Nóng trong tuần: Lũ quét kinh hoàng ở Nepal - Trung Quốc; Mỹ đạt thoả thuận dầu mỏ với Venezuela

Lũ quét Nepal - Trung Quốc khiến gần 600 người chết

Thảm họa lũ quét và sạt lở tại Nepal cùng khu tự trị Tây Tạng của Trung Quốc khiến ít nhất 586 người thiệt mạng và trên 2.400 người mất tích, trong khi lực lượng cứu hộ chạy đua với thời gian giữa nguy cơ tiếp tục xảy ra lũ mới.

Tính đến 7h sáng ngày 29/8, Nepal ghi nhận 579 người chết và 1.924 người mất tích, trong khi Tây Tạng xác nhận ít nhất 5 người thiệt mạng và 558 người mất tích. Tại Nepal, danh sách mất tích tăng mạnh sau khi giới chức bổ sung 933 công nhân các dự án thủy điện, bên cạnh những người đi bộ đường dài và khách hành hương tới núi Kailash ở Tây Tạng.

Lực lượng cứu hộ đang tìm kiếm nạn nhân giữa bùn đất và đống đổ nát, song địa hình hiểm trở cùng hệ thống đường sá, cầu cống bị phá hủy khiến hoạt động cứu nạn gặp nhiều trở ngại. Tại dự án thủy điện Trishuli 3A, hơn 100 người vẫn mắc kẹt trong đường hầm. Quân đội Nepal đã đưa khoảng 350 công nhân và người dân khỏi các khu vực nguy hiểm, đồng thời sử dụng trực thăng tiếp cận những nơi bị cô lập.

Nguy cơ lũ mới liên tục buộc các đội cứu hộ phải tạm dừng. Một hồ nước hình thành sau khi đất đá chặn dòng ở phía Tây Tạng đã tràn về khu vực dự kiến triển khai cứu hộ, buộc nhà chức trách Nepal yêu cầu lực lượng tại hiện trường di chuyển tới nơi an toàn. Trung Quốc cũng từng đình chỉ cứu hộ tại huyện Gyirong do lo ngại hồ nước tiếp tục tràn, sau đó xác nhận tình hình đã ổn định hơn.

Nepal sau đó thay đổi quyết định ban đầu và cho phép một số chuyên gia quốc tế tham gia hỗ trợ có giới hạn, tập trung vào giải cứu người mắc kẹt trong đường hầm, xét nghiệm ADN và nhận dạng pháp y. Ấn Độ, Trung Quốc, Australia và Hàn Quốc đã được chấp thuận cử chuyên gia, kỹ thuật viên phù hợp.

Thảm họa cũng gây hậu quả nghiêm trọng đối với cộng đồng địa phương. UNICEF ước tính ít nhất 17.000 trẻ em bị ảnh hưởng, 18 trường học bị phá hủy và 20 trường khác hư hại, đồng thời kêu gọi 17,2 triệu USD cho hoạt động cứu trợ khẩn cấp và phục hồi sớm. Hội Chữ thập Đỏ quốc tế cho biết ít nhất 93.000 người cần hỗ trợ. Hàng cứu trợ đã được chuyển tới một số khu vực, trong khi trẻ em thất lạc gia đình được đưa tới các điểm trú ẩn để xác minh và đoàn tụ.

Cộng đồng quốc tế đang tăng cường hỗ trợ Nepal. EU cam kết viện trợ nhân đạo 2 triệu euro, còn Ấn Độ đã chuyển hơn 47,5 tấn hàng cứu trợ, thuốc men và thực phẩm, đồng thời đề nghị cung cấp cầu lắp ghép nhằm khôi phục hạ tầng.

Tại Trung Quốc, Chủ tịch Tập Cận Bình ngày 28/8 chủ trì cuộc họp cấp cao về cứu hộ, yêu cầu nỗ lực tìm kiếm người mất tích trong và ngoài nước, đồng thời cảnh báo nguy cơ từ sông băng, hồ băng và các thảm họa địa chất trong khu vực. Bắc Kinh cũng tuyên bố sẵn sàng hỗ trợ khẩn cấp Nepal và tăng cường hợp tác cứu trợ quốc tế.

