Tổng thống Trump lại đứng trước các ngã rẽ trong cuộc chiến với Iran

Theo truyền thông Mỹ, ngày 26/7, chính quyền Tổng thống Trump cho biết đã tạm dừng không kích Iran nhằm tạo không gian cho các nỗ lực ngoại giao. Tuy nhiên, Mỹ cũng cảnh báo vẫn sẵn sàng khai hỏa nếu xung đột tiếp tục leo thang.

Có một số dấu hiệu cho thấy hoạt động ngoại giao đang diễn ra. Iran đã tổ chức các cuộc đàm phán cấp thứ trưởng với Oman trong những ngày gần đây, nhưng hiện chưa có dấu hiệu nào cho thấy Iran sẽ thay đổi yêu cầu cốt lõi là kiên quyết kiểm soát hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz.

Lúc này, Tổng thống Trump lại rơi vào tình thế quen thuộc. Ông đã gia tăng các cuộc tấn công để tìm cách buộc Iran phải nhượng bộ, nhưng kế hoạch này hiện cũng không hiệu quả hơn so với giai đoạn giao tranh ban đầu. Ông có thể tăng sức ép bằng cách triển khai bộ binh, tận dụng ưu thế quân sự của Mỹ. Tuy nhiên, điều đó sẽ khiến Mỹ đối mặt nguy cơ thương vong lớn trong một cuộc chiến vốn đã rất mất lòng dân.

Sau gần 5 tháng diễn ra cuộc chiến mà ông từng tuyên bố sẽ chỉ kéo dài vài tuần, ông Trump vẫn liên tục tìm cách tạo thêm dư địa chiến lược trước Iran. Thế nhưng, mọi toan tính dường như chỉ khiến không gian hành động của ông ngày càng thu hẹp và các lựa chọn ngày càng bất lợi.

Trong khi đó, áp lực chính trị cũng gia tăng. Giá dầu tăng mạnh trong tuần trước làm dấy lên nguy cơ giá xăng tăng cao, khiến tâm lý bất mãn của đa số người Mỹ phản đối cuộc chiến càng lớn, dù giá dầu Brent đã giảm hơn 5% trong ngày 26/7.

Một tuyến vận chuyển dầu thay thế qua Biển Đỏ cũng đang bị các tay súng Houthi thân Iran tại Yemen đe dọa. Tồn kho dầu thô toàn cầu đang tiến sát mức thấp đáng báo động, làm gia tăng lo ngại về cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng hơn. Tất cả diễn ra trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 đang đến gần, khi đảng Cộng hòa của ông Trump vốn đã đối mặt nhiều khó khăn.

Cần cách tiếp cận khác

Giống như nhiều tuần qua, các lựa chọn của ông Trump đều không hấp dẫn. Điều này có thể lý giải việc ông liên tục thay đổi thông điệp trong tuần trước, khi thì cảnh báo sử dụng sức mạnh quân sự áp đảo, khi lại khẳng định Iran đang muốn đàm phán.

Trong bối cảnh chưa thể làm thay đổi cục diện địa chính trị của cuộc chiến, những phát biểu như vậy dường như nhằm vào dư luận trong nước nhiều hơn là gửi thông điệp tới Iran.

Ông Trump vẫn có thể hiện thực hóa những tuyên bố cứng rắn đó sau khi Mỹ mở rộng phạm vi mục tiêu tấn công trong đợt không kích mới nhất. Mỹ cũng có thể tìm cách bóp nghẹt hơn nữa nền kinh tế Iran bằng cách đánh vào hạ tầng giao thông và các nhà máy điện.

Tuy nhiên, cách tiếp cận này sẽ khiến người dân Iran chịu ảnh hưởng nặng nề. Ngay cả một số nhân vật trong nội bộ chính quyền Mỹ cũng cho rằng biện pháp này khó có thể buộc giới lãnh đạo Iran thay đổi lập trường.

Phó Tổng thống JD Vance và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ Dan Caine đã bày tỏ lo ngại về nguy cơ leo thang xung đột trong cuộc họp tại Nhà Trắng ngày 24/7.

Ông Caine lo ngại tác động của cuộc chiến đối với kho dự trữ đạn dược của Mỹ. Trước đó, cả Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) và Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ (DIA) đều đánh giá rằng các đợt ném bom gần đây khó có thể khiến Iran thay đổi lập trường đàm phán.

