Khơi dậy sức mạnh mềm quốc gia từ bản sắc văn hóa trong kỷ nguyên số

Tham dự Hội thảo có ông Trần Thanh Lâm - Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; ông Nguyễn Đức Lợi - Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam; ông Trần Trọng Dũng - Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam; ông Nguyễn Huy Ngọc - Vụ trưởng Vụ Địa phương 3, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương. 

Hội thảo diễn ra trong bối cảnh Nghị quyết số 80-NQ/TW vừa đi vào cuộc sống, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy chiến lược về phát triển văn hóa của Đảng. Nghị quyết khẳng định, xây dựng và phát triển văn hóa phải thực sự trở thành nền tảng vững chắc, sức mạnh nội sinh của dân tộc, đồng thời là hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước.

Đặc biệt, yêu cầu phát triển văn hóa ngang tầm với chính trị, kinh tế, xã hội gắn với xây dựng thế trận an ninh văn hóa, an ninh con người và chủ quyền văn hóa số đang đặt ra những nhiệm vụ mang tính thời sự, cấp bách trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng. Trên tinh thần đó, các đại biểu tập trung phân tích thực trạng, nhận diện thách thức và đề xuất giải pháp nhằm phát huy giá trị văn hóa, khơi dậy sức mạnh mềm quốc gia trong giai đoạn mới.

Phát biểu tại hội thảo, NSND Nguyễn Thị Thanh Thúy, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh cho biết, sau sáp nhập, TP Hồ Chí Minh đang sở hữu hệ thống tài nguyên văn hóa đặc biệt phong phú với 321 di tích lịch sử - văn hóa, trong đó có 4 di tích quốc gia đặc biệt, cùng cảnh quan đa dạng từ biển, núi đến rừng. Thành phố còn là nơi hội tụ văn hóa của 54 dân tộc, tạo nên nền tảng quan trọng để phát triển công nghiệp văn hóa.

Theo NSND Thanh Thúy, hiện TP Hồ Chí Minh có hơn 100 cơ sở sản xuất, phát hành phim với khoảng 30 đơn vị hoạt động thường xuyên; 38 cụm rạp chiếu phim với hơn 200 phòng chiếu, phục vụ trên 4 triệu lượt khán giả mỗi năm. Đây là điều kiện thuận lợi để Thành phố phát triển công nghiệp điện ảnh và nội dung số.

Từ thực tiễn đó, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh đề xuất cần đẩy mạnh liên kết vùng và hợp tác quốc tế; xây dựng các sản phẩm văn hóa - du lịch đặc trưng mang tầm quốc gia, quốc tế; chuyển hóa di sản phi vật thể thành sản phẩm công nghiệp văn hóa; đồng thời phát triển TP Hồ Chí Minh theo định hướng “Thành phố điện ảnh”, tham gia mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO.

Ở góc độ báo chí, nhà báo Nguyễn Ngọc Toàn, Phó Chủ tịch Hội LHTN Việt Nam, Ủy viên BCH Hội Nhà báo Việt Nam, Tổng biên tập Báo Thanh Niên nhấn mạnh, trong suốt 40 năm phát triển, Báo Thanh Niên luôn song hành cùng công cuộc đổi mới, vừa phản ánh những vấn đề tiêu cực, vừa kiên trì lan tỏa các giá trị nhân văn thông qua các tuyến bài về gương người tốt việc tốt, các phóng sự điều tra và chuyên đề văn hóa.

Theo nhà báo Nguyễn Ngọc Toàn, báo chí chính là một chủ thể văn hóa, góp phần kết nối cộng đồng và nâng cao nhận thức xã hội. Những tuyến bài chuyên sâu về di sản, đặc biệt là các giá trị đang đứng trước nguy cơ mai một, không chỉ cung cấp thông tin mà còn thức tỉnh trách nhiệm cộng đồng, tạo cầu nối giữa các thế hệ. “Bảo tồn di sản văn hóa dân tộc và tiếp thu tinh hoa văn minh nhân loại không phải là hai nhiệm vụ mâu thuẫn, mà là hai mặt của một quá trình thống nhất, làm phong phú bản sắc Việt Nam”, nhà báo Nguyễn Ngọc Toàn khẳng định.

