Ngày 18/9, tại TP Hồ Chí Minh, Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) TP Hồ Chí Minh phối hợp với Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ Công nghệ thông tin Việt Nam (VINASA) tổ chức Hội thảo Smart Mobility với chủ đề “Mở rộng không gian kinh tế - Từ công nghệ thử nghiệm đến ứng dụng thực tiễn”. Hội thảo có sự tham dự của hơn 150 đại biểu từ cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp công nghệ.
Tại hội thảo, ông Phạm Huỳnh Quang Hiếu, Phó Giám đốc Sở KH&CN TP Hồ Chí Minh, cho biết Thành phố rất quan tâm đến phát triển Kinh tế tầm thấp, đồng thời đang từng bước xây dựng hệ sinh thái công nghệ và hoàn thiện những vấn đề liên quan đến hành lang pháp lý cho hoạt động UAV.
Theo ông Hiếu, Kinh tế tầm thấp (Low-altitude Economy - LAE) là mô hình kinh tế dựa trên việc khai thác không phận dưới 1.000 m, với nền tảng gồm ba nhóm công nghệ chính là thiết bị bay không người lái (UAV) dân dụng; trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data); hạ tầng kết nối 5G/6G và Internet vạn vật (IoT).
Việc khai thác không gian này được đặt trong yêu cầu tìm kiếm động lực tăng trưởng mới, đồng thời giải quyết một số bài toán đô thị như áp lực lên hạ tầng giao thông mặt đất, chi phí logistics và nhu cầu mở rộng không gian phát triển theo chiều đứng.
Tại TP Hồ Chí Minh, không gian tầm thấp có thể hình thành nhiều nhóm dịch vụ mới. Trong đó, logistics chặng cuối hướng tới giao hàng nhanh, vận chuyển hàng hóa giá trị cao, thực phẩm tươi sống và nghiên cứu hành lang bay tầm thấp kết nối đất liền với xã đảo Thạnh An, Cần Giờ.
Một hướng khác là cung ứng hàng hải tầm thấp theo mô hình Ship-to-Ship và Ship-to-Shore, phục vụ vận chuyển linh kiện thay thế, bưu kiện và nhu yếu phẩm cho các tàu vận tải neo đậu tại khu vực luồng cảng Cần Giờ - Vũng Tàu.
Trong lĩnh vực y tế và cứu hộ, UAV có thể được nghiên cứu ứng dụng để vận chuyển mẫu sinh thiết, máu, mô, tạng, vaccine giữa các cơ sở y tế trong những tình huống cần rút ngắn thời gian. UAV cũng có thể phối hợp với robot mặt nước (USV) để tầm soát và hỗ trợ cứu hộ tại khu vực ven biển Cần Giờ.
Các hướng ứng dụng trên đang đặt ra yêu cầu hình thành hệ sinh thái công nghệ và hạ tầng phù hợp để UAV có thể được nghiên cứu, thử nghiệm và đưa vào thực tế.
Theo thông tin được chia sẻ tại hội thảo, hệ sinh thái công nghệ trong nước đang từng bước hình thành với sự tham gia của các doanh nghiệp công nghệ lõi như Real-Time Robotics (RtR), Gremsy, Saolatek và CT UAV. Cùng với đó là sự tham gia của ĐHQG TP Hồ Chí Minh, Trường Đại học Bách khoa và kết nối với Hiệp hội Thiết bị bay không người lái quốc tế (AUVSI).
Một số năng lực công nghệ trong lĩnh vực này đã được hình thành, gồm phần mềm điều khiển, thị giác máy tính ứng dụng AI, số hóa bản đồ 3D và chuỗi cung ứng phần cứng nội địa.
Ở quy mô liên vùng, bà Huỳnh Thị Hồng Nhung, Giám đốc Sở KH&CN tỉnh Tây Ninh, chia sẻ định hướng xây dựng Trung tâm thử nghiệm, đào tạo, sát hạch UAV đạt chuẩn quốc tế và triển khai các bài toán bản sao số 3D độ phân giải cao cấp phường, xã.
Theo bà Nhung, Tây Ninh có thể đóng vai trò là môi trường thử nghiệm thực tế, nơi các bài toán được đặt ra, công nghệ được kiểm chứng và thị trường được hình thành trước khi mở rộng quy mô.
Bên cạnh tiềm năng và năng lực công nghệ, các nội dung được chia sẻ tại hội thảo cũng tập trung vào những điểm nghẽn đang ảnh hưởng đến khả năng đưa UAV vào ứng dụng ở quy mô lớn.
Trước hết là vấn đề thể chế và quản lý không phận. Quy trình xin phép bay còn mang tính thủ công, qua nhiều đầu mối, trong khi các quy định chi tiết cho hoạt động drone tại đô thị mật độ cao chưa đầy đủ.
Về hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng số, Thành phố còn thiếu hệ thống quản lý giao thông không gian tầm thấp (UTM) tự động; các hạ tầng mặt đất như bãi đáp đô thị (Vertiports), trạm sạc chuyên dụng chưa sẵn sàng và hạ tầng kết nối phục vụ hàng không tầm thấp cần tiếp tục hoàn thiện.
Bên cạnh đó, cơ chế phối hợp và nguồn lực thử nghiệm cũng là vấn đề được đặt ra. Quy trình phối hợp giữa các cơ quan dân sự, quân sự và công an chưa được chuẩn hóa, trong khi nguồn lực dành cho nghiên cứu, phát triển và các đơn đặt hàng thử nghiệm từ phía Nhà nước còn hạn chế.
Từ những vấn đề này, Sở KH&CN TP Hồ Chí Minh đề xuất năm nhóm giải pháp gồm hoàn thiện cơ chế Sandbox; bảo đảm an toàn không phận thông qua phát triển UTM, quy hoạch phân lớp độ cao và hành lang bay; thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đặt hàng R&D; phát triển công nghệ nền tảng, công nghệ lưỡng dụng; đồng thời hỗ trợ thương mại hóa thông qua hợp tác công - tư (PPP) và kích cầu đầu tư công.
TP Hồ Chí Minh dự kiến xây dựng lộ trình phát triển Kinh tế tầm thấp theo hai giai đoạn, từ năm 2026 đến năm 2030. Trong giai đoạn 2026 - 2027, Thành phố tập trung vào thí điểm và thể chế, gồm xây dựng cơ chế Sandbox, quy hoạch phân lớp không gian bay và triển khai thử nghiệm tại Khu Công nghệ cao, Khu Nông nghiệp công nghệ cao và Khu Đô thị khoa học Bắc TP Hồ Chí Minh.
Giai đoạn 2028 - 2030 hướng tới thương mại hóa và mở rộng ứng dụng, với các nhiệm vụ như hoàn thiện khung pháp lý, nâng cấp hệ thống UTM, sử dụng công cụ đặt hàng dịch vụ công ích trong các lĩnh vực cứu hộ, y tế, giám sát đô thị; đồng thời thúc đẩy PPP và thu hút nguồn vốn đầu tư cho lĩnh vực Kinh tế tầm thấp.
Hội thảo Smart Mobility 2026 cho thấy việc phát triển Kinh tế tầm thấp đang được đặt trong mối liên kết giữa cơ quan quản lý, địa phương thử nghiệm, doanh nghiệp công nghệ, đơn vị ứng dụng và viện, trường. Trọng tâm là từng bước đưa công nghệ UAV và các giải pháp tự hành từ môi trường thử nghiệm vào những ứng dụng cụ thể, tạo cơ sở cho quá trình thương mại hóa.
