Cảng quốc tế Cái Mép – Thị Vải (Bà Rịa – Vũng Tàu cũ), một trong hai cảng đặc biệt của Việt Nam hiện nay (cùng với cảng quốc tế Hải Phòng). Ảnh: Huỳnh Sơn/TTXVN
Từ đầu tàu kinh tế đến trung tâm sáng tạo
TP Hồ Chí Minh đang đứng trước một bước ngoặt phát triển mới, bởi việc mở rộng không gian phát triển với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu từ ngày 1/7/2025 không chỉ làm thay đổi quy mô địa giới hành chính mà còn mở ra dư địa tăng trưởng chưa từng có.
Với diện tích hơn 6.700 km² và quy mô dân số khoảng 14 triệu người, TP Hồ Chí Minh mới lần đầu tiên hội tụ đồng thời những lợi thế của một trung tâm tài chính - thương mại hàng đầu cả nước, một cực công nghiệp công nghệ cao với hệ sinh thái sản xuất hiện đại và một trung tâm kinh tế biển, logistics có khả năng kết nối sâu với khu vực và thế giới.
Cụ thể, nếu TP Hồ Chí Minh nhiều năm qua giữ vai trò trung tâm tài chính, thương mại và dịch vụ lớn nhất cả nước thì Bình Dương được xem là “thủ phủ công nghiệp” với hệ thống khu công nghiệp hiện đại, còn Bà Rịa - Vũng Tàu sở hữu cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải, cửa ngõ quan trọng của hàng hóa xuất nhập khẩu khu vực phía Nam.
Theo các chuyên gia kinh tế, với việc kết nối ba địa phương này, TP Hồ Chí Minh mới không đơn thuần là mở rộng quy mô hành chính mà còn tạo nên một cực tăng trưởng mới với chuỗi liên kết hoàn chỉnh từ sản xuất, logistics, xuất nhập khẩu cho đến tài chính và dịch vụ quốc tế.
Phối cảnh đường vượt biển Cần Giờ - Vũng Tàu do Tập đoàn Vingroup đề xuất với UBND TP Hồ Chí Minh. Ảnh chụp màn hình
Ông Nguyễn Công Vinh, Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh cho biết, sau khi mở rộng không gian phát triển, Thành phố đang có điều kiện hình thành mô hình phát triển “từ cảng biển đến tài chính”. Trong đó, hệ thống cảng biển, logistics và tài chính quốc tế sẽ trở thành ba trụ cột quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Theo ông Vinh, việc kết nối với hệ thống cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải giúp TP Hồ Chí Minh mở rộng khả năng trung chuyển hàng hóa quốc tế, giảm áp lực cho khu vực nội đô và tạo điều kiện tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong khi đó, lợi thế công nghiệp và quỹ đất phát triển của Bình Dương sẽ bổ sung không gian sản xuất cho Thành phố trong bối cảnh khu vực trung tâm đang dần hạn chế về quỹ đất và hạ tầng công nghiệp.
TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP Hồ Chí Minh nhận định, sự liên kết giữa TP Hồ Chí Minh, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu sẽ tạo ra một vùng kinh tế có quy mô lớn nhất cả nước với đầy đủ các yếu tố từ công nghiệp, thương mại, logistics đến tài chính quốc tế.
Theo TS Huân, lợi thế lớn nhất của vùng liên kết này là khả năng tạo ra chuỗi giá trị khép kín. Hàng hóa có thể được sản xuất tại các khu công nghiệp, vận chuyển qua hệ thống logistics kết nối vùng và xuất khẩu trực tiếp từ cảng Cái Mép - Thị Vải, trong khi TP Hồ Chí Minh đóng vai trò trung tâm điều phối tài chính, thương mại và dịch vụ chất lượng cao.
“Đây là mô hình phát triển mà nhiều đô thị lớn trên thế giới đang hướng đến. Nếu tận dụng tốt cơ hội này, TP Hồ Chí Minh không chỉ giữ vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước mà còn có khả năng trở thành trung tâm kinh tế mang tầm khu vực”, TS Nguyễn Hữu Huân nhận định.
