Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu (EU) Kaja Kallas đã kêu gọi các quốc gia thành viên chuyển giao tên lửa phòng không Patriot cho Ukraine từ kho dự trữ hiện có của mình, sau đó sử dụng khoản vay của EU để chi trả cho việc mua tên lửa thay thế. Tuy nhiên, bà Kallas thừa nhận hiện chưa có chính phủ nào cam kết tham gia kế hoạch này.
Trong bối cảnh mùa đông thứ năm kể từ khi xung đột bùng phát đang đến gần, Ukraine đang rất cần thêm tên lửa Patriot để đối phó với các cuộc tập kích đường không cường độ cao của Liên bang Nga nhằm vào cơ sở hạ tầng trọng yếu. Tuy nhiên, lượng tên lửa đánh chặn chủ lực này trong kho dự trữ trên toàn thế giới đang giảm xuống mức thấp.
Phát biểu hôm 28/9 sau cuộc họp của các bộ trưởng quốc phòng EU, Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại của EU nói: “Về tên lửa đánh chặn, đáng tiếc là hôm nay không có thêm cam kết mới nào. Vì vậy, nhiều bên đã kêu gọi thực hiện phương án hoán đổi này. Hãy chờ xem kết quả sẽ ra sao”.
Đề xuất trên, theo kênh TVP World của Ba Lan ngày 29/9 là nhằm nhanh chóng hỗ trợ hệ thống phòng không đang chịu nhiều sức ép của Ukraine trong bối cảnh các cuộc tập kích bằng tên lửa của Liên bang Nga gia tăng.
EU đã phê duyệt 28,3 tỷ euro để mua vũ khí cho Kiev trong khuôn khổ Khoản vay Hỗ trợ Ukraine (USL), trong đó có tên lửa Patriot từ các lô sản xuất trong tương lai của Mỹ.
Tuy nhiên, nhu cầu lớn từ Mỹ trong bối cảnh nước này chưa chấm dứt xung đột với Iran ở Trung Đông và từ Ukraine, quốc gia đang phải hứng chịu các cuộc tập kích hằng ngày, đã khiến chuỗi cung ứng Patriot rơi vào tình trạng quá tải, bất chấp những nỗ lực nhằm nhanh chóng mở rộng năng lực sản xuất.
Điều đó khiến lượng tên lửa Patriot hiện có trong kho dự trữ của các nước trở thành nguồn cung khả thi duy nhất để Kiev có thể nhận thêm tên lửa trước mùa đông, thời điểm Liên bang Nga được dự báo rộng rãi có thể tiến hành một chiến dịch tập kích nhằm vào hệ thống sưởi ấm và cơ sở hạ tầng điện của Ukraine.
Theo bà Kallas, “việc sản xuất tên lửa cần thời gian, trong khi Kiev cần Patriot ngay lúc này”.
Vì sao Patriot quan trọng?
Hệ thống Patriot do Mỹ sản xuất là vũ khí phòng không chủ lực mà Ukraine hiện có khả năng đánh chặn đáng tin cậy các tên lửa đạn đạo của Liên bang Nga.
Moskva (Moscow) thường phóng các tên lửa này cùng với số lượng lớn thiết bị bay không người lái (UAV) giá rẻ nhằm gây quá tải cho hệ thống phòng không của Ukraine.
Vào đầu tháng 7, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã chỉ rõ nguyên nhân Kiev không thể đánh chặn được tên lửa đạn đạo của Liên bang Nga.
Trong tuyên bố trên Telegram ngày 6/7, nhà lãnh đạo Ukraine cho rằng “nguyên nhân chính là do nguồn cung tên lửa đánh chặn còn thiếu”, đồng thời bày tỏ “điều rất quan trọng là sau hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara, thế giới - trước hết là Mỹ và các đối tác châu Âu - sẽ đưa ra những quyết định mạnh mẽ nhằm tăng cường năng lực phòng không của Ukraine”.
Hiện nay, trong bối cảnh “đang chứng kiến các cuộc tấn công mỗi ngày”, bà Kallas cũng cho rằng: “Phòng không vẫn là ưu tiên hàng đầu đối với Ukraine”.
Tuy nhiên, ngay cả trước khi cuộc chiến giữa Mỹ và Iran nổ ra, các chính phủ phương Tây đã tỏ ra thận trọng trước khả năng rút bớt tên lửa Patriot trong kho dự trữ của mình để chuyển cho Ukraine.
Kể từ khi cuộc chiến này bắt đầu vào tháng 2, Mỹ được cho là đã sử dụng lượng tên lửa tương đương tới ba phần năm kho dự trữ Patriot của nước này.
Các quan chức Mỹ và NATO nói với hãng AP hồi tháng 8 rằng tình trạng thiếu các loại tên lửa đánh chặn tiên tiến của Mỹ tại châu Âu đã trở nên “nghiêm trọng hơn mức báo động”.
Sức ép chuyển giao tên lửa đặc biệt tập trung vào Tây Ban Nha và Hy Lạp, hai nước được một số thủ đô châu Âu kêu gọi cung cấp cho Ukraine các biến thể tên lửa đánh chặn Patriot đời cũ đang có trong kho.
Tuy nhiên, việc tăng mạnh nguồn cung mới vẫn cần nhiều năm. Tập đoàn Lockheed Martin, nhà sản xuất duy nhất của tên lửa đánh chặn tiên tiến PAC-3 MSE, đã đạt thỏa thuận với Lầu Năm Góc vào tháng 1 về việc tăng hơn ba lần sản lượng hằng năm, từ khoảng 600 tên lửa lên khoảng 2.000 tên lửa. Tuy nhiên, Lockheed Martin dự kiến phải đến cuối năm 2030 mới đạt được mức sản lượng này.
Nguồn tiền bị phong tỏa được giải ngân
Các bộ trưởng EU đã đạt được thỏa thuận về cách phân bổ 6,6 tỷ euro từ Cơ chế Hòa bình châu Âu (EPF), một quỹ nằm ngoài ngân sách chung của EU, được sử dụng một phần để hoàn trả chi phí cho các quốc gia thành viên đã cung cấp vũ khí cho Kiev.
Khoản tiền này đã bị đình lại hơn hai năm do quyền phủ quyết của Hungary dưới thời cựu Thủ tướng Viktor Orbán. Sự phản đối này được dỡ bỏ sau khi ông Péter Magyar thay thế ông Orbán vào mùa hè năm nay.
Phần lớn trong số 6,6 tỷ euro sẽ được sử dụng để hoàn trả cho những chính phủ đã chờ được thanh toán, trong khi 1 tỷ euro được dành cho hoạt động mua sắm quốc phòng chung và một phần kinh phí được sử dụng để huấn luyện binh sĩ Ukraine.
Một số quốc gia đã cam kết chuyển thẳng số tiền được EU hoàn trả cho Ukraine và bà Kallas kêu gọi các nước còn lại làm tương tự.
Theo bà Kallas, nhiều bộ trưởng cũng kêu gọi giải ngân sớm một phần khoản vay 90 tỷ euro của EU dành cho Ukraine, vốn được phân bổ cho năm 2027. Bà cho biết Kiev cũng có thể được hưởng lợi từ khoản kinh phí chưa sử dụng lên tới 20 tỷ euro thuộc SAFE, cơ chế cho vay quốc phòng của EU.
