Từ đó, xây dựng doanh nghiệp học tập không chỉ là câu chuyện của từng doanh nghiệp, mà còn là một mắt xích trong quá trình hình thành xã hội học tập tại TP Hồ Chí Minh.
Hội thảo “Xây dựng doanh nghiệp học tập trong Thành phố học tập” do Đài Phát thanh và Truyền hình TP Hồ Chí Minh tổ chức ngày 8/10 tại Nhà hát VOH đã đặt vấn đề đưa học tập suốt đời từ nhà trường vào doanh nghiệp, qua đó góp phần hình thành nguồn nhân lực có khả năng cập nhật tri thức và thích ứng với những thay đổi nhanh của thị trường lao động.
Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp học tập không đơn thuần là nơi tổ chức các khóa đào tạo cho người lao động. Điều quan trọng hơn là tạo được môi trường để mỗi cá nhân chủ động học hỏi, tri thức và kinh nghiệm được chia sẻ trong tổ chức, còn những điều đã học được chuyển hóa thành cách làm mới, năng lực mới. Từ góc nhìn này, khả năng học nhanh và thích ứng của một tổ chức đang trở thành một yếu tố quan trọng trong năng lực cạnh tranh.
Theo bà Trương Hải Thanh, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh, mỗi người có một giai đoạn học tập trong nhà trường, nhưng phần lớn cuộc đời trưởng thành lại gắn với công việc, doanh nghiệp và cộng đồng. Vì vậy, doanh nghiệp không chỉ là nơi tạo việc làm mà cần trở thành một không gian học tập; người lao động không chỉ là người làm việc mà còn phải là người học suốt đời.
Điều này càng trở nên cấp thiết khi kiến thức và kỹ năng được trang bị hôm nay có thể chưa đủ cho công việc ngày mai. Chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi xanh và những biến động của thị trường lao động đang rút ngắn vòng đời của nhiều kỹ năng. Trong bối cảnh đó, một người lao động có thể hoàn thành tốt công việc hiện tại nhưng vẫn đứng trước nguy cơ tụt lại nếu không có khả năng tự học và cập nhật.
Từ thực tế của doanh nghiệp, bà Tiêu Yến Trinh, Tổng Giám đốc Công ty CP Kết nối Nhân tài - TalentNet, đặt vấn đề về khoảng cách giữa “đào tạo” và một “tổ chức biết học”. Một doanh nghiệp có thể đầu tư cho các chương trình đào tạo, nhưng nếu kiến thức sau đào tạo không được áp dụng, chia sẻ và tiếp tục phát triển thì việc học khó tạo ra thay đổi thực chất. Giá trị của học tập vì vậy không chỉ nằm ở số giờ đào tạo hay số người tham gia, mà ở khả năng biến những gì đã học thành hành động và cải tiến trong công việc.
Từ góc độ người lãnh đạo, bà Vưu Lệ Quyên, Tổng Giám đốc Công ty Biti’s, nhấn mạnh sự chuyển hóa của người lãnh đạo như một điểm khởi đầu để doanh nghiệp thay đổi. Một môi trường khuyến khích học tập khó hình thành nếu chính đội ngũ lãnh đạo không coi mình là người học. Khi lãnh đạo sẵn sàng cập nhật, đặt câu hỏi, thừa nhận những điều mình chưa biết và khuyến khích nhân viên chia sẻ, việc học mới có cơ hội trở thành một phần của văn hóa tổ chức thay vì chỉ là một chương trình nhân sự.
Ở quy mô một tổ chức lớn, ông Nguyễn Khắc Nguyện, Phó Tổng Giám đốc Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB), chia sẻ cách đưa học tập vào hệ điều hành doanh nghiệp. Điều đáng chú ý là khi tổ chức có quy mô lớn, tri thức không thể chỉ phụ thuộc vào một số cá nhân có kinh nghiệm. Doanh nghiệp phải có cách thức để kiến thức được lưu giữ, truyền đạt và tiếp tục được cập nhật trong quá trình vận hành. Khi đó, học tập không tách khỏi công việc mà diễn ra ngay trong công việc, từ những vấn đề phát sinh, những kinh nghiệm được chia sẻ đến những cải tiến được hình thành.
