TP Hồ Chí Minh tái cấu trúc phát triển căn cơ nghề cá

Bên cạnh siết chặt kỷ cương quản lý đội tàu, Thành phố đẩy mạnh chuyển đổi số, hoàn thiện hạ tầng nghề cá, ban hành các chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề, ổn định sinh kế cho ngư dân và giảm áp lực khai thác lên nguồn lợi biển. Đây là bước chuyển quan trọng để Thành phố xây dựng nghề cá hiện đại, minh bạch, có trách nhiệm, phát triển hài hòa với các ngành kinh tế biển khác.

Chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị bằng dữ liệu

Thực hiện các khuyến nghị sau đợt thanh tra lần thứ 5 của EC, Thành phố Hồ Chí Minh đã ban hành Kế hoạch số 460/KH-UBND xác định rõ thời hạn hoàn thành cụ thể đối với từng đầu việc và gắn với trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị và địa phương đã giúp công tác chống khai thác IUU trên địa bàn chuyển biến mạnh mẽ từ chỉ đạo trên giấy sang kiểm soát thực chất trên thực địa.

Tính đến giữa tháng 9/2026, toàn bộ tàu cá của Thành phố đã được cập nhật, đối khớp dữ liệu căn cước công dân và đưa vào cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase). Tỷ lệ tàu cá từ 15 mét trở lên lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS) đạt gần 95%; tỷ lệ tàu còn hạn giấy phép khai thác đạt hơn 95%.

Đặc biệt, Thành phố đã số hóa và khoanh vùng quản lý 100% tàu cá không đủ điều kiện hoạt động, đã xóa đăng ký bằng cách cập nhật vị trí neo đậu, tọa độ, hình ảnh, gắn thiết bị GPS và tổ chức trực giám sát 24/7. Nhờ kiên quyết kiểm soát, từ đầu năm 2026 đến nay, Thành phố Hồ Chí Minh không có tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài bị bắt giữ.

Bên cạnh đó, ứng dụng truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử (eCDT) được triển khai rộng rãi, đồng thời bảo đảm 100% tàu cá từ 6 mét trở lên ra vào cảng đều thực hiện khai báo minh bạch.

Bà Phạm Thị Na, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo về IUU Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, Thành phố thực hiện chống khai thác IUU thực chất, khắc phục triệt để tình trạng quản lý phân tán, thiếu đồng bộ giữa hồ sơ và thực địa. Quản lý đội tàu theo nguyên tắc rõ dữ liệu, rõ trách nhiệm và sát thực địa, bảo đảm sản phẩm thủy sản khai thác được truy xuất nguồn gốc theo quy định. Những trường hợp hồ sơ, dữ liệu không đầy đủ hoặc không đáp ứng điều kiện pháp luật phải được kiểm tra, xác minh và xử lý nghiêm.

Để nâng cao hiệu quả thực thi, UBND Thành phố áp dụng Bộ chỉ số đánh giá hiệu quả công việc (KPI) đối với lãnh đạo các sở, ngành, địa phương, đồng thời siết chặt kỷ luật kỷ cương công vụ, xử lý nghiêm mọi hành vi buông lỏng quản lý để xảy ra vi phạm.

Cách tiếp cận này giúp đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ và chuyển đổi phương thức quản trị bằng dữ liệu đúng thực tế, rõ trách nhiệm đến từng đầu mối với kết quả quản lý được kiểm chứng trên thực địa, tiến tới hình thành hệ thống quản trị nghề cá hiện đại, kiểm soát mọi hoạt động từng tàu cá, nguồn gốc sản phẩm và các quyết định quản lý được hỗ trợ bằng dữ liệu.

Tái cấu trúc nghề cá gắn với sinh kế bền vững

Những năm gần đây, hoạt động khai thác thủy sản truyền thống chịu sức ép lớn do chi phí nhiên liệu tăng cao, hiệu quả khai thác và nguồn lợi giảm sút cùng các yêu cầu ngày càng cao về truy xuất nguồn gốc, bảo vệ môi trường, tuân thủ quy định quốc tế.

Trong khi đó, Thành phố còn có nhiều lợi thế về kinh tế biển với hệ thống cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải, dịch vụ logistics, công nghiệp dầu khí, năng lượng và du lịch biển.

Sự phát triển của các ngành kinh tế biển đặt ra bài toán sử dụng hiệu quả không gian biển, hạn chế xung đột trong khai thác tài nguyên và bảo vệ môi trường sinh thái. Trên cơ sở đó, Thành phố xác định tổ chức lại hoạt động khai thác thủy sản phù hợp với khả năng phục hồi của nguồn lợi thủy sản, điều kiện sinh kế của ngư dân và định hướng phát triển kinh tế biển.

