10 năm đưa sách đến trường để nuôi dưỡng văn hóa đọc

Không chỉ mở rộng cơ hội tiếp cận sách cho học sinh, hành trình này còn đặt ra một vấn đề có ý nghĩa lâu dài, đó là làm thế nào để những cuốn sách được trao tặng thực sự đi vào đời sống học đường, trở thành thói quen đọc và góp phần nuôi dưỡng tâm hồn, nhân cách trẻ thơ.

Ngày 8/11, tại Đường sách TP Hồ Chí Minh, Dự án “Sách hay cho học sinh tiểu học” phối hợp với Đường sách tổ chức lễ kỷ niệm 10 năm hình thành và phát triển (2016 - 2026). Dịp này, Dự án cũng được Hội đồng Xác lập Kỷ lục Việt Nam trao chứng nhận kỷ lục với nội dung: “Dự án cộng đồng thực hiện hành trình trao tặng sách, kết hợp tổ chức hoạt động giao lưu, hội thảo dành cho học sinh và giáo viên tại nhiều trường tiểu học nhất trên cả nước trong 10 năm (2016 - 2026)”.

Khởi đầu từ năm 2016, Dự án hướng đến mục tiêu đưa những cuốn sách hay, phù hợp với lứa tuổi đến gần hơn với học sinh tiểu học, nhất là tại những địa bàn còn hạn chế về điều kiện tiếp cận sách. Sau 10 năm, hành trình đã đi qua 40 tỉnh, thành phố đến 142 huyện, thị xã (theo địa giới hành chính trước sáp nhập) với 156 chuyến đi . Tổng cộng 630.670 cuốn sách đã được trao tặng đến 2.919 trường tiểu học, tạo cơ hội tiếp cận sách cho khoảng 1.498.400 học sinh.

Cùng với việc bổ sung nguồn sách cho các trường, Dự án chú trọng tổ chức những hoạt động nhằm hình thành môi trường đọc trong nhà trường. Trong đó, 142 buổi hội thảo về vai trò của sách và phương pháp khuyến khích học sinh đọc sách đã thu hút 6.172 lượt giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục và nhân viên thư viện tham dự. Bên cạnh đó, 156 buổi giao lưu truyền cảm hứng đọc sách “Em yêu sách” được tổ chức tại 156 trường học, tạo cơ hội để học sinh chia sẻ cảm nhận, suy nghĩ và khám phá những điều thú vị qua từng trang sách.

Bà Hoàng Thị Thu Hiền, Trưởng Ban dự án, cho biết những chuyến đi đến trường học ở vùng sâu, vùng xa, miền núi và các địa bàn còn nhiều khó khăn không chỉ là hành trình trao tặng sách mà còn là dịp để các thành viên trực tiếp tìm hiểu nhu cầu đọc của học sinh. Trong 10 năm, Dự án đã có những chuyến đi gặp trở ngại do thời tiết, sạt lở, đường sá xa xôi. Tuy nhiên, các thành viên vẫn nỗ lực đưa sách đến tận tay học sinh, đồng thời kết hợp một số hoạt động hỗ trợ dân sinh, y tế tại địa phương.

Đằng sau những con số về sách được trao tặng, trường học được tiếp cận và các chuyến đi là mong muốn tạo điều kiện để trẻ em, dù ở những địa bàn khác nhau, đều có cơ hội tiếp xúc với tri thức qua sách. Bởi ở lứa tuổi tiểu học, việc đọc không chỉ giúp mở rộng vốn hiểu biết, phát triển ngôn ngữ mà còn góp phần nuôi dưỡng trí tưởng tượng, khả năng suy nghĩ và những tình cảm tốt đẹp.

Tuy nhiên, đưa sách đến trường mới chỉ là bước đầu của hành trình xây dựng văn hóa đọc. Từ thực tế triển khai dự án, bà Hoàng Thị Thu Hiền cho rằng, điều quan trọng hơn là làm sao để học sinh thực sự muốn đọc, biết tìm thấy niềm vui trong từng trang sách và dần hình thành thói quen đọc một cách tự nhiên.

Theo bà, nếu chỉ có sách mà thiếu người hướng dẫn, khuyến khích, những cuốn sách được trao tặng có thể chưa phát huy hết giá trị. Vì vậy, dự án không chỉ chú trọng số lượng sách đưa đến các trường mà còn quan tâm đến hoạt động đọc và những chương trình khuyến đọc được duy trì sau khi các thành viên rời trường.

Trong quá trình đó, giáo viên giữ vai trò quan trọng. Muốn học sinh yêu sách, trước hết người lớn, đặc biệt là thầy cô giáo, cũng cần có thói quen đọc. Khi giáo viên thực sự yêu thích việc đọc, biết lựa chọn sách và chia sẻ những điều thú vị từ một cuốn sách, các em sẽ có thêm động lực tìm đến sách. Ngược lại, một cuốn sách dù hay đến đâu nhưng chỉ nằm trên kệ thư viện, không được mở ra và đọc thì cũng khó phát huy giá trị.

“Trao sách mới chỉ là bước khởi đầu. Điều chúng tôi mong mỏi hơn cả là làm sao để học sinh đọc sách, thích đọc sách và tìm đến với những trang sách”, bà Hoàng Thị Thu Hiền chia sẻ.

Từ góc nhìn này, xây dựng văn hóa đọc trong trường học không thể chỉ dựa vào việc bổ sung đầu sách hay tổ chức các hoạt động hưởng ứng theo từng thời điểm. Điều cần thiết là tạo được môi trường để học sinh có điều kiện đọc thường xuyên, được hướng dẫn lựa chọn sách phù hợp, được chia sẻ những điều đã đọc và từng bước hình thành khả năng tự học thông qua sách. Sự đồng hành của giáo viên, gia đình cùng các hoạt động khuyến đọc tại trường sẽ góp phần giúp việc đọc trở thành nhu cầu tự thân của mỗi học sinh.

Sau một thập kỷ, bên cạnh niềm vui khi hành trình được ghi nhận bằng Kỷ lục Việt Nam, bà Hoàng Thị Thu Hiền cũng trăn trở về việc duy trì và tiếp nối dự án. Theo bà, hoạt động này không chỉ cần kinh phí để mua sách, tổ chức các chuyến đi mà còn cần những người dành thời gian, công sức kết nối với trường học, tổ chức các chương trình và theo sát hành trình của những cuốn sách sau khi được trao tặng.

“Mong ước của tôi hiện tại là có một người trẻ có thể tiếp nối hành trình này, bởi công việc đòi hỏi rất nhiều thời gian, công sức, đôi khi cũng mệt mỏi. Tôi mong tìm được một người có thể toàn tâm với dự án, bởi tôi cũng đã có tuổi”, bà Hiền bày tỏ.

Mười năm đưa sách đến trường là một chặng đường đáng ghi nhận, nhưng giá trị lâu dài của Dự án không chỉ được đo bằng số lượng sách đã trao tặng hay số học sinh được tiếp cận. Điều quan trọng hơn là những cuốn sách ấy có tiếp tục được đọc, được chia sẻ và trở thành nguồn tri thức nuôi dưỡng tâm hồn, nhân cách của học sinh hay không. Khi tình yêu đọc sách được hình thành từ những năm đầu đời và có môi trường duy trì thường xuyên, mỗi cuốn sách được trao đi mới thực sự bắt đầu hành trình phát huy giá trị trong cuộc sống.