TP Hồ Chí Minh 50 năm mang tên Bác - Bài 3: Nơi những dòng người hội tụ

Những cuộc đời chọn ở lại

Hơn 5 giờ sáng, con hẻm nhỏ ven kênh trên đường Bình Đông đã bắt đầu sáng đèn. Trong căn nhà cấp bốn nằm sâu giữa khu dân cư, bà Nguyễn Thị Hồng (58 tuổi, quê Quảng Ngãi) tất bật chuẩn bị hàng hóa để kịp buổi chợ sớm.

Ít ai biết rằng hơn 30 năm trước, người phụ nữ này đặt chân đến TP Hồ Chí Minh chỉ với vài bộ quần áo và số tiền ít ỏi vay mượn từ người thân. Khi ấy, bà không có người quen, cũng chưa hình dung được tương lai sẽ ra sao. "Ngày đó ai thuê gì làm nấy. Tôi từng phụ quán ăn, bán hàng rong, làm công nhân. Chỉ mong có việc để trang trải cuộc sống và gửi tiền về quê", bà Hồng nhớ lại.

Từ những công việc tạm bợ ban đầu, bà dần tích cóp mở được quầy hàng nhỏ. Các con bà lớn lên, học hành và lập nghiệp tại TP Hồ Chí Minh. Gia đình từ chỗ ở trọ nhiều năm đã có được mái nhà riêng. "Quê vẫn còn họ hàng, mồ mả ông bà, nhưng cuộc sống của gia đình tôi giờ ở đây. Các con tôi đều xem TP Hồ Chí Minh là quê hương thứ hai", bà Hồng nói.

Câu chuyện của bà Hồng là một trong hàng triệu câu chuyện mưu sinh đã góp phần tạo nên diện mạo của TP Hồ Chí Minh hôm nay. Trên những công trường xây dựng, trong các khu công nghiệp, tại các chợ đầu mối hay những khu dân cư đông đúc, không khó để bắt gặp những người lao động đến từ nhiều vùng quê khác nhau. Họ mang theo hành trang là khát vọng đổi đời và niềm tin vào cơ hội phía trước.

Không chỉ là điểm đến của người lao động, TP Hồ Chí Minh còn thu hút đông đảo sinh viên từ khắp các tỉnh, thành đến học tập. Sau khi tốt nghiệp, nhiều người lựa chọn ở lại để lập nghiệp, trở thành một phần của cộng đồng cư dân năng động đang góp sức cho sự phát triển của thành phố. Nơi đây cũng là điểm khởi đầu cho hành trình trưởng thành của nhiều người trẻ mang theo khát vọng, khẳng định bản thân và xây dựng tương lai.

Một trong số đó là anh Nguyễn Trọng Hoàng, quê miền Bắc. Sau khi tốt nghiệp đại học, anh quyết định ở lại TP Hồ Chí Minh lập nghiệp, bắt đầu từ những tháng ngày chật vật của một sinh viên xa quê. Gắn bó với thành phố hơn 15 năm, anh Hoàng hiện là CEO Công ty Bao bì Phúc Thịnh. Với anh, TP Hồ Chí Minh không chỉ mang đến cơ hội nghề nghiệp mà còn là nơi giúp anh trưởng thành và xây dựng cuộc sống ổn định như hôm nay.

Anh Hoàng nhớ lại, thời còn là sinh viên, cuộc sống của anh khá chật vật khi phải vừa học vừa làm để trang trải học phí và sinh hoạt. Có những ngày anh chạy xe làm thêm đến khuya rồi sáng sớm lại đến giảng đường. Trong giai đoạn khó khăn đó, sự hỗ trợ từ các chương trình dành cho sinh viên nghèo, đặc biệt là “Tiếp sức mùa thi”, đã tiếp thêm động lực để anh vượt qua áp lực nơi đất khách.

“Ngày đó tôi cũng từng được các anh chị tình nguyện viên hỗ trợ nước uống, chỉ đường, động viên tinh thần trong kỳ thi. Những điều nhỏ thôi nhưng khiến sinh viên xa quê như tôi cảm thấy thành phố này rất ấm áp”, anh Nguyễn Trọng Hoàng cho biết thêm.

Sau khi công việc ổn định, anh Hoàng chọn quay lại đồng hành cùng chương trình “Tiếp sức mùa thi” tại TP Hồ Chí Minh như một cách tri ân thành phố và giúp đỡ những sinh viên có hoàn cảnh khó khăn giống mình trước đây. Nhiều năm nay, anh cùng doanh nghiệp hỗ trợ kinh phí, nước uống và quà tặng cho các thí sinh trong mùa tuyển sinh tại TP Hồ Chí Minh.

Theo anh Hoàng, điều ý nghĩa nhất khi gắn bó với TP Hồ Chí Minh không chỉ là cơ hội lập nghiệp mà còn là tinh thần sẻ chia giữa những con người từ nhiều vùng quê khác nhau cùng đến đây học tập, làm việc và xây dựng tương lai.

Những sắc màu văn hoá hội tụ

Từ nhiều thập niên qua, những dòng người liên tục đổ về TP Hồ Chí Minh đã góp phần tạo nên một cộng đồng dân cư đa dạng bậc nhất cả nước. Trong cùng một khu phố có thể có người miền Trung, miền Bắc, miền Tây hay cộng đồng người Hoa đã sinh sống nhiều thế hệ. Chính sự hội tụ ấy đã làm nên diện mạo đặc biệt của thành phố mang tên Bác – nơi luôn rộng mở với những người đến học tập, làm việc và lập nghiệp.