Theo đó, ngày 17/7/2026, UBND Thành phố ban hành Quyết định số 4403/QĐ-UBND công bố điều chỉnh hạn ngạch giấy phép khai thác thủy sản giai đoạn 2024–2029, đây là bước đi cụ thể nhằm đưa quy mô đội tàu cân bằng với khả năng phục hồi của hệ sinh thái biển.

Song song đó, ngày 27/8/2026, Hội đồng nhân dân Thành phố ban hành Nghị quyết số 30/2026/NQ-HĐND hỗ trợ chuyển đổi nghề và giải bản tàu cá không còn nhu cầu hoạt động; Nghị quyết số 31/2026/NQ-HĐND hỗ trợ lắp đặt, thay thế thiết bị giám sát hành trình, duy trì kết nối hệ thống VMS và cước phí dịch vụ nhật ký điện tử.

Đối với tàu giải bản, mức hỗ trợ theo chiều dài tàu từ 50 - 250 triệu đồng cho mỗi tàu đủ điều kiện. Cùng với đó là các chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề, ổn định đời sống và học nghề theo đối tượng, điều kiện cụ thể.

Còn những tàu tiếp tục khai thác hợp pháp sẽ được hỗ trợ kinh phí mua sắm thiết bị giám sát hành trình, kết nối VMS và nhật ký điện tử nhằm giảm bớt gánh nặng chi phí tuân thủ và khuyến khích ngư dân ứng dụng công nghệ trong sản xuất.

Bộ đôi nghị quyết thể hiện cách tiếp cận chính sách đồng bộ của Thành phố nhằm tạo điều kiện cho chủ tàu, ngư dân có nhu cầu rời nghề khai thác hoặc chuyển sang nghề ít tác động đến nguồn lợi và hỗ trợ những người tiếp tục bám biển nâng cao năng lực tuân thủ pháp luật và hiệu quả hoạt động, để quá trình tái cơ cấu nghề cá không trở thành gánh nặng đơn phương đối với ngư dân.

Phó Chủ tịch UBND xã Long Hải Nguyễn Minh Tâm cho biết, địa phương có đội tàu khai thác lớn với hơn 1.000 tàu cá có chiều dài từ 12 mét trở lên. Các chính sách hỗ trợ của Thành phố ban hành rất đúng thời điểm khi ngư dân trong xã đang đối mặt với nhiều khó khăn về chi phí chuyến biển và yêu cầu chuyển đổi phương thức khai thác. Xã đã triển khai tuyên truyền chính sách đến các khu phố, ấp và người dân, đồng thời tổ chức rà soát, hướng dẫn hồ sơ, thành lập tổ thẩm định liên ngành, phấn đấu giải quyết thủ tục trong thời hạn 20 ngày, bảo đảm công khai, minh bạch và đúng đối tượng.

Cùng với chính sách an sinh, Thành phố đang xem xét nâng cấp 6/9 cảng cá hiện hữu và ưu tiên đề xuất đầu tư mới trong giai đoạn 2026–2030 đối với cảng cá loại I Gò Găng (xã Long Sơn) và cảng cá Bình Khánh (xã Bình Khánh), đồng thời quy hoạch các điểm lên cá phù hợp, tạo thuận lợi cho tàu cá quy mô nhỏ, tàu khai thác ven bờ, đi về trong ngày thực hiện nghĩa vụ khai báo, kiểm soát sản lượng và truy xuất nguồn gốc theo quy định.

Nhấn mạnh về định hướng chiến lược biển, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh Bùi Minh Thạnh cho biết, Thành phố xác định khắc phục cảnh báo “thẻ vàng” của EC không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng các yêu cầu kiểm tra, giám sát trước mắt, mà đây còn là cơ hội để khẳng định uy tín quốc gia, năng lực cạnh tranh của ngành thủy sản. Thành phố đặt chống khai thác IUU trong tổng thể chiến lược phát triển kinh tế biển bền vững với phương châm quản lý chặt chẽ đội tàu là điều kiện cần, bảo vệ và phục hồi nguồn lợi thủy sản là nền tảng, đổi mới công nghệ và nâng cao giá trị sản phẩm là động lực và bảo đảm sinh kế cho ngư dân.

Những bước đi trên đang giúp nghề cá Thành phố nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm tổn thất sau thu hoạch và gia tăng giá trị kinh tế trên mỗi đơn vị sản lượng khai thác, chuyển dần từ mô hình khai thác phân tán, giá trị gia tăng thấp sang chuỗi sản xuất, dịch vụ và thương mại thủy sản có tổ chức, gắn với các tiêu chuẩn thị trường quốc tế.

Khi đội tàu được quản lý chặt chẽ, hoạt động khai thác có trách nhiệm, sản phẩm được truy xuất nguồn gốc đầy đủ, người dân biển có sinh kế ổn định, nghề cá phát triển hài hòa với các ngành kinh tế biển khác chính là nền tảng để Thành phố Hồ Chí Minh phát huy lợi thế biển, đóng góp vào mục tiêu phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh theo tinh thần Nghị quyết số 20-NQ/TW.