Một phương án khác là mở rộng phong tỏa kinh tế nhằm vào tàu thuyền và cảng biển của Iran để cắt nguồn tài chính của chính phủ nước này cũng như nguồn thu duy trì hoạt động của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).

Tuy nhiên, biện pháp này sẽ mất nhiều tuần hoặc nhiều tháng mới phát huy tác dụng và chưa chắc đã khiến Iran thay đổi tính toán. Cũng chưa rõ ông Trump có đủ kiên nhẫn cũng như đủ dư địa chính trị trong nước để theo đuổi chiến lược như vậy hay không.

Iran nhiều khả năng sẽ đáp trả bằng cách nối lại các cuộc tấn công nhằm vào tàu chở dầu thương mại tại eo biển Hormuz, qua đó làm gia tăng tác động tiêu cực của cuộc chiến đối với kinh tế toàn cầu và gây thêm áp lực chính trị đối với Mỹ.

Lựa chọn thứ ba là Mỹ tìm cách khôi phục bản ghi nhớ từng tạo ra lệnh ngừng bắn ngắn ngủi nhưng sau đó sụp đổ.

Tuy nhiên, Iran khó chấp nhận nếu không đạt được điều mà họ cho rằng bản ghi nhớ ban đầu đã hứa hẹn, đó là quyền quản lý và thu phí đối với hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz.

Nếu chấp nhận điều này, Mỹ sẽ bị coi là thất bại, bởi tuyến hàng hải chiến lược này vốn hoạt động thông suốt trước khi chiến tranh nổ ra. Trong nước, ông Trump cũng sẽ đối mặt chỉ trích từ các nghị sĩ theo đường lối cứng rắn nếu bị cho là nhượng bộ Iran nhiều hơn cả những điều khoản của bản ghi nhớ trước đây, vốn bao gồm cam kết nới lỏng trừng phạt và thành lập quỹ tái thiết khu vực.

Dường như mọi bên đều đang tìm kiếm một hướng đi mới nhưng chưa thể tìm thấy cách tiếp cận khác.

Tổng thống Trump có thể thoát khỏi thế bế tắc?

Nhà Trắng đã giao Đại sứ Mỹ tại Liên hợp quốc Mike Waltz giải thích về chiến lược thay đổi của chính quyền và nỗ lực tìm lối thoát khỏi cuộc chiến trong các chương trình truyền hình ngày 26/7.

Ông Waltz nhấn mạnh việc Mỹ tăng cường lực lượng quân sự tại Trung Đông trong thời gian gần đây - động thái từng làm dấy lên dự đoán rằng ông Trump sẽ mở rộng chiến dịch quân sự.

Trên chương trình Meet the Press của NBC, ông Waltz cho rằng Iran hiện bị cô lập về ngoại giao, bị cô lập về kinh tế và bị tàn phá về quân sự.

Xét về quân sự, nhận định này có thể đúng. Tuy nhiên, tính chất phi đối xứng của cuộc xung đột đồng nghĩa với việc chỉ cần Iran còn có thể sử dụng UAV và tên lửa để đe dọa tàu thuyền tại eo biển Hormuz, nước này vẫn đủ khả năng làm gia tăng cái giá toàn cầu của cuộc chiến.

Bên cạnh đó, việc chính quyền Iran vẫn tồn tại sau cái chết của Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei cũng tạo ra hình ảnh về khả năng chống chịu trước siêu cường số một thế giới.

Trong khi đó, cuộc chiến tại Iran tiếp tục trở thành gánh nặng chính trị đối với chính quyền Tổng thống Trump.

Kết quả khảo sát mới của CBS News/YouGov cho thấy chỉ 31% người Mỹ cho biết họ hiểu rõ tình hình tại eo biển Hormuz. Chỉ 40% tin rằng Mỹ đang chiếm ưu thế trong cuộc xung đột và tới 76% cho rằng cuộc chiến với Iran khó khăn hơn nhiều so với dự tính của chính quyền.

Trong nhiều tháng qua, ông Trump tìm cách buộc Iran phải nhượng bộ mà không để Mỹ sa lầy vào các cuộc chiến trên bộ ở Trung Đông.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy cuộc chiến này có thể không thể giành chiến thắng nếu Mỹ vẫn tự giới hạn phạm vi hành động. Mỗi bước leo thang tiếp theo dường như chỉ đưa ông Trump quay trở lại đúng tình thế tiến thoái lưỡng nan trước đó, trong khi vẫn chưa có con đường rõ ràng nào dẫn tới thỏa thuận hòa bình đáp ứng được các mục tiêu của Mỹ.