Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo. Ảnh: Thống Nhất – TTXVN)
Phát biểu tại buổi làm việc với Ban Tổ chức Trung ương, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đồng thời nhấn mạnh rằng: “Quy trình rất quan trọng, nhưng quy trình không thay thế được chất lượng cán bộ. Hồ sơ rất cần thiết, nhưng hồ sơ không thay thế được sản phẩm công việc. Bằng cấp, thâm niên, chức vụ không thể thay thế cho năng lực thực thi, uy tín và kết quả phục vụ Nhân dân”. Chỉ đạo này phản ánh sự chuyển biến quan trọng trong tư duy lãnh đạo, quản lý và sử dụng cán bộ của Đảng ta trong thời kỳ mới.
Công tác cán bộ luôn được Đảng ta xác định là khâu “then chốt của then chốt” trong công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị. Trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc” (10/1947), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định “cán bộ là cái gốc của mọi việc”, “công việc thành công hoặc thất bại đều do cán bộ tốt hay kém”. Kế thừa tư tưởng đó, Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 19/5/2018 của Hội nghị Trung ương 7 khóa XII khẳng định: “Cán bộ là nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng; công tác cán bộ là khâu ‘then chốt’ của công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị”.
Nhiều năm qua, việc xây dựng và hoàn thiện các quy trình về quy hoạch, đào tạo, luân chuyển, bổ nhiệm và đánh giá cán bộ đã góp phần quan trọng bảo đảm tính công khai, minh bạch và kiểm soát quyền lực. Quy trình là cần thiết vì đó là cơ sở thể chế để không xảy ra hay chí ít là hạn chế sự tùy tiện trong công tác cán bộ. Dẫu vậy, thực tiễn cho thấy không ít trường hợp cán bộ được bổ nhiệm “đúng quy trình”, bao gồm cả cán bộ cấp cao, nhưng năng lực lãnh đạo, điều hành còn hạn chế, hiệu quả công tác thấp, để xảy ra sai phạm bị xử lý kỉ luật, nghiêm trọng hơn là truy cứu trách nhiệm hình sự. Điều đó cho thấy “đúng quy trình” mới chỉ là điều kiện cần chứ chưa phải điều kiện đủ để bảo đảm chất lượng đội ngũ cán bộ.
Nói cách khác, một quy trình dù chặt chẽ đến đâu nhưng không lựa chọn được người có năng lực thực chất thì cuối cùng vẫn không đạt được mục tiêu đề ra. Chính vì vậy, yêu cầu chuyển từ “đúng quy trình” sang “đúng người, đúng việc” thực chất là chuyển từ tư duy quản lý thiên về thủ tục sang tư duy quản trị dựa trên hiệu quả. Đây là xu hướng phổ biến của quản trị hiện đại, trong đó kết quả cuối cùng và giá trị tạo ra cho xã hội mới là tiêu chí cao nhất để đánh giá chất lượng hoạt động của bộ máy.
Điểm nổi bật trong tư duy mới là đặt yếu tố con người vào vị trí trung tâm. “Đúng người” là lựa chọn được những cán bộ thực sự tiêu biểu về phẩm chất, năng lực, uy tín và kết quả công tác; có khả năng quy tụ, dẫn dắt tập thể hoàn thành tốt nhiệm vụ, đáp ứng yêu cầu xây dựng và phát triển đất nước trong tình hình mới. “Đúng việc” là bảo đảm sự thống nhất giữa yêu cầu của vị trí công tác với năng lực, sở trường và kinh nghiệm của cán bộ, để mỗi người được phát huy cao nhất giá trị của mình, tạo ra những kết quả thiết thực cho tổ chức, cho xã hội.
Thực tiễn cho thấy năng lực chuyên môn, năng lực lãnh đạo, quản lý và năng lực tổ chức là những phương diện khác nhau của năng lực cán bộ. Không ít trường hợp người có trình độ chuyên môn sâu, nhưng chưa hẳn phù hợp với vị trí lãnh đạo, quản lý; trong khi nhiều cán bộ có năng lực tổ chức, điều hành và xử lý công việc hiệu quả lại không nổi bật về thành tích học thuật. Bởi vậy, việc lựa chọn và sử dụng cán bộ nếu chỉ căn cứ vào bằng cấp, thâm niên hoặc các tiêu chí hình thức sẽ khó bảo đảm nguyên tắc “đúng người, đúng việc”, không chỉ khó phát huy hết tiềm năng của mỗi cá nhân, mà còn lãng phí nguồn lực và làm giảm hiệu quả của bộ máy. Cho nên, cha ông ta mới có câu: "Dụng nhân như dụng mộc" là vì thế.
Bên cạnh đó, yêu cầu “đúng năng lực” và “đúng sở trường” phản ánh cách tiếp cận mới trong phát triển nguồn nhân lực. Trong giai đoạn mới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu cán bộ không chỉ cần bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, lối sống gương mẫu, mà còn phải có tư duy chiến lược, năng lực quản trị hiện đại, năng lực chuyển đổi số, năng lực tổ chức thực hiện, năng lực xử lý vấn đề khó, năng lực đối thoại với Nhân dân và tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Điều đó cho thấy yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ ngày nay đã cao hơn rất nhiều so với trước đây.
