Theo báo chí Anh ngày 7/9, thỏa thuận dầu mỏ được Nhà Trắng công bố cuối tuần qua trao cho North American Blue Energy Partners (NABEP), công ty do doanh nhân Venezuela Alejandro Betancourt kiểm soát, quyền quản lý hơn 17 mỏ dầu. Doanh nghiệp này có thể trực tiếp phát triển hoặc cấp phép khai thác cho các bên khác.
Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết thỏa thuận có thời hạn 100 năm. Tuy nhiên, Tổng thống lâm thời Venezuela Delcy Rodriguez khẳng định mọi giấy phép được cấp chỉ có hiệu lực trong 25 năm.
Ông Henrique Capriles, một trong những nhân vật hàng đầu của phe đối lập Venezuela, cho rằng thời hạn 100 năm sẽ vi phạm Hiến pháp nước này. Ông cũng đặt câu hỏi vì sao không có quy trình đấu thầu hoặc đấu giá công khai trước khi quyền khai thác khoảng 65 tỷ thùng dầu được trao cho một doanh nghiệp ít tên tuổi.
Hai chuyên gia David Goldwyn và Andrea Clabough thuộc Hội đồng Đại Tây Dương tại Washington, nhận định việc cấp quyền khai thác trong 100 năm dường như vượt quá giới hạn mà Hiến pháp Venezuela cho phép. Theo họ, thỏa thuận có thể sẽ phải đối mặt với hàng loạt vụ kiện từ các bên đang nắm hợp đồng dầu khí, công dân Venezuela hoặc một chính phủ mới trong tương lai.
Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý những thông tin hiện có mới chỉ nằm trong bản tóm tắt ngắn do Nhà Trắng công bố, trong khi hợp đồng chính thức chưa được công khai.
Vai trò của PDVSA gây tranh cãi
Một vấn đề khác là thỏa thuận hiện không đề cập vai trò của tập đoàn dầu khí quốc doanh Petroleos de Venezuela (PDVSA).
Theo chuyên gia pháp lý Venezuela Jose Ignacio Hernandez, Hiến pháp trao cho PDVSA quyền kiểm soát ngành dầu khí. Quy định này không thay đổi sau khi Venezuela thông qua luật dầu khí mới, được ban hành sau khi Mỹ tiến hành chiến dịch nhằm vào Tổng thống Nicolás Maduro hồi tháng 1.
Ông Hernandez cho rằng các nhà đầu tư tư nhân không thể trực tiếp nắm quyền khai thác dầu mà phải hoạt động với tư cách nhà thầu của PDVSA, công ty con của tập đoàn này hoặc tham gia liên doanh với PDVSA.
Tuy nhiên, ông Elias Matta, cựu Chủ tịch Ủy ban Dầu khí và Năng lượng thuộc Quốc hội Venezuela, bảo vệ thỏa thuận khi cho rằng Hiến pháp và luật mới đều cho phép vốn tư nhân cùng các doanh nghiệp ngoài nhà nước tham gia ngành dầu khí. Theo ông, điều quan trọng là các mỏ dầu sớm được đưa vào khai thác.
Một điều khoản gây tranh cãi khác cho phép Mỹ mua theo giá thành 20% sản lượng dầu được tạo ra từ thỏa thuận. Do phần dầu này không mang lại lợi nhuận, các nhà sản xuất sẽ không phải nộp thuế tại Venezuela.
Ông Capriles cho rằng khó có khả năng những tập đoàn như Exxon, Conoco hay Chevron chấp nhận nhượng lại 20% sản lượng theo điều kiện tương tự. Theo ông, điều khoản này đồng nghĩa Venezuela mất đi 1/5 lượng dầu khai thác.
Vấn đề pháp lý tại Mỹ
Thỏa thuận cũng đặt ra câu hỏi về việc Văn phòng Vốn chiến lược (OSC) thuộc Lầu Năm Góc được trao 35% cổ phần trong công ty mẹ của NABEP.
Người phát ngôn Lầu Năm Góc Sean Parnell cho biết OSC không có thẩm quyền theo luật định để nắm cổ phần tại các công ty tư nhân. Cơ quan này chỉ được phép cung cấp khoản vay, bảo lãnh và một số hình thức hỗ trợ khác.
Luật sư Peter Harrell, cựu quan chức kinh tế cấp cao của Nhà Trắng, cho rằng chính quyền Mỹ chưa công bố đủ thông tin để xác định việc nắm cổ phần có hợp pháp hay không. Một khả năng là OSC cấp khoản vay và nhận chứng quyền có thể chuyển đổi thành cổ phần làm tài sản bảo đảm. Chính quyền cũng có thể viện dẫn một đạo luật cho phép ký hợp đồng và cấp tài trợ nhằm mở rộng nền tảng công nghiệp quốc phòng, dù chưa có tổng thống Mỹ nào diễn giải đạo luật này theo hướng cho phép đầu tư cổ phần.
Trong khi một quan chức cấp cao Mỹ khẳng định mọi quyền lợi tài chính được trao cho OSC đều phù hợp với luật pháp, giới phân tích cho rằng sự thiếu minh bạch về cơ sở pháp lý có thể ảnh hưởng đến tính ổn định của thỏa thuận. Đây sẽ là yếu tố được các nhà đầu tư đặc biệt quan tâm nếu Venezuela tổ chức bầu cử mới và một chính phủ do phe đối lập lãnh đạo lên nắm quyền.
