Đòn bẩy chiến lược để đưa nông sản Tây Ninh vươn tầm quốc tế

Diện mạo mới của Tây Ninh

Tây Ninh sở hữu những lợi thế tự nhiên hiếm có với tổng diện tích đất nông nghiệp lên tới hơn 694.527 ha, chiếm tỷ lệ 81,36% diện tích tự nhiên của toàn tỉnh. Một nền tảng nông nghiệp hùng hậu đã được định hình với diện tích gieo trồng hàng năm đạt 975.000 ha, mang lại sản lượng khổng lồ hơn 9,3 triệu tấn nông sản mỗi năm. Các mặt hàng chủ lực như lúa, mía, khoai mì (sắn), cao su… tạo nên thương hiệu riêng cho vùng đất này.

Tuy nhiên, nhìn lại giai đoạn 2019-2025, công tác hỗ trợ nông nghiệp của tỉnh đã bộc lộ những hạn chế. Cụ thể, Quy định về mức hỗ trợ lãi vay phát triển thực hành sản xuất nông nghiệp tốt, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ trên địa bàn tỉnh Tây Ninh giai đoạn 2019-2025 quy định quy mô đầu tư dự án phải từ 1 tỷ đồng trở lên, điều này vô tình tạo ra rào cản khiến các hộ gia đình, cá nhân quy mô nhỏ khó tiếp cận. Kết quả là kinh phí giải ngân chỉ đạt 61,84% so với phê duyệt.

Theo ông Trương Tấn Đạt, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh, hiện nay tỉnh đã bãi bỏ các chính sách cũ không còn phù hợp, bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ với các cơ chế hỗ trợ toàn diện hơn trong giai đoạn tới. Hệ sinh thái chính sách mới của Tây Ninh sẽ không chỉ tập trung vào vốn, mà tập trung vào hỗ trợ liên kết chuỗi giá trị, chuyển đổi số, hỗ trợ chế biến sâu và bảo quản sau thu hoạch.

Ngoài ra, trong bối cảnh cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư và biến đổi khí hậu đang diễn biến phức tạp, ngành nông nghiệp địa phương đang đối mặt với những "điểm nghẽn" cố hữu. Cụ thể tỉnh đã nhận ra một phần do đội ngũ cán bộ còn thiếu những kỹ năng chuyên sâu về công nghệ cao; nguồn lực tài chính chủ yếu vẫn dừng lại ở các mô hình trình diễn quy mô nhỏ và đặc biệt, công tác chuyển đổi số vẫn đang ở những bước sơ khởi, chưa có hệ thống dữ liệu tập trung để kết nối thực sự giữa người sản xuất và thị trường.

Trước thực trạng đó, tỉnh Tây Ninh đã đưa ra chính sách khuyến nông kịp thời, với tổng kinh phí thực hiện chương trình giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến trên 38 tỷ đồng. Điểm đáng chú ý trong cơ cấu nguồn vốn này là sự kết hợp chặt chẽ giữa vai trò dẫn dắt của Nhà nước và sự tham gia tích cực của cộng đồng. Cụ thể, ngân sách nhà nước sẽ cấp hơn 27 tỷ đồng, trong khi nguồn vốn xã hội hóa và đối ứng từ người dân đóng góp gần 11 tỷ đồng. Mục tiêu đến năm 2030 không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ vốn, mà là xây dựng một hệ thống khuyến nông hiện đại, chuyên nghiệp.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh Nguyễn Minh Lâm nhấn mạnh, công tác khuyến nông giai đoạn tới phải đổi mới toàn diện, chuyển mạnh từ chuyển giao kỹ thuật đơn thuần sang phục vụ phát triển kinh tế nông nghiệp; phải lấy hiệu quả, giá trị gia tăng và nhu cầu thị trường làm trung tâm của mọi hoạt động.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, Tây Ninh đặt ra những mục tiêu cụ thể: 100% cán bộ khuyến nông nhà nước phải được chuẩn hóa về kiến thức kinh tế nông nghiệp và chuyển đổi số; xây dựng ít nhất 225 mô hình trình diễn ứng dụng công nghệ tiên tiến. Trong đó, điểm nhấn là 22 mô hình điển hình về nông nghiệp tuần hoàn, nông nghiệp xanh và cơ giới hóa đồng bộ.

Ông Vũ Mạnh Hùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp số Việt Nam (VIDA), Chủ tịch Tập đoàn Hùng Nhơn cho biết, các dự án của Hùng Nhơn đầu tư trong cả nước (trong đó có tỉnh Tây Ninh) đều ứng dụng công nghệ tiên tiến với quy trình khép kín từ con giống, thức ăn, cho đến chế biến giết mổ theo tiêu chuẩn, ISO, Global GAP  và các tiêu chuẩn chuyên ngành quốc tế. Đặc biệt, các dự án của Hùng Nhơn đều sử dụng hệ thống điện năng lượng mặt trời nối lưới, sử dụng 30% điện sạch, giảm phát thải một lượng lớn CO2 so với sử dụng nguồn điện truyền thống.

Ông Hùng phân tích, mô hình sản xuất xanh sẽ mang tới sự ổn định trong chăn nuôi và chất lượng sản phẩm đầu ra, đảm bảo lợi ích cho mỗi đơn vị tham gia chuỗi liên kết sản xuất nông nghiệp; cho phép người tiêu dùng đến gần hơn với nguồn thực phẩm có truy xuất nguồn gốc rõ ràng, chất lượng tốt. Trong xu hướng này, chuỗi liên kết sản xuất nông nghiệp "từ trang trại đến bàn ăn" đang là giải pháp làm thay đổi tất cả các mô hình sản xuất manh mún, đứt gãy trong chuỗi giá trị và rời rạc lâu nay trên thị trường sản phẩm nông nghiệp. Xu hướng này đặc biệt cần thiết trong lĩnh vực chăn nuôi, bởi mô hình này đòi hỏi sự đồng bộ từ khâu con giống, sản xuất thức ăn chăn nuôi, chăn nuôi, chế biến và cung ứng thực phẩm.

