Sau hơn 6 năm triển khai kế hoạch Deeptech, Pháp cho rằng nhiệm vụ của giai đoạn tiếp theo không còn dừng ở việc tạo thêm startup. Ngày 29/6/2026, Chính phủ Pháp công bố phiên bản cập nhật của kế hoạch này, với khoảng 50 hành động và định hướng mới. Trọng tâm được chuyển sang một chặng khó hơn: biến những kết quả nghiên cứu khoa học thành các doanh nghiệp công nghiệp có khả năng sản xuất, bán hàng và mở rộng quy mô.
Đây là sự thay đổi đáng chú ý trong cách nhìn về deep tech (công nghệ chuyên sâu). Những công nghệ dựa trên nghiên cứu khoa học thường cần nhiều năm phát triển, vốn lớn và phải vượt qua hàng loạt bước thử nghiệm trước khi có thể trở thành sản phẩm thương mại. Một startup có công nghệ khả thi vì thế chưa đồng nghĩa với việc đã có một doanh nghiệp có thể sản xuất hàng loạt.
Từ tạo startup đến đưa công nghệ ra nhà máy
Kế hoạch Deeptech ban đầu được Pháp triển khai từ năm 2019 với mục tiêu thúc đẩy việc hình thành các startup dựa trên kết quả nghiên cứu. Đến năm 2024, gần 400 startup deep tech được thành lập trong một năm và tổng cộng các doanh nghiệp thuộc hệ sinh thái này đã huy động khoảng 20 tỷ euro kể từ năm 2019. Chính phủ Pháp đánh giá hệ sinh thái đã có nền tảng tương đối vững, nhưng khoảng cách giữa một công nghệ có tiềm năng và một sản phẩm được sản xuất ở quy mô công nghiệp vẫn còn lớn.
Vì thế, phiên bản cập nhật của kế hoạch đặt ba hướng ưu tiên. Một là rút ngắn con đường từ phòng thí nghiệm đến nhà máy. Hai là giải quyết nhu cầu vốn của deep tech, được ước tính khoảng 30 tỷ euro trong giai đoạn đến năm 2030. Ba là giúp startup chuyển thành các doanh nghiệp công nghiệp có khả năng tìm được thị trường và tham gia vào chuỗi giá trị.
Đáng chú ý, Pháp đặt mục tiêu đến năm 2030 rút thời gian đàm phán chuyển giao công nghệ xuống tối đa 6 tháng. Chính phủ cũng kỳ vọng hệ sinh thái deep tech đạt doanh thu trên 15 tỷ euro và tạo 100.000 việc làm trực tiếp. Các mục tiêu trước đó về hình thành 500 startup deep tech mỗi năm và 10 kỳ lân deep tech vẫn được duy trì.
Như vậy, “scale-up” (mở rộng quy mô) trong cách tiếp cận mới của Pháp không chỉ có nghĩa là startup gọi được vòng vốn lớn hơn. Đó là quá trình đồng thời mở rộng năng lực sản xuất, tổ chức, thị trường và vị trí của doanh nghiệp trong chuỗi công nghiệp.
Vốn phải đi theo doanh nghiệp đến giai đoạn trưởng thành
Một trong những điểm nghẽn được Pháp nhìn nhận khá rõ là vốn.
Deep tech thường không giống các startup phần mềm có thể thử nghiệm sản phẩm với chi phí tương đối thấp rồi nhanh chóng mở rộng người dùng. Với công nghệ vật liệu mới, sinh học, lượng tử, năng lượng hay thiết bị công nghiệp, doanh nghiệp có thể phải xây dựng nguyên mẫu, dây chuyền thử nghiệm, thực hiện kiểm định và đầu tư nhà máy trước khi có doanh thu đáng kể.
Kế hoạch mới của Pháp nhấn mạnh nhu cầu bổ sung khoảng 30 tỷ euro vốn công và tư nhân đến năm 2030, đặc biệt ở những giai đoạn trưởng thành hơn. Chính phủ cảnh báo nếu thiếu vốn ở giai đoạn tăng trưởng và công nghiệp hóa, những công nghệ có triển vọng có thể không được phát triển tiếp trong nước.
Ở cấp triển khai, Pháp giao Bpifrance – ngân hàng đầu tư công của Pháp, một trong những đầu mối thực hiện chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và đổi mới sáng tạo – xây dựng các chương trình theo từng giai đoạn phát triển của startup.
