Người dân đang bị “dẫn dụ” từ đâu?
Theo ông Ngô Minh Hiếu, CEO Chongluadao.vn, các đối tượng ngày càng khai thác dữ liệu cá nhân và tâm lý người dùng để tạo ra những kịch bản lừa đảo tinh vi hơn.
Dữ liệu từ hệ thống mạng lưới cho thấy, các đối tượng lừa đảo đang sử dụng nhiều kịch bản khác nhau để tác động vào tâm lý người dùng. Trong đó, 70,72% là các trường hợp liên quan đến mồi đầu tư, với những lời mời gọi lợi nhuận cao, gần như không có rủi ro.
Đứng thứ hai là hình thức mạo danh cơ quan, chiếm 62,08%. Các đối tượng có thể giả danh công an, ngân hàng hoặc tổ chức để yêu cầu nạn nhân cài ứng dụng hoặc chuyển tiền.
Tiếp đó, 60,01% liên quan đến trúng thưởng giả, với các thông báo khuyến mãi, giải thưởng bất thường nhằm tạo tâm lý ham lợi và thúc đẩy nạn nhân hành động.
Ông Ngô Minh Hiếu chia sẻ, dù kịch bản có thể thay đổi, tâm lý bị khai thác trong các vụ lừa đảo vẫn tập trung vào các yếu tố khẩn cấp, quyền lực, lợi ích, sợ hãi và bí mật.
Theo ông Ngô Minh Hiếu, đối tượng lừa đảo không nhất thiết phải xâm nhập trực tiếp vào thiết bị của nạn nhân. Scammer không cần hack thiết bị, chỉ cần ‘hack’ một quyết định của mỗi người dân.
Theo dữ liệu được khảo sát, tỷ lệ nạn nhân bị lừa đảo trực tuyến trong năm 2025 là 0,18%, tương đương khoảng 1/555 người, giảm đáng kể so với mức 0,45%, tương đương khoảng 1/220 người năm 2024.
Tuy nhiên, việc ít người mắc bẫy hơn không đồng nghĩa với việc các vụ lừa đảo ít nguy hiểm hơn. Trong 11 tháng năm 2025, giá trị tài sản bị chiếm đoạt vẫn lên tới hơn 6.000 tỷ đồng. Các đối tượng đang có xu hướng nhắm mục tiêu chính xác và cá nhân hóa hơn, hướng tới những mục tiêu có giá trị cao hơn.
Ở chiều ngược lại, các biện pháp cảnh báo và ngăn chặn giao dịch nghi ngờ đã góp phần hạn chế thiệt hại cho người dân. Theo số liệu Ngân hàng Nhà nước đến ngày 29/6/2026, có 4,6 triệu khách hàng được cảnh báo về giao dịch có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, lừa đảo; hơn 1,5 triệu giao dịch được khách hàng dừng hoặc hủy sau cảnh báo.
Giá trị giao dịch nghi ngờ được ngăn chặn trước khi tiền chuyển đi lên tới 5.200 tỷ đồng.
Nhiều nạn nhân vẫn không báo cáo
Một vấn đề khác được ông Ngô Minh Hiếu lưu ý, nhiều nạn nhân sau khi bị lừa đảo không báo cáo vụ việc. Dữ lliệu cho biết, chỉ 32,12% nạn nhân báo cáo vụ việc với cơ quan chức năng, trong khi 12,03% chấp nhận mất tiền và không làm gì tiếp theo.
Theo ông Ngô Minh Hiếu, mỗi báo cáo bị thiếu đồng nghĩa với một phần dữ liệu bị thiếu khỏi “bản đồ lừa đảo số”. Nếu người dân cùng báo cáo, các dữ liệu riêng lẻ có thể được kết nối để nhận diện toàn bộ chiến dịch lừa đảo.
Quy trình này bắt đầu từ việc người dân cung cấp URL, số điện thoại, ảnh chụp hoặc nội dung tin nhắn. Sau đó, dữ liệu được xác minh, phân tích và kết nối với các domain, chiến dịch, hạ tầng liên quan để đưa ra cảnh báo và biện pháp ngăn chặn.
Từ dữ liệu cộng đồng trong giai đoạn 2025-2026, hệ thống đã tiếp nhận hơn 20.000 báo cáo từ người dân; nhận diện, cảnh báo và chặn hơn 200.000 website lừa đảo, qua đó bảo vệ khoảng 10 triệu lượt người. Một cuộc lừa đảo thường không diễn ra chỉ bằng một bước, mà có thể được tổ chức thành cả một chuỗi tấn công.
Trước hết, đối tượng thu thập dữ liệu cá nhân để tìm hiểu nạn nhân. Tiếp đó, mạo danh công an, ngân hàng hoặc người quen nhằm tạo lòng tin. Sau khi thiết lập được sự tin tưởng, đối tượng tạo áp lực bằng các thông điệp khẩn cấp, bí mật hoặc “cơ hội cuối”.
Nạn nhân sau đó bị kéo sang các website, ứng dụng giả hoặc mã QR độc hại. Cuối cùng, đối tượng tìm cách chiếm quyền thông qua việc yêu cầu OTP, mật khẩu hoặc thông tin tài khoản. Đây không chỉ là một “cú lừa”, mà là một chuỗi tấn công có tổ chức.
Để nhận diện đầy đủ một chiến dịch, theo ông Ngô Minh Hiếu, cần kết nối nhiều lớp dữ liệu, gồm kênh tiếp cận, danh tính mạo danh, hạ tầng lừa đảo và mục tiêu cuối cùng. Khi nhiều báo cáo được kết nối, các vụ việc riêng lẻ có thể được nhìn nhận như những mắt xích trong cùng một chiến dịch.
Cần làm gì trong 15 phút đầu tiên?
Trong trường hợp nghi ngờ đang bị lừa đảo, người dân trước hết phải dừng tương tác, không tiếp tục nhấp vào liên kết, chuyển tiền hoặc làm theo hướng dẫn của đối tượng.
Sau đó, cần cô lập bằng cách ngắt tương tác với tài khoản, ứng dụng hoặc thiết bị đáng ngờ; bảo vệ tài khoản bằng cách đổi mật khẩu, khóa thẻ và bảo vệ email; lưu bằng chứng gồm tin nhắn, URL, số điện thoại, tài khoản nhận tiền và ảnh chụp màn hình.
Người dân cũng cần báo cáo cho ngân hàng, nền tảng, cơ quan chức năng hoặc hệ thống cảnh báo cộng đồng. Cuối cùng là khôi phục, kiểm tra lại tài khoản, thiết bị và theo dõi các dấu hiệu bất thường.
Đặc biệt, ông Ngô Minh Hiếu lưu ý ba nguyên tắc: Không cung cấp OTP; không chuyển tiền vì bị thúc ép; luôn xác minh qua kênh thứ hai.
Trong bối cảnh các đối tượng lừa đảo ngày càng khai thác dữ liệu cá nhân và kỹ thuật thao túng tâm lý, việc mỗi người dân chủ động nhận diện, dừng lại trước khi thực hiện một giao dịch đáng ngờ và báo cáo vụ việc có ý nghĩa không chỉ với cá nhân mà còn với cả cộng đồng. Mỗi báo cáo bắt đầu từ một người, nhưng có thể trở thành lá chắn bảo vệ cả cộng đồng.
