Theo truyền thông quốc tế, việc đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội đặt ông Trump trước khả năng bị giám sát chặt chẽ hơn. Tuy nhiên, tổng thống Mỹ vẫn có quyền chủ động lớn trong chính sách đối ngoại và hoạt động quân sự.
Ông William Wechsler, Giám đốc cấp cao phụ trách các chương trình Trung Đông tại Hội đồng Đại Tây Dương, nhận định Quốc hội mới có thể ngăn cản chương trình lập pháp trong nước của ông Trump, nhưng khó hạn chế tương tự đối với việc tổng thống thực thi quyền tổng tư lệnh.
Câu hỏi được giới phân tích đặt ra là liệu sức ép sau bầu cử sẽ khiến ông Trump thận trọng hơn hay thúc đẩy ông tìm kiếm dấu ấn bằng những quyết định mạnh mẽ ở bên ngoài. Các tổng thống bước vào giai đoạn cuối nhiệm kỳ, không thể tái tranh cử và chứng kiến ảnh hưởng trong nước suy giảm, thường dành nhiều sự chú ý hơn cho đối ngoại.
Những lựa chọn với Iran
Iran là vấn đề cấp bách nhất, với ba lựa chọn được đặt ra gồm tiến hành đợt không kích mới, tìm lối thoát qua đàm phán hoặc duy trì thế giằng co hiện tại.
Khả năng leo thang xung đột vẫn chưa bị loại trừ. Dù thừa nhận cuộc chiến góp phần khiến đảng Cộng hòa thất bại, ông Trump vẫn khẳng định không hối tiếc về quyết định tấn công Iran. Các nguồn tin tại Washington am hiểu quá trình thảo luận cho biết ông vẫn có thể lựa chọn hành động quân sự.
Theo bà Laura Blumenfeld, chuyên gia phân tích chính sách đối ngoại tại Đại học Johns Hopkins, nếu cảm thấy bị dồn vào thế khó, ông Trump có thể tìm cách thể hiện quyền lực tổng thống thông qua việc đơn phương sử dụng vũ lực ở nước ngoài.
Tuy nhiên, lựa chọn này cũng đi kèm những rủi ro. Sau 8 tháng xung đột, giá xăng tại Mỹ tăng trong khi tỷ lệ ủng hộ tổng thống giảm. Ông Sina Toossi, chuyên gia về Iran tại Trung tâm Chính sách Quốc tế ở Washington, cho rằng leo thang không mở ra con đường rõ ràng dẫn tới chiến thắng, đồng thời có thể làm trầm trọng thêm những bất mãn kinh tế khiến cử tri quay lưng với đảng Cộng hòa.
Sức ép đó có thể khiến phương án thương lượng trở nên đáng cân nhắc hơn. Bất đồng cũng gia tăng trong phong trào MAGA, khi một bộ phận người ủng hộ không hài lòng vì ông Trump đi ngược cam kết tranh cử năm 2024 về tránh can thiệp quân sự ở nước ngoài.
Ngày 4/11, Phó tổng thống JD Vance bày tỏ hoài nghi về lợi ích của cuộc chiến Iran so với cái giá phải trả, đồng thời cho rằng đây là nguyên nhân dẫn đến thất bại bầu cử. Dù vậy, những sức ép trong nước chưa đủ để khẳng định Washington sẽ chọn thỏa hiệp hoặc đạt được thỏa thuận với Tehran.
Giữa hai hướng đi này, ông Trump còn có thể duy trì hiện trạng. Khi đó, thế bế tắc căng thẳng sẽ tiếp diễn, kéo dài tình trạng giá năng lượng toàn cầu ở mức cao và sự bất an của các nước vùng Vịnh.
Quốc hội mới có thể tác động đến đâu?
Khi tiếp quản lưỡng viện vào tháng 1/2027, đảng Dân chủ dự kiến sử dụng các công cụ điều tra, xem xét phê chuẩn nhân sự và quyết định ngân sách để tác động đến chính sách của chính quyền. Lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện Chuck Schumer đã xác định chấm dứt chiến tranh Iran là một trong những ưu tiên hàng đầu của đảng.
Với Ukraine, đảng Dân chủ muốn khôi phục hỗ trợ sau khi ông Trump dừng viện trợ trực tiếp. Đảng này kỳ vọng tranh thủ thêm sự ủng hộ của các nghị sĩ Cộng hòa để thông qua những gói viện trợ mới và có đủ số phiếu bác bỏ quyết định phủ quyết của tổng thống nếu có. Triển vọng khôi phục viện trợ vì thế còn phụ thuộc vào mức độ đồng thuận giữa nghị sĩ hai đảng.
Trong quan hệ với Israel, nhiều ứng viên Dân chủ cấp tiến vừa đắc cử đã vận động tranh cử với lập trường phản đối viện trợ quân sự và cuộc chiến Mỹ - Israel tiến hành nhằm vào Iran. Nhóm này dự kiến thúc đẩy chấm dứt khoản hỗ trợ hằng năm trị giá hàng tỷ USD cho Israel.
Bản thân ông Trump cũng tuyên bố trong ngày bầu cử rằng viện trợ cho Israel sẽ dừng vào cuối năm, dù chưa rõ ông có thẩm quyền pháp lý để thực hiện quyết định này hay không. Những diễn biến đó cho thấy chính sách hỗ trợ Israel có thể đối mặt với thay đổi, nhưng hướng đi cụ thể vẫn chưa được xác định.
Đảng Dân chủ cũng muốn cải thiện quan hệ với các đồng minh châu Âu và Canada. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng chỉ riêng các nghị sĩ thì khó có thể khôi phục lòng tin của những chính phủ đã chịu sức ép từ chính sách thuế quan và các biện pháp gây sức ép của ông Trump.
Quyền phủ quyết của tổng thống tiếp tục là một giới hạn đối với khả năng Quốc hội thúc đẩy những thay đổi lớn. Trong khi Nhà Trắng khẳng định các quyết định đối ngoại của ông Trump không xuất phát từ động cơ chính trị, giới phân tích cho rằng mong muốn định hình di sản có thể tiếp tục ảnh hưởng đến lựa chọn của ông trong phần còn lại của nhiệm kỳ.