Bàn về vai trò của truyền thông trong kỷ nguyên số, Tiến sĩ Nguyễn Thị Hậu, Tổng Thư ký Hội Khoa học lịch sử TP Hồ Chí Minh cho rằng, di sản hiện nay tồn tại song song trong không gian vật lý và không gian truyền thông. Truyền thông không chỉ quảng bá mà còn “kiến tạo” giá trị di sản, quyết định mức độ hiện diện của di sản trong đời sống xã hội. Tuy nhiên, lĩnh vực này cũng đối mặt với nhiều rủi ro như thương mại hóa, đơn giản hóa và sai lệch giá trị. Vì vậy, cần xây dựng truyền thông có trách nhiệm, nâng cao chất lượng nội dung, tăng cường quản trị và khuyến khích sự tham gia của cộng đồng.

Chia sẻ tại Hội thảo, ông Nguyễn Quốc Tuấn, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy TTXVN, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Trung tâm Thông tin TTXVN khu vực phía Nam nhấn mạnh, trong kỷ nguyên số, văn hóa đã trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng, là “sức mạnh mềm” định vị vị thế quốc gia. Tuy nhiên, để biến di sản thành tài sản, truyền thống thành động lực phát triển, cần thu hẹp khoảng cách từ chiến lược đến thực tiễn bằng các giải pháp cụ thể.

Theo ông Nguyễn Quốc Tuấn, một trong những điểm nghẽn hiện nay là thiếu hành lang pháp lý cho thị trường di sản, đặc biệt trong lĩnh vực cổ vật. Việc giám định, định giá và giao dịch cổ vật còn thiếu minh bạch; cổ vật chưa được công nhận là tài sản có thể thế chấp, dẫn đến lãng phí nguồn lực. Bên cạnh đó là hạn chế về nhân lực chuyên môn sâu trong giám định, phục chế; thách thức trong bảo tồn các di sản độc bản trước tác động của môi trường và thời gian.

Từ thực trạng đó, ông Nguyễn Quốc Tuấn đề xuất cần luật hóa cổ vật là “tài sản đặc biệt”; xây dựng hệ sinh thái đấu giá chuyên nghiệp với sự tham gia của ngân hàng, cơ quan tài chính; thành lập các trung tâm giám định, định giá quốc gia; đồng thời đẩy mạnh số hóa toàn diện di sản, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia và ứng dụng công nghệ như blockchain trong quản lý, xác thực và giao dịch.

Chia sẻ về thực tiễn ứng dụng công nghệ, ông Nguyễn Quốc Bình, Phó Tổng Giám đốc Đài Phát thanh và Truyền hình TP Hồ Chí Minh cho biết, HTV đang triển khai ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong phục chế các tác phẩm nghệ thuật kinh điển, tiêu biểu là cải lương “Tiếng trống Mê Linh”. Việc phục dựng hình ảnh các nghệ sĩ như Thanh Nga và Thanh Sang không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà còn góp phần bảo tồn ký ức văn hóa, đưa di sản đến gần hơn với công chúng trẻ. Theo ông, khi di sản được chuyển hóa thành tài sản số chất lượng cao, đó sẽ là công cụ giáo dục truyền thống hiệu quả trong kỷ nguyên mới.

Ông Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh, báo chí cần tiếp tục phát huy vai trò phản biện xã hội, mạnh dạn chỉ ra những “điểm nghẽn” trong phát triển văn hóa, từ đó đề xuất các giải pháp đột phá nhằm hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường văn hóa và thúc đẩy kinh tế văn hóa phát triển bền vững.

Các ý kiến tại hội thảo thống nhất rằng, trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số, văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là động lực phát triển. Khi di sản được khơi thông nguồn lực, được số hóa và lan tỏa hiệu quả, sức mạnh mềm quốc gia sẽ được phát huy, góp phần nâng cao vị thế Việt Nam trên trường quốc tế.