Toàn cảnh chiến sự Iran ngày thứ năm: Israel mở rộng không kích Liban, Tehran không ngừng đáp trả

Ngày 4/3, Israel gia tăng không kích tại nhiều địa điểm ở Iran và Liban. Trong khi đó, Tehran đẩy mạnh các đòn đáp trả bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV), đồng thời cảnh báo có thể mở rộng mục tiêu. Các căn cứ Mỹ tại khu vực Vùng Vịnh, hoạt động hàng hải gần eo biển Hormuz và không phận một số nước Trung Đông cũng bị cuốn vào vòng xoáy căng thẳng.

Israel mở rộng không kích, Liban bị nhắm mục tiêu

Hãng thông tấn Tasnim cho biết các đợt không kích của Israel trong ngày 4/3 đã đánh trúng nhiều mục tiêu tại thủ đô Tehran, thành phố Qom, khu vực miền Tây Iran và tỉnh Isfahan ở miền Trung nước này. Một số khu dân cư bị hư hại sau các đợt tấn công.

Phía Israel cho biết mục tiêu nhằm vào các cơ sở liên quan lực lượng Basij - tổ chức bán quân sự thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) - cùng một số tòa nhà được cho là có liên hệ với bộ chỉ huy an ninh nội địa.

Theo truyền thông Iran, từ khi chiến dịch bắt đầu, số người thiệt mạng đã vượt mốc 1.000, trong đó có nhiều dân thường. Phóng viên quốc tế tại Tehran cho biết các đợt không kích diễn ra liên tiếp trên nhiều địa bàn, khiến đời sống người dân xáo trộn nghiêm trọng. Hàng nghìn người bị thương, trong đó khoảng 300 trẻ em và thanh thiếu niên phải nhập viện.

Liên quan đến cơ sở hạt nhân, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) ghi nhận dấu hiệu hư hại tại hai tòa nhà gần cơ sở Isfahan, song các khu vực lưu trữ vật liệu hạt nhân không bị ảnh hưởng và không phát hiện nguy cơ rò rỉ phóng xạ.

Trong bối cảnh an ninh phức tạp, Tasnim dẫn lời một quan chức cho biết lễ tang Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei - người đã thiệt mạng trong đợt tấn công đầu tiên hôm 28/2 - dự kiến bắt đầu tối 4/3 và kéo dài nhiều ngày, đã phải hoãn do vấn đề hậu cần. Công tác chuẩn bị tang lễ vẫn đang được tiến hành và dự kiến có đông đảo người dân tham dự. Nhà chức trách lo ngại các cuộc tấn công có thể xảy ra tại những sự kiện tập trung đông người.

Tehran đáp trả, mở rộng mục tiêu trong khu vực

Đáp trả các đợt không kích, Iran tiếp tục phóng tên lửa và UAV nhằm vào lãnh thổ Israel và các căn cứ quân sự Mỹ tại khu vực Vùng Vịnh.

Israel, Mỹ và một số quốc gia Arab cho biết phần lớn tên lửa đã bị đánh chặn, song vẫn có trường hợp rơi trúng mục tiêu quân sự hoặc cơ sở hạ tầng dân sự. Mảnh vỡ từ tên lửa đánh chặn cũng gây lo ngại tại một số khu dân cư.

Theo Tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, số tên lửa đạn đạo tầm chiến dịch Iran sử dụng trong ngày 4/3 giảm mạnh so với ngày đầu xung đột, lượng UAV tấn công một chiều cũng giảm đáng kể. Tuy vậy, việc Tehran duy trì nhịp độ tấn công liên tục cho thấy năng lực đáp trả vẫn ở mức đáng kể.

NATO lần đầu bắn hạ tên lửa Iran

Trong diễn biến đáng chú ý, một tên lửa Iran bay theo hướng Thổ Nhĩ Kỳ đã bị hệ thống phòng không của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đánh chặn trước khi xâm nhập không phận nước này.

Hai nguồn tin nói với CNN rằng tên lửa đạn đạo đã bị một tàu khu trục Mỹ hoạt động trên Địa Trung Hải bắn hạ. Mảnh vỡ rơi xuống khu vực không người ở Dortyol, tỉnh Hatay, miền Nam Thổ Nhĩ Kỳ.

