Theo báo chí Mỹ ngày 20/11, các quan chức am hiểu vấn đề cho biết Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth đã ban hành những hạn chế mới đối với quan hệ quốc phòng với Canada trong một bản ghi nhớ mật được lưu hành tuần trước. Động thái này diễn ra giữa lúc hai nước bất đồng trên nhiều lĩnh vực, từ thương mại đến những tuyên bố của Tổng thống Donald Trump về việc sáp nhập Canada.
Một quan chức Mỹ nhận định Ottawa có thể coi những hạn chế mới là một hành động xúc phạm, trong khi chưa rõ các hoạt động giữa quân đội hai nước sẽ bị thu hẹp như thế nào.
Trả lời với báo chí liên quan đến vấn đề này, người phát ngôn Lầu Năm Góc Sean Parnell cho biết Bộ Chiến tranh Mỹ đang điều chỉnh các hoạt động với Canada để bảo đảm phục vụ những mục tiêu quốc phòng cụ thể của Washington, qua đó hướng tới củng cố quan hệ song phương.
Theo ông Parnell, Lầu Năm Góc ưu tiên những cơ hội hợp tác giúp tăng cường khả năng bảo vệ lãnh thổ hai nước và an ninh tại Tây bán cầu, đồng thời hỗ trợ Canada thực hiện các nghĩa vụ trong NATO.
Người phát ngôn khẳng định chỉ thị của ông Hegseth không ảnh hưởng đến việc chia sẻ tình báo quốc phòng, hoạt động phối hợp trong NATO hoặc Bộ Tư lệnh Phòng thủ Không gian Bắc Mỹ (NORAD). Mỹ và Canada đều là thành viên sáng lập NATO, đồng thời phối hợp hằng ngày tại trụ sở NORAD ở bang Colorado để bảo vệ không phận và giám sát các khu vực biển của hai nước. Đại sứ quán Canada tại Washington chưa đưa ra phản hồi chính thức về vấn đề này.
Mỹ và Canada duy trì quan hệ quốc phòng chặt chẽ trong nhiều thập niên. Binh sĩ Canada từng chiến đấu cùng quân đội Mỹ tại Afghanistan, nơi ít nhất 158 quân nhân Canada thiệt mạng và khoảng 2.000 người bị thương.
Canada cũng là thành viên mạng lưới chia sẻ tình báo Five Eyes, cùng với Mỹ, Anh, Australia và New Zealand. Theo một quan chức thuộc một nước thành viên, Mỹ đã chia sẻ ít thông tin hơn qua nhiều hệ thống trong năm qua, dù chưa chính thức thông báo thay đổi cơ chế hợp tác này. Riêng với chỉ thị mới của ông Hegseth, Lầu Năm Góc khẳng định việc chia sẻ tình báo quốc phòng với Canada không bị ảnh hưởng.
Những bất đồng về quốc phòng đã xuất hiện từ nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump, khi ông thường xuyên chỉ trích mức chi tiêu quân sự của Canada và cho rằng Ottawa, cùng một số đồng minh NATO khác, quá phụ thuộc vào Mỹ để bảo đảm an ninh.
Sau khi tái đắc cử năm 2024, ông Trump gia tăng sức ép, nhiều lần đề xuất Canada trở thành bang thứ 51 của Mỹ. Trong cuộc gặp tại Phòng Bầu dục tháng 5/2025, Thủ tướng Canada Mark Carney khẳng định nước này không phải để bán và sẽ không bao giờ được đem ra bán.
Tranh chấp thương mại tiếp tục khiến quan hệ hai nước căng thẳng. Sau khi trở lại Nhà Trắng, ông Trump áp thuế đối với thép, nhôm và nhiều hàng hóa Canada, khiến Ottawa đáp trả bằng các biện pháp thuế quan. Canada đồng thời tìm cách giảm sự phụ thuộc vào vũ khí Mỹ.
Bất đồng còn mở rộng sang vấn đề mang tính biểu tượng. Tháng 8/2026, ông Trump ban hành sắc lệnh tuyên bố đổi tên hồ Ontario, nằm giữa hai nước, thành “Hồ Mỹ”. Ông Carney đáp trả bằng cách khẳng định tên Ontario có trước khi cả Mỹ và Canada ra đời và sẽ tiếp tục được giữ nguyên.
Phát biểu tại Nhà Trắng ngày 20/11, ông Trump nhận xét tích cực về cá nhân Thủ tướng Carney nhưng tiếp tục bày tỏ bất mãn vì Canada chưa đạt thỏa thuận thương mại theo mong muốn của ông. Trong khi đó, những xáo trộn kinh tế từ tranh chấp đã gây phản ứng ngay tại Mỹ. Trong kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ, một số ứng viên đảng Cộng hòa ở các bang giáp Canada, như Michigan, kêu gọi chấm dứt cuộc chiến thương mại.
Dù các cơ chế hợp tác chủ chốt vẫn được duy trì, câu hỏi còn bỏ ngỏ là những hạn chế mới của Washington sẽ thu hẹp hoạt động phối hợp giữa quân đội hai nước đến mức nào.