Tháng 3/2026, Bpifrance triển khai chương trình Deeptech Seed kéo dài 4 tháng, dành cho các startup chuẩn bị vòng gọi vốn Seed hoặc Series A. Chương trình đặt mục tiêu hỗ trợ 75 startup trong năm 2026, kết hợp tư vấn riêng, đào tạo về gọi vốn và kết nối với các nhà đầu tư.
Với những doanh nghiệp đã bước sang giai đoạn công nghiệp hóa, Bpifrance lại có một chương trình khác. Tháng 4/2026, 22 startup công nghiệp tham gia khóa thứ 10 của Néo Startups Industrielles, với chương trình hỗ trợ kéo dài 12 tháng. Trọng tâm là những vấn đề rất cụ thể: thiết kế mô hình sản xuất, tăng công suất, tổ chức doanh nghiệp, thương mại hóa, chất lượng và khả năng cạnh tranh của sản phẩm.
Đến cuối năm 2025, Pháp có hơn 3.500 startup định hướng công nghiệp, tạo doanh thu 6,4 tỷ euro và huy động 3,7 tỷ euro qua 203 thương vụ. Trong năm này, 203 cơ sở công nghiệp mới cũng được các startup, doanh nghiệp nhỏ và vừa mở. Những con số đó cho thấy quá trình “lớn lên” của startup đang được nhìn như một vấn đề công nghiệp chứ không chỉ là câu chuyện của hệ sinh thái khởi nghiệp.
Việt Nam không chỉ cần thêm startup công nghệ
Cách tiếp cận của Pháp đặt ra một câu hỏi đáng chú ý đối với Việt Nam: nếu mục tiêu là làm chủ công nghệ chiến lược, điều gì xảy ra sau khi một viện nghiên cứu, trường đại học hoặc doanh nghiệp tạo được công nghệ đầu tiên?
Nghị quyết 57-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030 tăng tỷ lệ doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo lên trên 40%, đồng thời đưa chi cho R&D lên 2% GDP và nâng tỷ lệ khai thác thương mại các sáng chế lên 8-10%. Nghị quyết cũng nhấn mạnh việc gắn kết nghiên cứu với ứng dụng, phát triển công nghệ và doanh nghiệp.
Những mục tiêu này cho thấy bài toán của Việt Nam không chỉ nằm ở số lượng đề tài, phòng thí nghiệm hay startup được hình thành. Một công nghệ muốn tạo ra giá trị kinh tế còn phải đi qua những chặng ít được chú ý hơn: hoàn thiện sản phẩm, kiểm định, xây dựng năng lực sản xuất, tiếp cận khách hàng và huy động vốn cho giai đoạn tăng trưởng.
Nghị quyết 57 cũng đề cập đến việc xây dựng các trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm và phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia cho công nghệ chiến lược; đồng thời khuyến khích các tổ chức nghiên cứu, nhà khoa học thành lập và tham gia điều hành doanh nghiệp dựa trên kết quả nghiên cứu. Nghị quyết yêu cầu có cơ chế khuyến khích mua sắm công đối với sản phẩm, hàng hóa là kết quả nghiên cứu khoa học do doanh nghiệp trong nước tạo ra.
Như vậy, kinh nghiệm của Pháp có thể gợi mở một cách tiếp cận theo “chuỗi” thay vì chỉ theo từng chương trình riêng lẻ. Hỗ trợ nghiên cứu phải nối được với chuyển giao công nghệ; startup phải có cơ chế tiếp cận vốn khi bước sang giai đoạn sản xuất; doanh nghiệp công nghệ phải có điều kiện thử nghiệm và khách hàng đầu tiên; còn chính sách công nghiệp phải tính đến khả năng mở rộng quy mô.
Tại hội nghị sơ kết triển khai Nghị quyết 57 hồi tháng 7/2026, yêu cầu lấy hiệu quả ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa làm một trong những thước đo quan trọng đối với nghiên cứu ứng dụng và phát triển công nghệ cũng đã được nhấn mạnh.
Với deep tech, khoảng cách từ một ý tưởng tốt đến một doanh nghiệp lớn có thể dài không kém khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến sản phẩm. Pháp đang điều chỉnh chính sách để xử lý chính đoạn đường đó. Với Việt Nam, khi mục tiêu làm chủ công nghệ chiến lược được đặt cao hơn, câu hỏi tương tự sẽ ngày càng rõ: làm thế nào để những công nghệ được tạo ra trong nước không dừng lại ở nguyên mẫu, mà tiếp tục lớn lên thành năng lực sản xuất và doanh nghiệp có sức cạnh tranh.