Ông Dương Thọ Minh, một cư dân gốc Hoa sinh sống nhiều năm tại TP Hồ Chí Minh cho biết, điều ông ấn tượng nhất là sự giao thoa văn hóa giữa các cộng đồng dân cư. Theo ông Minh, tại nhiều khu dân cư, người dân vẫn giữ được những nét văn hóa truyền thống riêng nhưng đồng thời cũng hòa mình vào nhịp sống chung của thành phố.

Ông Minh đặc biệt thích mô hình “Thư viện sách nói” song ngữ Việt - Hoa được triển khai tại địa phương. Theo ông, những hoạt động như vậy không chỉ giúp người dân hiểu thêm về lịch sử dân tộc mà còn trở thành cầu nối văn hóa giữa các thế hệ trong gia đình. “Những câu chuyện về Bác giúp con cháu hiểu hơn về quê hương, đất nước và trách nhiệm của mình với cộng đồng. Đây cũng là cách để thế hệ đi trước truyền lại những giá trị tốt đẹp cho thế hệ trẻ”, ông Minh chia sẻ.

Từ những câu chuyện đời thường ấy có thể thấy, điều giữ chân nhiều người ở lại TP Hồ Chí Minh không chỉ là cơ hội kinh tế mà còn là môi trường sống cởi mở, nơi các cộng đồng khác nhau có thể cùng tồn tại, sẻ chia và phát triển. Theo nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, điều đặc biệt của Sài Gòn - TP Hồ Chí Minh không chỉ nằm ở những công trình hay nhịp sống sôi động mà còn ở cách con người đối xử với nhau. Đó là sự rộng mở, ít phân biệt, luôn tạo cơ hội cho những người muốn vươn lên bằng chính sức lao động của mình. Chính tính cách ấy đã góp phần tạo nên sức sống rất riêng của thành phố qua nhiều thế hệ.

Hiện nay, những giá trị ấy cũng được nhiều thế hệ lãnh đạo Thành phố nhìn nhận như một phần bản sắc làm nên sức mạnh nội sinh của TP Hồ Chí Minh. Ông Nguyễn Văn Nên, nguyên Bí thư Thành uỷ TP Hồ Chí Minh cho biết, TP Hồ Chí Minh là thành phố nghĩa tình, bao dung; nơi tôn trọng và tôn vinh những giá trị tốt đẹp, những tấm gương thầm lặng mà cao cả trong đời sống xã hội.

Theo ông Nguyễn Văn Nên, cùng với phát triển kinh tế, Thành phố cần tiếp tục phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, lấy chuẩn mực đạo đức làm gốc để lan tỏa những giá trị nhân văn và củng cố sức mạnh cộng đồng. Tinh thần ấy đang được cụ thể hóa bằng nhiều chương trình hành động của thành phố.

Đến cuối năm 2024, TP Hồ Chí Minh đã hình thành hơn 4.500 không gian văn hóa Hồ Chí Minh tại cơ quan, trường học, khu dân cư, cơ sở tôn giáo và trên môi trường số. Không chỉ là nơi giới thiệu tư liệu về cuộc đời, sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh, các không gian này còn trở thành điểm kết nối cộng đồng, góp phần lan tỏa tinh thần đoàn kết, trách nhiệm xã hội và tình yêu quê hương trong đời sống thường nhật.

Kế thừa những nền tảng đã được xây dựng, TP Hồ Chí Minh đang tiếp tục đặt văn hóa vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển trong giai đoạn mới. Theo bà Trần Thị Diệu Thuý, nguyên Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh, Phó Trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội chuyên trách Thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố xác định văn hóa vừa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là nguồn lực quan trọng cho phát triển bền vững. Bên cạnh việc bảo tồn các giá trị truyền thống, TP Hồ Chí Minh đang thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa, mở rộng các không gian sáng tạo và ứng dụng công nghệ số để đưa văn hóa đến gần hơn với người dân.

Tronh khi đó, PGS.TS. Phan Anh Tú, Trưởng khoa Văn hóa học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP Hồ Chí Minh cho biết, sự đa sắc màu về văn hóa cũng là nét riêng tạo nên sức hút của TP Hồ Chí Minh. Trên cùng một tuyến phố, người ta có thể bắt gặp ngôi chùa của người Hoa nằm cạnh nhà thờ, những quán ăn mang hương vị miền Trung xen lẫn các món đặc sản Nam Bộ hay những khu phố nhộn nhịp với đủ thứ tiếng nói khác nhau. Chính sự giao thoa ấy đã tạo nên một không gian sống cởi mở, nơi mỗi cộng đồng đều có thể giữ gìn bản sắc riêng nhưng vẫn hòa mình vào nhịp sống chung của thành phố.

Theo nhiều chuyên gia văn hoá, thực tế, điều làm nên sức hấp dẫn lâu dài của TP Hồ Chí Minh không chỉ là tốc độ phát triển hay những tòa nhà cao tầng mà còn là khả năng dung nạp văn hóa và con người. Thành phố luôn mở rộng vòng tay với những người đến lập nghiệp, học tập hay tìm kiếm cơ hội mới. Dù đến từ vùng miền nào, nhiều người vẫn xem nơi đây như quê hương thứ hai sau nhiều năm gắn bó.

Bài 4: Những hạt giống nghĩa tình