Ba trụ cột đột phá: Trồng trọt, Chăn nuôi và Thủy sản

Chương trình khuyến nông 2026 - 2030 không dàn trải mà tập trung vào các lĩnh vực then chốt với những lộ trình rất cụ thể như: lĩnh vực trồng trọt có 90 mô hình dự kiến (chiếm 40% tổng số mô hình), trọng tâm sẽ là thâm canh cây ăn trái theo tiêu chuẩn GAP và ứng dụng thiết bị số để theo dõi, chẩn đoán dinh dưỡng đất. Đặc biệt, mô hình cơ giới hóa đồng bộ từ khâu san phẳng mặt ruộng bằng laser đến hệ thống tưới tiết kiệm được kỳ vọng sẽ giảm chi phí nhân công từ 50 - 100%.

Lĩnh vực chăn nuôi sẽ có 71 mô hình sẽ tập trung vào an toàn sinh học và chăn nuôi hữu cơ, tuần hoàn. Tây Ninh hướng tới việc ứng dụng các thiết bị tự động hóa trong quản lý đàn gia súc, gia cầm nhằm giảm thiểu rủi ro dịch bệnh, đảm bảo tỷ lệ nuôi sống đến khi xuất chuồng đạt trên 95%.

Lĩnh vực thủy sản sẽ có 64 mô hình, tỉnh sẽ tập trung vào các đối tượng chủ lực như cá tra, tôm thẻ chân trắng ứng dụng công nghệ 4.0 nuôi 2 giai đoạn. Việc ứng dụng cảm biến quan trắc môi trường và nhật ký điện tử sẽ giúp người nuôi tối ưu hóa chi phí và nâng cao khả năng cạnh tranh.

Một trong những điểm đột phá nhất của chương trình chính là việc phát triển và vận hành Ứng dụng (App) khuyến nông số tỉnh Tây Ninh. Đây không chỉ là một ứng dụng kỹ thuật mà là một hệ sinh thái số tích hợp: từ nhật ký sản xuất điện tử, dự báo thời tiết, cảnh báo dịch bệnh đến việc kết nối trực tiếp với thị trường tiêu thụ.

Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030, ít nhất 50% cán bộ khuyến nông và 20% nông dân sẽ sử dụng thường xuyên ứng dụng này. Đồng thời, 125 mô hình khuyến nông sẽ thực hiện ghi nhật ký điện tử để phục vụ truy xuất nguồn gốc. Điều này không chỉ giúp minh bạch hóa quá trình sản xuất mà còn là "tấm vé" để nông sản Tây Ninh vượt qua các rào cản kỹ thuật khắt khe của các thị trường xuất khẩu lớn.

Bên cạnh công nghệ, yếu tố con người vẫn được đặt ở vị trí trung tâm. Dự kiến sẽ có 100 lớp đào tạo, tập huấn nâng cao năng lực cho khoảng 3.000 lượt người, bao gồm cả cán bộ khuyến nông và những nông dân trực tiếp sản xuất.

Tây Ninh đang kỳ vọng các mô hình này sẽ giúp hiệu quả kinh tế tăng từ 10 - 15% so với phương thức sản xuất truyền thống. Quan trọng hơn, thu nhập của người nông dân tham gia chương trình được dự báo sẽ tăng trưởng bền vững ở mức 10 - 15%.

Chương trình khuyến nông giai đoạn 2026 - 2030 của tỉnh Tây Ninh là một bản cam kết đồng hành của tỉnh cùng người nông dân trong kỷ nguyên số. Sự chuyển dịch từ "lượng" sang "chất", từ "sản xuất" sang "kinh tế" dưới sự nỗ lực của tỉnh, ngành nông nghiệp và người nông dân chắc chắn sẽ tạo nên một diện mạo mới cho vùng đất biên giới.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Minh Lâm, thời gian tới công tác khuyến nông của tỉnh phải trở thành cầu nối vững chắc, giúp nông dân Tây Ninh không chỉ giỏi sản xuất mà còn là những doanh nhân trên chính mảnh đất của mình, làm chủ công nghệ và tự tin bước ra thị trường quốc tế.

Để tạo khí thế mạnh mẽ, UBND tỉnh cũng đã phát động Phong trào thi đua thực hiện Chương trình phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao gắn với tái cơ cấu ngành giai đoạn 2026 – 2030.
Theo kế hoạch, Tây Ninh phấn đấu tốc độ tăng trưởng ngành nông nghiệp đạt bình quân từ 3,5 - 4%/năm, đóng góp 13 - 14% vào cơ cấu kinh tế chung. Đặc biệt, tỉnh đặt mục tiêu diện tích ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất các cây trồng chủ lực đạt trên 60%. Trong đó, diện tích lúa ứng dụng công nghệ cao chiếm 57%, rau các loại trên 60%, đặc biệt cây sắn và mía phải đạt tỷ lệ trên 90%.

Trong lĩnh vực chăn nuôi, Tây Ninh kỳ vọng tạo ra bước nhảy vọt với 70% trang trại chăn nuôi tập trung sử dụng thiết bị hiện đại. Tỷ lệ chăn nuôi trang trại tập trung ứng dụng công nghệ cao phải đạt mức từ 80 - 90% đối với heo và gia cầm, 60 - 70% đối với đàn bò thịt. Đây là nền tảng để xây dựng 10 vùng an toàn dịch bệnh cấp xã và hướng tới mục tiêu xuất khẩu nông sản chính ngạch.