Những nội dung trên được các chuyên gia tập trung thảo luận tại Tọa đàm “Kinh tế bạc và Mô hình chăm sóc người cao tuổi”, do Hiệp hội Tư vấn Nâng cao Sức khỏe Việt Nam phối hợp với Công ty Cổ phần Triển lãm và Hội nghị Toàn cầu tổ chức ngày 23/9 tại TP Hồ Chí Minh.
PGS.TS Phạm Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn Nâng cao Sức khỏe Việt Nam cho rằng, tuổi thọ của người Việt Nam ngày càng tăng là một thành tựu đáng tự hào. Tuy nhiên, sống lâu chưa phải là đích đến cuối cùng; điều quan trọng là làm sao để những năm tháng sống thêm trở thành khoảng thời gian sống khỏe, sống chủ động, sống độc lập và tiếp tục đóng góp cho gia đình, xã hội.
PGS.TS Phạm Thanh Bình cho rằng, cần thay đổi cách tiếp cận, từ chăm sóc khi mắc bệnh sang chủ động quản lý sức khỏe ngay từ khi còn khỏe; từ tập trung điều trị sang phòng bệnh, phát hiện sớm và duy trì năng lực sống. Đồng thời, cần nhìn nhận người cao tuổi không chỉ là đối tượng cần chăm sóc mà còn là nguồn lực quan trọng của gia đình, cộng đồng và nền kinh tế.
Theo ông Bình, “kinh tế bạc” không đơn thuần là thị trường dành cho người cao tuổi mà là hệ sinh thái kinh tế - xã hội lấy sức khỏe, nhu cầu, năng lực và chất lượng cuộc sống của người cao tuổi làm trung tâm, liên quan đến y tế, dinh dưỡng, phục hồi chức năng, chăm sóc tại nhà, công nghệ, nhà ở, giao thông, du lịch, văn hóa, giáo dục, tài chính, bảo hiểm và dịch vụ xã hội.
Để phát triển hệ sinh thái này, cần chuyển từ chăm sóc thụ động sang chủ động; từ chăm sóc đơn ngành sang hệ sinh thái chăm sóc tích hợp; đồng thời chuyển từ tư duy người cao tuổi là đối tượng thụ hưởng sang người cao tuổi là chủ thể của xã hội già hóa khỏe mạnh.
BS.CKII Nguyễn Đăng Ngọc, Bệnh viện Chỉnh hình và Phục hồi chức năng TP Hồ Chí Minh nhận định, chuyển đổi nhận thức từ “trị bệnh” sang “quản lý sức khỏe”, gồm kiểm tra định kỳ, dinh dưỡng cá nhân hóa và duy trì vận động, sẽ giúp người cao tuổi sống vui, độc lập hơn, đồng thời giảm gánh nặng chi phí cho gia đình và hệ thống y tế.
Tại Tọa đàm, các chuyên gia đưa ra nhiều giải pháp nhằm hiện thực hóa Chiến lược quốc gia về người cao tuổi đến năm 2035 (theo Quyết định 383/2025/QĐ-TTg) và Chỉ thị 35/2025/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
Ông Bùi Anh Trung, Tổng Giám đốc Hệ thống Dưỡng lão Bình Mỹ ,TP Hồ Chí Minh chỉ ra những “nút thắt” lớn đang tồn tại trong mô hình chăm sóc người cao tuổi hiện nay. Theo ông Trung, hiện chưa có bộ quy trình đồng nhất hay tiêu chuẩn quốc gia cụ thể áp dụng cho các cơ sở chăm sóc người cao tuổi. Các vấn đề về đất đai, ưu đãi đầu tư, thẩm duyệt phòng cháy, chữa cháy cũng còn gặp nhiều rào cản.
Bên cạnh đó, nghề chăm sóc người cao tuổi chưa được định nghĩa rõ ràng; thiếu khung chuẩn năng lực, chứng chỉ hành nghề và trường đào tạo quản lý, vận hành chuyên sâu, khiến các doanh nghiệp phải tự đào tạo nhân sự.
Định kiến xã hội đối với việc đưa cha mẹ vào cơ sở dưỡng lão vẫn là một rào cản lớn. Trong khi đó, mức lương hưu hiện tại chưa đủ chi phí chăm sóc, rất cần sự ra đời của các chính sách bảo hiểm dưỡng lão từ sớm.
Ông Bùi Anh Trung cũng cho rằng ngành chăm sóc người cao tuổi có đặc thù rủi ro cao do đối tượng chăm sóc là người yếu thế, dịch vụ diễn ra sau cánh cửa và hậu quả sức khỏe khó khắc phục, như té ngã, gãy xương. Do đó, cần xây dựng hệ thống quản trị rủi ro chặt chẽ thông qua phân loại đầu vào, minh bạch thông tin với gia đình và thiết lập các tuyến phòng thủ trong vận hành.
Theo PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Hiệp, Nhà sáng lập, Chủ tịch Tập đoàn Y học gia đình Việt Nam, khoảng trống lớn trong chăm sóc người cao tuổi hiện nay là tính liên tục và sự điều phối. Nhiều người cao tuổi đang phải điều trị phân mảnh. Các bệnh viện và phòng khám thường tập trung điều trị từng bệnh trong từng lần khám, chưa có đầu mối theo dõi toàn diện sức khỏe, chức năng và hoàn cảnh sống của người bệnh.
Để khắc phục tình trạng này, PGS Hiệp đề xuất mô hình chăm sóc người cao tuổi theo hệ thống bác sĩ gia đình, trong đó trạm y tế là nền tảng và nhóm bác sĩ gia đình đóng vai trò đầu mối lâm sàng. Mô hình tập trung vào 5 chức năng gồm: tiếp cận ban đầu, theo dõi liên tục, chăm sóc toàn diện, điều phối chuyên khoa và định hướng gia đình - cộng đồng.
Hành trình chăm sóc được tổ chức qua 6 bước: đăng ký danh sách quản lý; sàng lọc; phân tầng nguy cơ; lập kế hoạch chăm sóc cá thể; theo dõi chủ động; chuyển tiếp hai chiều giữa bệnh viện, trạm y tế và gia đình.
PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Hiệp kiến nghị triển khai các cụm thí điểm trong 12-18 tháng, với sự kết nối giữa trạm y tế, bệnh viện, trường đại học và cộng đồng, qua đó đo lường hiệu quả về khả năng sống độc lập và chất lượng sống của người cao tuổi.