Đây được xem là lần đầu kể từ khi xung đột bùng phát, một tên lửa Iran hướng về không phận quốc gia thành viên NATO bị đánh chặn. Ankara cho biết không ghi nhận thiệt hại về người. Người phát ngôn NATO lên án việc nhắm mục tiêu vào Thổ Nhĩ Kỳ, khẳng định liên minh duy trì tư thế răn đe và phòng thủ. Tuy nhiên, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ cho rằng sự việc chưa đủ điều kiện kích hoạt Điều 5 Hiến chương NATO, vốn quy định đòn tấn công vào một thành viên của khối sẽ bị coi là hành động tấn công cả khối.

Các căn cứ Mỹ tại Vùng Vịnh hứng đòn tập kích

Iran tiếp tục tập kích các cơ sở quân sự Mỹ tại Iraq, Kuwait, Bahrain, Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Hình ảnh vệ tinh do truyền thông quốc tế công bố cho thấy một số hệ thống radar, liên lạc và thiết bị tình báo bị hư hại, dường như nhằm làm suy giảm năng lực kết nối và cảnh báo sớm.

Một hệ thống radar cảnh báo sớm AN/FPS-132 do Mỹ sản xuất và Qatar triển khai được ghi nhận hư hại cấu trúc bề mặt. Một số ăng-ten liên lạc vệ tinh tại cơ sở Hải quân Mỹ ở Bahrain cũng bị ảnh hưởng.

Trước đó, truyền thông quốc tế đưa tin 6 binh sĩ Mỹ thiệt mạng trong một cuộc tập kích vào cơ sở quân sự nhỏ tại cảng Shuaiba (Kuwait). Washington chưa công bố thêm chi tiết, song khẳng định tiếp tục duy trì năng lực phòng thủ tại khu vực.

Tình hình an ninh hàng hải cũng gia tăng căng thẳng. Hải quân Oman cho biết đã triển khai lực lượng sau khi một tàu chở hàng treo cờ Malta bị hai tên lửa tấn công gần eo biển Hormuz. Văn phòng Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) ghi nhận một tàu chở dầu gần Fujairah nghe thấy tiếng nổ lớn và phát hiện mảnh vỡ vật thể bay trên boong.

Xung đột lan sang Liban: Israel - Hezbollah giao tranh trực diện

Căng thẳng không chỉ giới hạn giữa Israel và Iran mà còn lan sang Liban. Ngày 4/3, Israel thông báo phát hiện tên lửa phóng từ Iran và từ lực lượng Hezbollah tại Liban gần như đồng thời, hướng về Jerusalem và Tel Aviv. Hệ thống phòng không Israel đã đánh chặn phần lớn.

Theo quân đội Israel, đây là đợt tấn công phối hợp đầu tiên giữa Iran và Hezbollah kể từ khi xung đột bùng phát. Sau đó, hai bên tiếp tục các đòn tấn công và phản công.

Israel tuyên bố bắt đầu không kích cơ sở hạ tầng của Hezbollah tại Beirut. Trong tuần, nhiều khu vực ở Liban, gồm cả thủ đô, hứng chịu oanh kích.

Bộ Y tế Liban cho biết ít nhất 74 người thiệt mạng và hơn 400 người bị thương kể từ ngày 2/3. Riêng ngày 4/3, một tòa nhà chung cư bốn tầng tại thành phố Baalbek, miền Đông Liban, bị tấn công khiến ít nhất 6 người thiệt mạng.

Diễn biến này làm dấy lên lo ngại về nguy cơ có thêm một mặt trận mới tại Đông Địa Trung Hải.

Iran bước vào tiến trình chuyển giao quyền lực

Sau khi Đại Giáo chủ Ali Khamenei thiệt mạng, tiến trình lựa chọn lãnh tụ tối cao mới tại Iran được xúc tiến giữa bối cảnh chiến sự.

Ayatollah Ahmad Khatami, thành viên Hội đồng Giám hộ và Hội đồng Chuyên gia, cho biết Iran đang tiến gần quyết định cuối cùng. Một số nguồn tin phương Tây và Israel nhận định ông Mojtaba Khamenei, con trai của cố lãnh tụ, có thể là ứng viên hàng đầu, song chưa có thông báo chính thức.

Phía Israel cảnh báo bất kỳ lãnh đạo nào tiếp tục theo đuổi chính sách thù địch sẽ trở thành mục tiêu. Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz tuyên bố sẽ gia tăng sức ép nếu cần thiết.

Tổng thống Mỹ Donald Trump nhận định giới lãnh đạo Iran đang rơi vào tình trạng rối loạn.

“Chúng ta đang ở vị thế rất mạnh và ban lãnh đạo của họ đang nhanh chóng tan rã. Bất cứ ai có ý định trở thành lãnh đạo đều nhận kết cục là cái chết”, ông nói.

