Đây là hoạt động tiêu biểu trong khuôn khổ sự kiện “Lễ đón nhận Bằng ghi danh Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp; Công bố Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc là Di sản văn hóa thế giới" và khai mạc Festival “Về miền di sản - 2026”.
Tham dự có Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Bắc Ninh Mai Sơn; đại diện lãnh đạo các sở, ban, ngành, đoàn thể tỉnh; đại diện một số bảo tàng, thư viện của Quảng Ninh, Hải Phòng cùng đông đảo nhà nghiên cứu, học sinh và nhân dân.
Phát biểu khai mạc, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh Trương Quang Hải nhấn mạnh, Việt Nam là quốc gia có bề dày lịch sử hàng nghìn năm với hệ thống di sản văn hóa vật thể và phi vật thể phong phú. Trong đó, Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc là một tổ hợp di sản đặc biệt, mang giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh sâu sắc, không chỉ của các địa phương Quảng Ninh, Bắc Ninh, Hải Phòng mà còn là niềm tự hào chung của dân tộc.
Quần thể di sản trải dài trên nhiều vùng đất cổ, gắn liền với tiến trình dựng nước và giữ nước; đồng thời là nơi hội tụ những giá trị tiêu biểu của thời Trần - giai đoạn vàng son trong lịch sử dân tộc. Nổi bật là sự hình thành và phát triển của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập - dòng thiền mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam, kết tinh tư tưởng nhập thế, gắn đạo với đời.
Ngày 12/7/2025, tại Kỳ họp lần thứ 47 của Ủy ban Di sản thế giới (UNESCO) tổ chức tại Paris (Pháp), Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc đã chính thức được ghi danh là Di sản văn hóa thế giới. Trong quần thể này, tỉnh Bắc Ninh có 2 điểm di tích là chùa Vĩnh Nghiêm (phường Tân An), chùa Bổ Đà (phường Vân Hà) và khu vực vùng đệm di sản thuộc Khu Bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử có diện tích khoảng 2.425ha, thuộc địa bàn các xã Lục Sơn, Tây Yên Tử.
Trong không gian di sản Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc, các di sản của tỉnh Bắc Ninh giữ vị trí quan trọng trong việc bảo tồn, truyền dẫn và lan tỏa các giá trị văn hóa gắn với Phật giáo Trúc Lâm và truyền thống văn hóa vùng đất Kinh Bắc. Nổi bật là chùa Vĩnh Nghiêm - nơi trụ trì của cả ba vị Trúc Lâm Tam Tổ; chùa Bổ Đà - quần thể chùa cổ với kiến trúc độc đáo và vườn tháp lớn; hệ thống mộc bản Phật giáo quý giá cùng nhiều di tích, lễ hội và di sản văn hóa đặc sắc của vùng Kinh Bắc. Các giá trị đó đã góp phần quan trọng tạo nên tính toàn vẹn, xác thực và giá trị nổi bật toàn cầu của quần thể di sản; đồng thời phản ánh chiều sâu văn hóa của một vùng đất giàu truyền thống lịch sử và văn hiến.
Cùng với di sản vật thể, năm 2025, nghề làm tranh dân gian Đông Hồ - một nét văn hóa đặc trưng của Bắc Ninh cũng được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp, tiếp tục khẳng định chiều sâu văn hiến của vùng đất Kinh Bắc.
Trưng bày chuyên đề lần này giới thiệu hơn 150 hình ảnh, tài liệu và hiện vật tiêu biểu, phản ánh khái quát quá trình hình thành, phát triển của Phật giáo Trúc Lâm; giá trị văn hóa, tôn giáo, cảnh quan của quần thể di sản cũng như hành trình hơn 13 năm xây dựng hồ sơ trình UNESCO. Nội dung trưng bày được bố cục thành 4 phần chính, gồm: Yên Tử - trung tâm Phật giáo Trúc Lâm; chùa Vĩnh Nghiêm, chùa Bổ Đà - nơi đào tạo tăng đồ và lưu giữ mộc bản Phật giáo; Côn Sơn, Kiếp Bạc - quần thể di tích gắn với nhiều danh nhân lịch sử và các điểm di tích liên quan; cùng các hoạt động trải nghiệm in dập mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm và chùa Bổ Đà.
Việc tổ chức trưng bày chuyên đề là hoạt động thiết thực thể hiện trách nhiệm của địa phương trong việc gìn giữ, lan tỏa các giá trị di sản chung của dân tộc; đồng thời, góp phần quảng bá giá trị di sản, tạo điều kiện để công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, tiếp cận, tìm hiểu sâu sắc hơn về lịch sử, văn hóa dân tộc. Qua đó, sự kiện nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm trong bảo tồn và phát huy các giá trị di sản trong bối cảnh hội nhập và phát triển.
