Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh Lê Văn Hẳn nhận định, phương án này có nhiều ưu điểm khi tận dụng được bộ máy, nhân lực, kinh nghiệm quản lý sẵn có; không làm phát sinh thêm đơn vị sự nghiệp công lập; bảo đảm thống nhất đầu mối điều hành; đồng thời phù hợp với chủ trương tinh gọn tổ chức bộ máy và nâng cao hiệu quả hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập. Đặc biệt, nguồn thu từ các cửa khẩu quốc tế và cửa khẩu chính hiện nay có thể hỗ trợ cho các cửa khẩu có nguồn thu thấp nhưng giữ vị trí chiến lược về quốc phòng, an ninh.
Từ thực tiễn đó, UBND tỉnh Tây Ninh kiến nghị thí điểm giao Trung tâm Quản lý cửa khẩu Tây Ninh quản lý thống nhất các cửa khẩu có hoạt động thương mại trên địa bàn đến hết năm 2028; đồng thời giao Bộ đội Biên phòng tỉnh quản lý các cửa khẩu phụ chưa có hoạt động thương mại và các đường mòn, lối mở theo quy định.
Trong quá trình thực hiện, các cơ quan chức năng sẽ tiếp tục rà soát, tổng kết thực tiễn, hoàn thiện cơ sở pháp lý để xây dựng mô hình quản lý cửa khẩu phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế biên mậu, bảo đảm quốc phòng, an ninh và hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới.
Với đường biên giới dài gần 369 km tiếp giáp ba tỉnh của Campuchia, sở hữu 21 cửa khẩu, 3 khu kinh tế cửa khẩu, cùng hệ thống đường mòn, lối mở rộng khắp, Tây Ninh đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện mô hình quản lý cửa khẩu theo hướng thống nhất, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế biên mậu trong giai đoạn mới.
Theo UBND tỉnh Tây Ninh, tỉnh hiện có 4 cửa khẩu quốc tế gồm Mộc Bài, Xa Mát, Tân Nam, Bình Hiệp; 4 cửa khẩu chính gồm Chàng Riệc, Kà Tum, Phước Tân, Mỹ Quý Tây; cùng 13 cửa khẩu phụ và nhiều đường mòn, lối mở qua lại biên giới. Đây là hệ thống cửa khẩu lớn hàng đầu khu vực phía Nam, giữ vai trò quan trọng trong giao thương giữa Việt Nam với Campuchia và các nước Tiểu vùng sông Mekong mở rộng.
Đáng chú ý, tỉnh hiện có 3 khu kinh tế cửa khẩu với quy mô hơn 68.500 ha, gồm Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài rộng 21.284 ha, Khu kinh tế cửa khẩu Xa Mát rộng 34.197 ha và Khu kinh tế cửa khẩu Long An rộng 13.080 ha. Đây được xem là những cực tăng trưởng quan trọng, tạo dư địa lớn để phát triển thương mại biên giới, logistics, công nghiệp và dịch vụ.
Theo ông Lê Văn Hẳn, Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh, thời gian qua, tỉnh đã hình thành đầu mối quản lý đối với 5 cửa khẩu đang hoạt động, gồm 4 cửa khẩu quốc tế và 1 cửa khẩu chính Chàng Riệc, thông qua Trung tâm Quản lý cửa khẩu Tây Ninh trực thuộc Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh. Mô hình này bước đầu phát huy hiệu quả trong điều phối hoạt động xuất nhập khẩu, xuất nhập cảnh, tăng cường phối hợp giữa các lực lượng chức năng, đồng thời tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại biên giới và bảo đảm quốc phòng, an ninh trên tuyến biên giới.
Hiện Trung tâm Quản lý cửa khẩu Tây Ninh hoạt động theo cơ chế tự chủ tài chính, có 85 viên chức và người lao động, gồm 24 viên chức và 61 lao động hợp đồng. Đơn vị đã xây dựng cơ chế phối hợp với các lực lượng tại cửa khẩu, thực hiện quản lý, điều hành hoạt động xuất nhập khẩu, xuất nhập cảnh, đồng thời thu phí sử dụng kết cấu hạ tầng cửa khẩu để bảo đảm nguồn kinh phí hoạt động thường xuyên.
Tuy nhiên, theo đánh giá của tỉnh, nhiều cửa khẩu hiện vẫn chưa có đầu mối quản lý thống nhất. Cụ thể, các cửa khẩu chính Kà Tum, Phước Tân, Mỹ Quý Tây nằm ngoài khu kinh tế cửa khẩu nên chưa thành lập Ban Quản lý cửa khẩu theo quy định. Bên cạnh đó, 13 cửa khẩu phụ và hệ thống đường mòn, lối mở chủ yếu do các lực lượng chức năng và địa phương phối hợp quản lý. Việc thiếu một đầu mối điều hành tập trung đã ảnh hưởng nhất định đến hiệu quả phối hợp liên ngành, đầu tư hạ tầng, khai thác tiềm năng kinh tế cửa khẩu cũng như quản lý hoạt động qua lại biên giới.