Thảm họa xảy ra ngày 26/8, khi một khối băng và đá khổng lồ sụp xuống từ độ cao hàng nghìn mét, tạo dòng lũ gồm nước, băng, bùn đất và đá tràn qua các thung lũng biên giới Nepal - Trung Quốc, cuốn phăng nhà cửa, cầu đường và công trình thủy điện. Theo Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), đây là thảm họa nghiêm trọng nhất tại Nepal kể từ trận động đất năm 2015.

Mỹ đạt thoả thuận dầu mỏ lớn nhất lịch sử thế giới với Venezuela

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington đã giành quyền kiểm soát phần lớn hơn 65 tỷ thùng dầu thuộc trữ lượng đã được chứng minh của Venezuela, trong một thỏa thuận mà ông mô tả là giao dịch dầu mỏ lịch sử, đồng thời kỳ vọng giúp Mỹ tăng nguồn cung và kéo giảm giá xăng trong dài hạn.

Trong bài đăng trên nền tảng Truth Social tối 28/8, ông Trump cho biết thỏa thuận được thực hiện theo chỉ đạo của ông, với sự phối hợp của Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth và Tổng thống lâm thời Venezuela Delcy Rodriguez, cùng khu vực doanh nghiệp tư nhân.

Ông Trump cho rằng thỏa thuận sẽ làm hơn gấp đôi trữ lượng dầu của Mỹ, tăng đáng kể nguồn cung và giúp giảm giá xăng cho người dân Mỹ trong thời gian dài. Nhà lãnh đạo Mỹ đồng thời kỳ vọng giao dịch sẽ hỗ trợ Venezuela phục hồi kinh tế, hướng tới thịnh vượng và củng cố quan hệ giữa hai nước.

Ngoại trưởng Rubio gọi đây là một “thắng lợi lớn” cho cả Mỹ và Venezuela. Theo ông, thỏa thuận phản ánh chính sách đối ngoại “Nước Mỹ trên hết” của chính quyền, qua đó giúp Mỹ tiếp cận nguồn dầu ổn định với giá rẻ ngay tại Tây Bán cầu, đồng thời có thể kéo giảm giá nhiên liệu trong nước.

Với Venezuela, ông Rubio cho biết thỏa thuận dự kiến mang lại gần 100 tỷ USD đầu tư tư nhân, tạo hàng nghìn việc làm có mức lương cao và hỗ trợ quá trình tái thiết nền kinh tế.

Venezuela hiện sở hữu khoảng 303 tỷ thùng dầu thô, thuộc nhóm quốc gia có trữ lượng dầu lớn nhất thế giới. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), con số này tương đương khoảng 17% trữ lượng dầu toàn cầu. Phần lớn các mỏ dầu của Venezuela đã được khảo sát, lập bản đồ và xác định, khác với nhiều khu vực trên thế giới nơi các nhà địa chất vẫn phải tìm kiếm những nguồn tài nguyên chưa được khai thác.

Tuy nhiên, tiềm năng dầu mỏ khổng lồ chưa chuyển hóa thành sản lượng tương xứng. Cơ sở hạ tầng xuống cấp khiến Venezuela hiện chỉ đóng góp khoảng 1% sản lượng dầu toàn cầu.

Thỏa thuận mới được công bố trong bối cảnh quan hệ Mỹ - Venezuela trải qua nhiều biến động.

Nếu được triển khai đúng như tuyên bố, thỏa thuận dầu mỏ mới có thể đánh dấu bước chuyển đáng kể trong quan hệ Mỹ - Venezuela, khi nguồn tài nguyên khổng lồ của Caracas trở thành một trong những động lực chính cho hợp tác kinh tế giữa hai nước.