Một điểm đột phá khác trong quan điểm mới là lấy “sản phẩm công việc” làm thước đo đánh giá cán bộ. Đây có thể xem là sự thay đổi mang tính bản chất trong công tác cán bộ. Hồ sơ, bằng cấp, chứng chỉ hay thâm niên công tác là những căn cứ quan trọng trong xem xét, đánh giá cán bộ, nhưng không thể thay thế kết quả thực tiễn. Năng lực, uy tín và bản lĩnh của cán bộ không chỉ thể hiện qua những gì được ghi nhận trên giấy tờ mà trước hết phải được chứng minh bằng kết quả thực hiện nhiệm vụ, sản phẩm công việc cụ thể, hiệu quả lãnh đạo, quản lý và sự tín nhiệm của quần chúng. Chỉ khi lấy kết quả thực hiện nhiệm vụ làm thước đo chủ yếu thì mới có thể đánh giá đúng cán bộ, lựa chọn đúng người và sử dụng đúng việc.
Nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng của công tác đánh giá cán bộ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cảnh báo nếu đánh giá sai thì người tốt không được phát huy, người yếu không bị thay thế, người cơ hội có thể chui sâu, leo cao, làm hỏng việc, hỏng tổ chức, hỏng niềm tin. Đây không chỉ là nguy cơ đối với từng cơ quan, đơn vị mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đội ngũ cán bộ và hiệu lực, hiệu quả hoạt động của cả hệ thống chính trị. Thực tiễn cho thấy, khi công tác đánh giá thiếu khách quan hoặc không phản ánh đúng năng lực và kết quả công tác, những cán bộ có năng lực, trách nhiệm dễ bị giảm động lực cống hiến, trong khi những người yếu kém hoặc có biểu hiện cơ hội có thể tiếp tục giữ vị trí quan trọng. Hệ quả là nguồn lực con người không được sử dụng hiệu quả, hiệu quả thực thi nhiệm vụ bị suy giảm và niềm tin của cán bộ, đảng viên, nhân dân đối với tổ chức cũng bị ảnh hưởng.
Chính vì vậy, việc chuyển mạnh sang đánh giá cán bộ bằng phẩm chất, năng lực, uy tín, sản phẩm cụ thể, dữ liệu công việc và sự tín nhiệm của nhân dân là hướng đi tất yếu. Đây cũng là nội dung phù hợp với xu hướng quản trị hiện đại, trong đó mọi hoạt động đều được lượng hóa và đo lường bằng các chỉ số cụ thể. Khi kết quả công việc được số hóa và cập nhật thường xuyên, việc đánh giá cán bộ sẽ khách quan hơn, minh bạch hơn và hạn chế được những tác động của cảm tính hoặc quan hệ cá nhân.
Đi đôi với đổi mới đánh giá là yêu cầu thực hiện thực chất chủ trương “có vào, có ra; có lên, có xuống”. Đây là một cơ chế rất quan trọng để nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ. Một bộ máy hiện đại không thể tồn tại tư duy “đã vào là ổn định suốt đời” hoặc “đã lên thì không xuống”. Chỉ khi người hoàn thành tốt nhiệm vụ được ghi nhận, trọng dụng và người không đáp ứng yêu cầu bị thay thế kịp thời thì mới tạo ra động lực cạnh tranh lành mạnh và khuyến khích tinh thần cống hiến trong toàn hệ thống.
Để hiện thực hóa yêu cầu chuyển từ “đúng quy trình” sang “đúng người, đúng việc, đúng năng lực, đúng sở trường, đúng sản phẩm”, cần tiến hành đồng bộ nhiều giải pháp, từ hoàn thiện cơ chế đánh giá cán bộ theo hướng thực chất, khách quan và lấy kết quả công tác làm thước đo chủ yếu; tăng cường kiểm soát quyền lực trong toàn bộ quy trình công tác cán bộ; đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý, đánh giá và sử dụng cán bộ; đến xây dựng văn hóa trách nhiệm, đề cao vai trò nêu gương và tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, nhất là người đứng đầu. Chỉ khi mọi khâu của công tác cán bộ được vận hành trên nguyên tắc công khai, minh bạch, khách quan và hướng tới hiệu quả thực chất mới có thể tạo ra bước chuyển biến căn bản về chất lượng đội ngũ cán bộ trong thời kỳ mới.
Có thể khẳng định, yêu cầu đổi mới công tác cán bộ từ “đúng quy trình” sang “đúng người, đúng việc, đúng năng lực, đúng sở trường, đúng sản phẩm” không đơn thuần là sự điều chỉnh về phương thức hay kỹ thuật tổ chức cán bộ, mà là bước phát triển quan trọng trong tư duy lãnh đạo và cầm quyền của Đảng ta. Điều đó thể hiện sự chuyển dịch từ cách tiếp cận thiên về thủ tục hành chính sang cách tiếp cận lấy hiệu quả thực tiễn và kết quả phục vụ nhân dân làm trung tâm. Đồng thời, giá trị của quy trình chỉ thực sự được khẳng định khi lựa chọn được đúng người, sử dụng đúng việc, phát huy đúng năng lực và tạo ra những sản phẩm cụ thể phục vụ sự phát triển của đất nước. Khi năng lực thực chất, hiệu quả công tác, uy tín và sự cống hiến trở thành thước đo chủ yếu trong đánh giá, sử dụng cán bộ, đó cũng là lúc bộ máy hoạt động hiệu lực, hiệu quả hơn, niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước được củng cố vững chắc hơn, tạo nền tảng quan trọng để đất nước vững bước trong kỷ nguyên phát triển mới.