Phối cảnh một góc Trung tâm tài chính quốc tế TP Hồ Chí Minh nhìn từ khu Thủ Thiêm. Ảnh chụp màn hình
Bên cạnh không gian phát triển mới, Nghị quyết 09 được xem là một trong những động lực quan trọng giúp TP Hồ Chí Minh có thêm cơ chế để bứt phá trong giai đoạn tới. Theo đó, Thành phố sẽ chủ động hơn trong quản lý, điều hành và phát triển các lĩnh vực chiến lược như tài chính quốc tế, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, hạ tầng và kinh tế xanh.
TS Trần Quang Thắng, Viện trưởng Viện Kinh tế và Quản lý TP Hồ Chí Minh cho biết, điều quan trọng nhất của Nghị quyết 09 là tạo ra cơ chế linh hoạt hơn cho Thành phố trong việc huy động nguồn lực và triển khai các mô hình phát triển mới. Theo ông, TP Hồ Chí Minh đang bước vào giai đoạn phát triển mới khi không còn chỉ tập trung vào tăng trưởng kinh tế truyền thống mà hướng đến các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao như tài chính quốc tế, công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số.
“Nếu trước đây TP Hồ Chí Minh phát triển theo chiều rộng thì nay Thành phố cần chuyển mạnh sang phát triển theo chiều sâu. Nghị quyết 09 chính là nền tảng để TP Hồ Chí Minh thực hiện điều đó”, TS Trần Quang Thắng nhận định.
Cùng quan điểm, Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Được cho rằng, trong giai đoạn mới, Thành phố cần đặt khoa học công nghệ, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển.
Tại hội nghị tổng kết Nghị quyết số 05-NQ/TW ngày 4/6/2026, ông Nguyễn Văn Được nhấn mạnh, TP Hồ Chí Minh tiếp tục giữ vững vai trò là cực tăng trưởng quan trọng của cả nước. Theo ông, các lĩnh vực kinh tế số, kinh tế xanh, công nghiệp công nghệ cao, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo đang từng bước trở thành những động lực tăng trưởng mới.
Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh cho rằng, việc mở rộng không gian phát triển tạo điều kiện để Thành phố phát huy tối đa các lợi thế về nguồn nhân lực, khoa học công nghệ, logistics và đổi mới sáng tạo. Đây cũng là cơ sở để nâng cao năng lực cạnh tranh, khẳng định vai trò trung tâm kinh tế lớn của cả nước trong giai đoạn phát triển mới.
TS Cấn Văn Lực cho rằng, điểm quan trọng của Nghị quyết 09 là tạo thêm dư địa để TP Hồ Chí Minh chủ động hơn trong việc thử nghiệm các mô hình phát triển mới, đặc biệt ở các lĩnh vực tài chính quốc tế, công nghệ, logistics và kinh tế số. Theo đó, trong giai đoạn tới, Thành phố cần tập trung mạnh vào cải cách thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng hạ tầng và đẩy nhanh chuyển đổi số để tăng sức cạnh tranh với các đô thị lớn trong khu vực.
Bên cạnh đó, Thành phố cần ưu tiên phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao nhằm đáp ứng yêu cầu của các ngành tài chính, công nghệ và logistics hiện đại. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, Thành phố cần có cơ chế phối hợp vùng đồng bộ, tránh phát triển riêng lẻ giữa các địa phương.
Kiến tạo những giá trị mới cho tương lai
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng lợi thế về quy mô, hạ tầng hay cơ chế chỉ là điều kiện cần. Để trở thành một đô thị có sức cạnh tranh trong khu vực, TP Hồ Chí Minh còn phải tạo dựng được bản sắc riêng và những giá trị phát triển bền vững dựa trên văn hóa và con người.
Các đại biểu TP Hồ Chí Minh chụp ảnh kỉ niệm tại khu vực tượng đài Bác Hồ trên phố đi bộ Nguyễn Huệ.
Nếu công nghiệp, thương mại và dịch vụ từng tạo nên vị thế của TP Hồ Chí Minh trong nhiều thập niên qua thì văn hóa đang được kỳ vọng trở thành nguồn lực mới cho chặng đường phát triển tiếp theo.