Thuế quan đẩy căng thẳng Mỹ - Canada leo thang

Căng thẳng thương mại giữa Mỹ và Canada tiếp tục leo thang sau khi Ottawa công bố các biện pháp trả đũa mới, trong khi chính quyền Tổng thống Donald Trump cân nhắc tăng thuế và áp dụng thêm các biện pháp thương mại nhằm đáp trả.

Theo Financial Post ngày 27/8, một quan chức Nhà Trắng cho biết Washington đang thảo luận các biện pháp trừng phạt thương mại bổ sung đối với Canada sau khi Thủ tướng Mark Carney công bố kế hoạch đáp trả tương xứng với mức thuế mới của Mỹ. Quan chức này cho rằng Tổng thống Trump còn nhiều công cụ để sử dụng trong cuộc tranh chấp, trong đó có khả năng tiếp tục tăng thuế.

Động thái mới diễn ra sau khi các cuộc đàm phán giữa hai bên đổ vỡ vào cuối ngày 21/8. Ngay sau nửa đêm, Mỹ áp mức thuế 50% đối với hơn 20 tỷ USD hàng hóa Canada, sử dụng một điều khoản chưa từng được áp dụng trước đây trong Mục 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930. Kể từ ngày 22/8, quan hệ thương mại song phương vốn đã căng thẳng nhanh chóng xấu đi khi hai bên liên tục cáo buộc đối phương cứng rắn, thiếu công bằng và thay đổi lập trường vào phút chót.

Tổng thống Trump sau đó tuyên bố Mỹ sẽ tăng gấp đôi thuế đối với ô tô Canada lên 50% và áp thuế đối với phụ tùng ô tô từ ngày 1/1/2027, coi đây là phản ứng trước các biện pháp trả đũa của Ottawa.

Ngày 25/8, Canada thông báo tăng gấp đôi thuế trả đũa đối với thép và nhôm Mỹ lên 50%. Danh sách hàng hóa chịu mức thuế mới còn gồm sữa, đồ nội thất, quần áo và trang phục sản xuất tại Mỹ, cùng máy chơi game, điện thoại thông minh và nhiều thiết bị điện tử khác. Tổng giá trị hàng hóa Mỹ bị ảnh hưởng ước khoảng 20 tỷ USD mỗi năm, gần tương đương giá trị hàng hóa Canada chịu thuế mới của Washington và chiếm khoảng 6% tổng kim ngạch xuất khẩu của Mỹ sang Canada năm 2025. Các biện pháp này dự kiến có hiệu lực từ ngày 8/9.

Chính sách mới đánh dấu sự thay đổi đáng kể trong cách tiếp cận của ông Carney. Người tiền nhiệm Justin Trudeau từng áp thuế trả đũa trên diện rộng ngay khi chính quyền Mỹ khởi động cuộc chiến thương mại. Tuy nhiên, sau khi lên nắm quyền, ông Carney đã dỡ bỏ nhiều mức thuế nhằm cải thiện quan hệ với Washington, đồng thời đưa ra một số nhượng bộ, trong đó có việc bãi bỏ thuế dịch vụ kỹ thuật số.

Các biện pháp trả đũa mới của Ottawa dự kiến tác động mạnh đến những bang có giá trị xuất khẩu sang Canada lớn nhất như Ohio, Illinois, Pennsylvania, Michigan và California. Diễn biến này có thể tạo thêm sức ép chính trị đối với đảng Cộng hòa khi đảng này phải bảo vệ thế đa số mong manh tại Hạ viện và Thượng viện.

Trong khi đó, đảng Dân chủ có thể tận dụng vấn đề này trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Sự trả đũa của Canada có thể trở thành một trong những vấn đề để phe Dân chủ chỉ trích chính sách thuế quan của ông Trump, trong bối cảnh các cuộc thăm dò cho thấy chính sách này chưa nhận được sự ủng hộ rộng rãi từ cử tri đang lo ngại về chi phí sinh hoạt.