Ông Trump đánh giá cao chiến dịch, Mỹ đối mặt tranh luận nội bộ

Cùng ngày, Tổng thống Trump cũng đánh giá hiệu quả hoạt động của Mỹ trong chiến dịch tấn công Iran “15 điểm trên thang 10”, đồng thời khẳng định sẽ tiếp tục gia tăng sức ép.

“Chúng ta đang làm rất tốt trên mặt trận giao tranh, nói một cách khiêm tốn là vậy. Có người hỏi trên thang điểm 10, ông đánh giá thế nào? Tôi trả lời là khoảng 15 điểm”, Tổng thống Donald Trump phát biểu tại cuộc gặp với các lãnh đạo công nghệ tại Nhà Trắng ngày 4/3, đề cập tới chiến dịch không kích Iran.

Thư ký Báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết Mỹ đang “tích cực cân nhắc” vai trò của mình tại Iran sau khi chiến dịch chung kết thúc, bác bỏ thông tin Washington đã đồng ý vũ trang lực lượng người Kurd ly khai tại Iran. Tuy nhiên, bà xác nhận ông Trump có thảo luận với các lãnh đạo người Kurd.

Bà Leavitt cũng cho biết Mỹ và Israel dự kiến “kiểm soát hoàn toàn” không phận Iran trong “những giờ tới”, lặp lại bình luận của Lầu Năm Góc.

Tại Washington, Thượng viện đã bác bỏ nghị quyết hạn chế quyền của Tổng thống trong việc tiến hành chiến tranh với Iran. Tuy nhiên, giới phân tích nhận định áp lực chính trị có thể gia tăng nếu thương vong và chi phí tiếp tục tăng.

Pháp triển khai tiêm kích bảo vệ căn cứ tại UAE

Ngày 4/3, Ngoại trưởng Jean-Noël Barrot cho biết Pháp đã điều động tiêm kích Dassault Rafale tuần tra trên không phận UAE nhằm bảo vệ căn cứ quân sự của nước này.

“Các máy bay đã thực hiện nhiệm vụ bảo đảm an ninh không phận phía trên các căn cứ của chúng tôi”, ông Barrot nói. Ông không nêu chi tiết về các nhiệm vụ cụ thể mà tiêm kích Rafale thực hiện, cũng như không cho biết liệu chúng có tham gia đánh chặn UAV hoặc tên lửa đe dọa các căn cứ hay không.

Tổng thống Emmanuel Macron trước đó nhận định chiến dịch quân sự nhằm vào Iran diễn ra “ngoài khuôn khổ luật pháp quốc tế”. Tuy vậy, trong bối cảnh xung đột lan rộng, Paris tăng cường hiện diện quân sự tại khu vực, điều động tàu sân bay chạy bằng năng lượng hạt nhân Charles de Gaulle cùng các tàu hộ tống tới Địa Trung Hải.

Cộng đồng quốc tế kêu gọi kiềm chế

Trước nguy cơ xung đột lan rộng, nhiều quốc gia kêu gọi các bên kiềm chế. Liên hợp quốc cho biết khoảng 100.000 người đã rời Tehran trong hai ngày cuối tháng 2 do lo ngại giao tranh leo thang.

Các tuyến hàng hải chiến lược như eo biển Hormuz - nơi trung chuyển lượng lớn dầu mỏ toàn cầu - đang được theo dõi sát sao do bất kỳ sự cố nào cũng có thể tác động mạnh tới thị trường năng lượng và kinh tế thế giới.

Sau năm ngày giao tranh, xung đột đã vượt khỏi phạm vi song phương, kéo theo sự tham gia trực tiếp và gián tiếp của nhiều quốc gia và tổ chức trong khu vực. Cường độ không kích và phạm vi địa lý tiếp tục gia tăng.

Dù một số thống kê cho thấy nhịp độ tấn công bằng tên lửa của Iran giảm so với giai đoạn đầu, các đòn đáp trả vẫn được duy trì. Israel và Mỹ khẳng định sẽ tiếp tục gia tăng sức ép cho đến khi đạt mục tiêu chiến lược đề ra.

Giới quan sát nhận định nguy cơ xung đột kéo dài là hiện hữu, đặc biệt khi tiến trình chuyển giao quyền lực tại Iran diễn ra song song với các toan tính an ninh của các bên. Khả năng kiểm soát leo thang sẽ phụ thuộc lớn vào nỗ lực ngoại giao và mức độ kiềm chế trong thời gian tới.