Còn với bà Trịnh Mai Phương, Phó Chủ tịch phụ trách nhân sự Unilever Việt Nam, vấn đề được nhìn từ yêu cầu chuẩn bị năng lực tương lai trước khi tương lai đến. Đây là một thay đổi quan trọng trong tư duy phát triển nhân lực: doanh nghiệp không chỉ đào tạo cho vị trí công việc hiện tại mà phải dự đoán những năng lực thị trường sẽ cần, từ đó chuẩn bị cho người lao động khả năng thích ứng với những công việc và phương thức làm việc mới.
Những cách tiếp cận khác nhau cho thấy doanh nghiệp học tập không có một mô hình duy nhất. Có thể bắt đầu từ người lãnh đạo, từ hệ thống đào tạo, từ cách lưu giữ và chia sẻ tri thức hoặc từ việc chuẩn bị năng lực cho tương lai. Điểm cốt lõi là doanh nghiệp phải tạo được một cơ chế để cá nhân học, tổ chức học và những gì đã học được chuyển hóa thành năng lực mới.
Đây cũng là nơi khái niệm xã hội học tập cần được nhìn rộng hơn. Nếu học tập suốt đời chỉ được hiểu là người dân tiếp tục tham gia các lớp học, đọc sách hay học thêm một kỹ năng sau khi rời trường, thì vẫn chưa đủ. Phần lớn thời gian trưởng thành của một người diễn ra tại nơi làm việc. Do đó, chất lượng của môi trường học tập trong doanh nghiệp có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng học tập suốt đời của hàng triệu người lao động.
Theo bà Trương Hải Thanh, từ góc độ quản lý nhà nước và ngành giáo dục, TP Hồ Chí Minh mong muốn cộng đồng doanh nghiệp quan tâm đến việc xây dựng văn hóa học tập, tăng cường kết nối với nhà trường và lan tỏa những mô hình có khả năng nhân rộng. Doanh nghiệp có thể bắt đầu từ những việc thiết thực như xây dựng tủ sách, không gian đọc, câu lạc bộ học tập, chia sẻ kinh nghiệm nội bộ và tạo điều kiện để người lao động chủ động cập nhật tri thức.
Quan trọng hơn, mối quan hệ giữa nhà trường và doanh nghiệp cũng cần được mở rộng. Doanh nghiệp có thể tham gia hướng nghiệp, trải nghiệm nghề nghiệp, thực tập, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và hỗ trợ phát triển kỹ năng cho học sinh, sinh viên. Ngược lại, nhà trường cần lắng nghe nhu cầu của doanh nghiệp để đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục, chuẩn bị cho người học không chỉ kiến thức nghề nghiệp mà cả năng lực tiếp tục học khi bước vào thị trường lao động.
Khi đó, doanh nghiệp không còn là “điểm đến” cuối cùng của quá trình giáo dục mà trở thành một phần của quá trình giáo dục suốt đời. Những gì người học được trang bị trong nhà trường tạo nền tảng để bước vào nghề nghiệp; thực tiễn doanh nghiệp tiếp tục đặt ra những yêu cầu mới; còn người lao động học từ chính công việc để thích ứng và phát triển.
Một thành phố học tập vì thế không thể chỉ được tạo nên từ trường học, thư viện hay các trung tâm học tập cộng đồng. Thành phố học tập còn được hình thành từ cách mỗi cơ quan, doanh nghiệp và tổ chức tạo cơ hội cho con người tiếp tục học sau khi rời ghế nhà trường.
TP Hồ Chí Minh đang hướng đến trở thành thành viên tiêu biểu của Mạng lưới Thành phố học tập toàn cầu UNESCO. Trong hành trình đó, việc hình thành văn hóa học tập trong cộng đồng doanh nghiệp có ý nghĩa không chỉ đối với năng suất và năng lực cạnh tranh, mà còn đối với chính mục tiêu xây dựng xã hội học tập.
Từ một doanh nhân chủ động học, đến một doanh nghiệp biết học và xa hơn là cộng đồng doanh nghiệp cùng học, một hệ sinh thái học tập đang được đặt ra. Khi việc học trở thành một phần của đời sống nghề nghiệp, tri thức không còn dừng lại ở cánh cổng nhà trường mà tiếp tục được tạo ra, chia sẻ và đổi mới trong từng tổ chức. Đó cũng là cách học tập suốt đời có thể đi vào thực chất và trở thành một phần của văn hóa phát triển Thành phố.