Chủ tịch Fed đối mặt bài toán lãi suất và lạm phát

Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Kevin Warsh trình bày quan điểm chính sách đầu tiên tại Hội nghị chuyên đề kinh tế Jackson Hole, trong bối cảnh lạm phát còn cao, lợi suất trái phiếu tăng và triển vọng kinh tế chịu tác động từ AI, thuế quan và xung đột Trung Đông.

Đây được xem là cơ hội quan trọng để người đứng đầu Fed làm rõ cách ông nhìn nhận nền kinh tế và định hướng lãi suất sau thời gian tương đối kín tiếng về chính sách.

Ông Warsh đã nhiều lần khẳng định cam kết đưa lạm phát trở lại mục tiêu 2% của Fed, nhưng ít đề cập trực tiếp đến khả năng tăng lãi suất. Sự thận trọng này khiến giới quan sát đặt câu hỏi về cách ông sẽ cân bằng giữa kiểm soát giá cả và hỗ trợ tăng trưởng.

Ban đầu, ông muốn tận dụng bài phát biểu để trình bày những thay đổi cơ cấu có thể định hình chính sách Fed trong 3-4 năm tới. Ông từng chỉ trích ngân hàng trung ương quá chú trọng các biến động ngắn hạn của số liệu, trong khi những dữ liệu này có thể được điều chỉnh đáng kể sau đó. Ông cũng thành lập 5 nhóm công tác nghiên cứu các vấn đề như cách Fed truyền đạt chính sách và quy mô bảng cân đối kế toán.

Tuy nhiên, những diễn biến gần đây khiến chủ tịch Fed khó chỉ tập trung vào tầm nhìn dài hạn. Chi phí vay dài hạn của Mỹ đã tăng lên mức cao nhất trong nhiều thập niên, buộc Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent có động thái nhằm ổn định thị trường. Cựu Phó Chủ tịch Fed Richard Clarida cho rằng chính sách tiền tệ vẫn phải xử lý các vấn đề trước mắt, trong khi nhà kinh tế Michael Strain nhận định những biến động này càng làm rõ nhu cầu Warsh giải thích các đánh đổi chính sách.

Ông Warsh đặc biệt coi trọng tín hiệu từ thị trường và cho rằng việc Fed mua lượng lớn trái phiếu chính phủ, chứng khoán thế chấp trong các cuộc khủng hoảng trước đây đã làm ngân hàng trung ương ảnh hưởng sâu hơn đến định giá tài sản. Song, những biện pháp can thiệp gần đây của Bộ Tài chính đang khiến các tín hiệu này khó được diễn giải.

Triển vọng AI càng làm bài toán trở nên phức tạp. Sự kỳ vọng AI thúc đẩy năng suất, qua đó có thể giúp giảm lạm phát và tạo điều kiện hạ lãi suất. Nhưng đầu tư mạnh vào công nghệ cũng làm tăng nhu cầu vốn, đẩy giá chip và chất bán dẫn lên cao. Hoạt động vay vốn của các công ty công nghệ cùng nguồn cung trái phiếu gia tăng có thể khiến lãi suất duy trì ở mức cao hơn.

Trong khi đó, lạm phát năm nay vẫn cách xa mục tiêu 2%. Xung đột tại Iran và nguy cơ căng thẳng thương mại với Canada có thể tiếp tục gây sức ép lên giá cả. Một số quan chức Fed cho rằng lãi suất hiện ở khoảng 3,5-3,75% chưa đủ hạn chế nền kinh tế và có thể cần tăng từng bước để ngăn lạm phát tái bùng phát.

Dù vậy, phần lớn quan chức Fed vẫn kỳ vọng lạm phát hạ nhiệt trong nửa cuối năm và muốn chờ thêm dữ liệu trước khi hành động. Vì thế, bài toán lớn nhất với vị tân chủ tịch là xác định liệu lạm phát có thể trở lại mục tiêu mà không cần Fed can thiệp thêm hay ngân hàng trung ương phải chấp nhận một giai đoạn lãi suất cao hơn.