Tại phiên thảo luận về cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam hồi tháng 4, Bí thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh Trần Lưu Quang khẳng định quyết tâm xây dựng TP Hồ Chí Minh trở thành trung tâm phát triển công nghiệp văn hóa của cả nước. Điều đáng chú ý, Thành phố không chỉ hướng tới việc bảo tồn các giá trị văn hóa hiện có mà còn đặt mục tiêu tạo ra những giá trị và di sản mới cho tương lai.
Bởi một đô thị lớn không thể chỉ phát triển dựa trên những thành tựu đã có. Thành phố ấy phải liên tục tạo ra những giá trị mới, từ các sản phẩm văn hóa, những không gian sáng tạo đến những ý tưởng mới phục vụ sự phát triển.
Những năm gần đây, nhiều sự kiện như Lễ hội Sông nước TP Hồ Chí Minh, Liên hoan phim quốc tế TP Hồ Chí Minh, các hoạt động nghệ thuật cộng đồng hay những không gian sáng tạo mới đã từng bước tạo dấu ấn riêng cho thành phố. Không chỉ góp phần quảng bá hình ảnh đô thị, các hoạt động này còn mở rộng không gian văn hóa và kết nối văn hóa với du lịch, công nghệ và kinh tế.
Đối với TP Hồ Chí Minh sau khi mở rộng không gian phát triển, cơ hội ấy càng trở nên rõ nét hơn khi văn hóa đô thị của TP Hồ Chí Minh, văn hóa công nghiệp của Bình Dương và văn hóa biển của Bà Rịa - Vũng Tàu cùng hội tụ trong một không gian phát triển chung. Sự giao thoa ấy mở ra khả năng hình thành một hệ sinh thái văn hóa đa dạng hiếm có, vừa tạo nguồn lực cho phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa, vừa góp phần xây dựng bản sắc riêng cho đô thị mới của vùng Đông Nam Bộ.
Bưu điện TP Hồ Chí Minh không chỉ là điểm đến du lịch mà là không gian văn hoá, lưu giữ những ký ức, những đặc trưng của thành phố và cũng là nơi du khách nước ngoài tìm tới để gửi đến bạn bè những món quà, thiệp, ảnh đặc trưng văn hoá Việt Nam nói chung và TP Hồ Chí Minh nói riêng.
Tại hội thảo khoa học ngày 5/6, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy TP Hồ Chí Minh Lê Quốc Phong nhấn mạnh, Thành phố sẽ tiếp tục phát huy truyền thống năng động, sáng tạo; bồi đắp tinh thần tự tin, tự cường, chủ động và khát vọng phát triển, quyết tâm xây dựng TP Hồ Chí Minh thành Không gian văn hóa Hồ Chí Minh rộng lớn.
Theo cách hiểu rộng hơn, đó không chỉ là việc xây dựng các thiết chế văn hóa hay không gian trưng bày về Chủ tịch Hồ Chí Minh mà còn là nỗ lực xây dựng một môi trường phát triển mà ở đó tinh thần đổi mới, trách nhiệm cộng đồng, ý thức cống hiến và khát vọng vươn lên trở thành những giá trị được lan tỏa trong xã hội.
Nửa thế kỷ trước, thành phố vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh như biểu tượng của niềm tin và khát vọng thống nhất đất nước. Nửa thế kỷ sau, TP Hồ Chí Minh lại đứng trước một cơ hội lịch sử mới khi mở rộng không gian phát triển, hội tụ những động lực tăng trưởng mới và khát vọng vươn tầm khu vực.
Có lẽ, ý nghĩa sâu xa nhất của hành trình 50 năm mang tên Bác không chỉ nằm ở những thành tựu đã đạt được mà còn ở khả năng tiếp tục kiến tạo những giá trị mới cho tương lai. Đó là một đô thị không ngừng đổi mới, nơi tri thức, văn hóa và khát vọng phát triển cùng hội tụ để tạo nên những động lực mới cho Thành phố và cả nước trong những thập niên tiếp theo.