Theo truyền thông quốc tế, cuộc họp của các quốc gia thành viên Công ước về một số loại vũ khí thông thường (CCW) tại Geneva (Thụy Sĩ) kết thúc rạng sáng 21/11 với cam kết tiếp tục thảo luận nhằm xây dựng các quy định mới vào năm 2028. Tuy nhiên, kết quả đạt được có mức độ cam kết thấp hơn mong muốn của khoảng 100 nước ủng hộ thiết lập những quy định mang tính ràng buộc pháp lý.
Trọng tâm đàm phán là các hệ thống vũ khí có thể tự xác định và tấn công mục tiêu với mức độ tự chủ khác nhau, còn được gọi là “robot sát thủ”. Việc sử dụng những loại vũ khí này với rất ít hoặc không có sự giám sát của con người đang làm gia tăng lo ngại, trong bối cảnh chúng xuất hiện tại các cuộc xung đột ở Ukraine, Sudan và Trung Đông.
Các nước ủng hộ siết kiểm soát đã kêu gọi sớm xây dựng những quy định có tính ràng buộc pháp lý. Tuy nhiên, một số quốc gia sản xuất vũ khí lớn, trong đó có Mỹ, Nga và Israel, phản đối đề xuất này. Vì vậy, thỏa thuận cuối cùng vẫn để ngỏ câu hỏi liệu các biện pháp được xây dựng trong thời gian tới có tạo ra nghĩa vụ pháp lý bắt buộc đối với các bên hay không.
Cuộc họp diễn ra từ ngày 16/11 và kéo dài đến rạng sáng ngày 21/11, khi các nhà đàm phán mất nhiều giờ tranh luận về một số từ ngữ trong văn bản. Theo các nhà ngoại giao, sự phản đối của Nga đối với quy tắc thủ tục đã khiến một số phiên họp chính thức phải hủy bỏ, làm tiến trình thương lượng thêm khó khăn.
Dù vậy, ông Julien Thoeni, nhà ngoại giao Thụy Sĩ chủ trì cuộc họp, đánh giá thỏa thuận là một thành tựu đáng kể trong nỗ lực giải trừ quân bị vì mục tiêu nhân đạo, sau hơn 10 năm thảo luận về vấn đề này. Trao đổi với báo chí khi cuộc họp kết thúc sau 4 giờ sáng theo giờ địa phương, ông cho rằng kết quả cho thấy ngoại giao đa phương vẫn có thể mang lại thành quả cụ thể, ngay cả khi thế giới đang chia rẽ sâu sắc.
Một nhà ngoại giao tham gia đàm phán, thuộc quốc gia ủng hộ xây dựng quy định pháp lý mới, đánh giá kết quả gây thất vọng nhưng thừa nhận tình hình có thể đã tồi tệ hơn. Nhận xét này phản ánh khoảng cách giữa kỳ vọng ban đầu và mức đồng thuận mà các bên đạt được sau nhiều ngày thương lượng.
Trong khi đó, nhiều tổ chức nhân quyền chỉ trích kết quả cuộc họp, cho rằng việc tiếp tục trì hoãn những cam kết pháp lý có thể khiến nỗ lực kiểm soát không theo kịp tốc độ phát triển công nghệ. Bà Nicole van Rooijen, Giám đốc điều hành tổ chức Stop Killer Robots, cảnh báo bên lề cuộc họp rằng việc chậm xây dựng một văn kiện có tính ràng buộc pháp lý đang đặt dân thường và nhân loại trước rủi ro.
Trước đó, Tổng thư ký Liên hợp quốc, Giáo hoàng và Hội Chữ thập đỏ đều đã kêu gọi thiết lập các quy định chặt chẽ, có tính ràng buộc pháp lý đối với vũ khí tự động. Tuy nhiên, kết quả tại Geneva cho thấy các nước vẫn chưa thống nhất được cách thức chuyển những lời kêu gọi này thành cam kết chung.
Một số nhà quan sát và cựu quan chức quân đội cho rằng các quốc gia cần sẵn sàng cân nhắc một tiến trình đàm phán khác, bên ngoài khuôn khổ hiện nay tại Liên hợp quốc. Cơ chế đang được sử dụng yêu cầu sự đồng thuận của toàn bộ 128 quốc gia thành viên CCW.