Theo báo chí Tây Ban Nha ngày 13/9, khảo sát của Viện Thống kê Quốc gia (INE) cho thấy khoảng 38% dân số nước này thường xuyên sử dụng AI tạo sinh.
Xét theo mục đích, 30% người được khảo sát cho biết họ dùng AI để giải đáp các câu hỏi cá nhân. Tỷ lệ này gần gấp đôi mức sử dụng thường xuyên trong công việc là 18%, đồng thời cao hơn đáng kể so với tỷ lệ dùng cho học tập và đào tạo, ở mức 16,2%.
Với tỉ lệ chưa đến 4 trong 10 người dân sử dụng AI trong đời sống hằng ngày, Tổng Công đoàn Lao động Tây Ban Nha (UGT) cho rằng công nghệ này vẫn chưa được ứng dụng rộng rãi trong xã hội.
Trong báo cáo mang tên “Khoảng cách số và trí tuệ nhân tạo: Bất bình đẳng mới”, UGT cho biết khoảng 23 triệu người tại Tây Ban Nha chưa bao giờ sử dụng các công cụ AI. Tổ chức này cảnh báo sự chênh lệch trong khả năng tiếp cận công nghệ có thể tạo thêm bất bình đẳng trên thị trường lao động và làm suy yếu sự gắn kết xã hội.
AI phổ biến nhanh nhưng không đồng đều
UGT thừa nhận AI tạo sinh đã phát triển với tốc độ chưa từng có kể từ khi xuất hiện chưa đầy bốn năm trước. ChatGPT, thương hiệu AI tạo sinh được biết đến rộng rãi nhất, đạt một tỷ người dùng trên toàn cầu chỉ sau khoảng ba năm rưỡi. Trong khi đó, YouTube mất hơn gấp đôi thời gian để đạt quy mô tương tự, còn điện thoại di động cần tới 29 năm.
Tuy nhiên, tốc độ phổ biến nhanh không đồng nghĩa công nghệ này được tiếp cận đồng đều. Theo báo cáo, khoảng cách sử dụng AI chủ yếu hình thành theo độ tuổi, thu nhập và tình trạng việc làm, trong đó người cao tuổi và người có thu nhập thấp chịu ảnh hưởng rõ nhất.
Hồ sơ người dùng AI điển hình tại Tây Ban Nha hiện là nam giới trẻ, sống tại thành phố lớn, có việc làm, thu nhập tốt và ít nhất đã hoàn thành chương trình trung học.
Các số liệu cũng cho thấy khoảng cách giới vẫn tồn tại, khi phụ nữ chiếm 55,5% số người không sử dụng AI. Độ tuổi trung bình của nhóm này là 56,3.
Chênh lệch giữa các thế hệ đặc biệt rõ rệt. Khoảng 75% người từ 16 đến 24 tuổi sử dụng AI, trong khi tỷ lệ ở nhóm từ 65 đến 74 tuổi chỉ đạt 7%, tương đương mức chênh gần 70 điểm phần trăm.
Trình độ học vấn cũng ảnh hưởng lớn đến khả năng tiếp cận công nghệ. Tỷ lệ thiếu kỹ năng sử dụng AI ở nhóm có trình độ học vấn thấp lên tới 59%, trong khi 44% người dân Tây Ban Nha nói chung hoàn toàn không biết cách sử dụng công nghệ này.
Doanh nghiệp chậm đưa AI vào công việc
UGT đồng thời đặt câu hỏi về sự chênh lệch giữa số liệu chính thức và các nghiên cứu do công ty tư vấn hoặc tổ chức tư nhân thực hiện. Trong khi nhiều khảo sát tư nhân cho rằng 51-62% người lao động chuyên môn đã dùng AI trong công việc, dữ liệu của INE và Eurostat chỉ ghi nhận tỷ lệ khoảng 18%.
Theo UGT, chưa có nguồn đủ chặt chẽ để khẳng định AI đã được sử dụng rộng rãi tại nơi làm việc. Tổ chức này cho rằng tốc độ ứng dụng chậm không xuất phát từ tâm lý phản đối của người lao động, bởi họ vẫn dùng AI khá nhiều cho nhu cầu cá nhân. Nguyên nhân chủ yếu là các doanh nghiệp chưa tích hợp công nghệ vào quy trình sản xuất và vận hành.
Dữ liệu INE năm 2024 cho thấy chỉ khoảng 20% doanh nghiệp Tây Ban Nha có trên 10 nhân viên tổ chức đào tạo công nghệ thông tin cho người lao động. Với các doanh nghiệp dưới 10 nhân viên, nhóm chiếm 95% tổng số doanh nghiệp tại nước này, tỷ lệ chỉ đạt 3%.
Trong bối cảnh đó, UGT đề nghị chính phủ xây dựng Kế hoạch quốc gia về kỹ năng AI, mở các chương trình đào tạo cho toàn dân, bảo đảm quyền được bồi dưỡng chuyên môn liên tục trong giờ làm việc và dành riêng một chương trình hỗ trợ cho người thất nghiệp. Nếu hoạt động đào tạo không được mở rộng, sự phát triển nhanh chóng của AI có nguy cơ làm sâu thêm những bất bình đẳng vốn đã tồn tại trong quá trình số hóa.
