện nay. Đây chính là “chìa khóa” để mở cánh cửa an cư cho người lao động, nhất là người đang khó khăn về nhà ở.
Như thế, một tư duy mới, tầm nhìn mới về nhà ở nói chung và nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê nói riêng đã thể hiện rõ qua Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về tình hình triển khai Chỉ thị số 34. Chính sách nhà ở phải đảm bảo mọi người đều có chỗ ở. Nhà là để ở chứ không phải để kinh doanh, tích sản.
Người dân sẽ rất đồng tình ủng hộ và mong chờ những khu nhà ở xã hội “phù hợp khả năng chi trả” mọc lên, những căn hộ cho thuê giá hợp lý được xây dựng. Khi đó, chiếc “chìa khoá vàng” sẽ thực sự mở được cánh cửa an cư. Bởi an cư chưa bao giờ chỉ là câu chuyện của một gia đình, về một mái nhà. Đó còn là câu chuyện của niềm tin, sự gắn bó xã hội và động lực phát triển đất nước.
