Các ngành nghề này vừa nuôi sống nhiều gia đình, vừa gắn sản xuất nông nghiệp với chế biến, thương mại và du lịch. Chùm bài viết của phóng viên TTXVN tại khu vực miền Trung - Tây Nguyên phản ánh sự gắn kết giữa phát triển kinh tế, gìn giữ văn hóa và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân, gắn với tinh thần Nghị quyết 06-NQ/TW về phát triển bền vững đô thị và Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân.
Bài 1: Giữ hương trà B’Lao
Với lịch sử gần 100 năm, vùng nguyên liệu rộng lớn cùng những giá trị lớn về kinh tế, trà B’Lao không chỉ là sản phẩm nông nghiệp quen thuộc mà đang được nhìn nhận như một biểu tượng văn hóa của cao nguyên Bảo Lộc. Từng là thủ phủ trà của Việt Nam, Bảo Lộc sở hữu nhiều lợi thế để phát triển ngành trà, góp phần nâng tầm thương hiệu nông sản Việt trên thị trường quốc tế.
Nghề trà qua những thế hệ
Cây trà được đưa vào trồng tại vùng B’Lao trong những thập niên đầu thế kỷ XX. Trên vùng đất đỏ bazan, nghề trồng và chế biến trà dần phát triển, tạo nên những dòng sản phẩm quen thuộc như trà xanh, trà ô-long và trà ướp hương.
Theo các ngành chức năng của tỉnh Lâm Đồng, khu vực Bảo Lộc hiện có khoảng 7.000 - 7.200 ha chè, sản lượng trà búp tươi đạt khoảng 65.000 tấn mỗi năm. Trên địa bàn có hơn 160 cơ sở sản xuất, chế biến trà với nhiều dòng trà chất lượng cao. Nhờ lợi thế khí hậu ôn hòa quanh năm, độ cao từ 900 - 1.300m cùng nền đất đỏ bazan màu mỡ, Bảo Lộc trở thành vùng sinh trưởng lý tưởng cho các dòng trà cao cấp. Đây cũng là nền tảng giúp Trà B’Lao từng bước khẳng định vị thế tại các thị trường quốc tế như châu Âu, Tây Á và Đông Bắc Á.
Ở Bảo Lộc, nghề trà không chỉ là kế sinh nhai mà còn là một di sản về văn hóa. Tri thức nghề trồng và chế biến trà được lưu giữ trong ký ức gia đình, trong những xưởng trà cũ đỏ lửa qua nhiều đời, trong cách cha mẹ dạy con phân biệt búp trà, canh nhiệt độ và gìn giữ hương vị nguyên bản của trà B’Lao.
Là một trong những người trồng trà ô-long đầu tiên tại khu vực này, gia đình ông Huỳnh Toàn hiện vẫn đang sống bằng những ngọn đồi và cây trà. Đây là nguyên liệu để sản xuất trà ô-long xuất khẩu. Ông Toàn chia sẻ, vùng Bảo Lộc này là xứ sở của cây trà, gia đình ông đã bén duyên và gắn bó với cây trà đã 2 thế hệ. Trải qua nhiều thăng trầm, nhưng cây trà vẫn là cây trồng chủ đạo và là nguồn thu nhập chính của gia đình. Hiện nay, cây trà có giá cao nên người trồng trà rất phấn khởi và yên tâm gắn bó lâu dài.
Những cánh đồng trà ô-long xanh mướt, bạt ngàn trên vùng cao nguyên Bảo Lộc, Lâm Đồng. Đây là vùng nguyên liệu chính của Công ty TNHH Trà Phú Sỹ (phường 2 Bảo Lộc), từ lâu nay, doanh nghiệp đã liên kết với các hộ trồng trà trong vùng, bao tiêu sản phẩm trà tươi và sản xuất theo quy trình công nghệ cao với sản lượng khoảng 40 tấn thành phẩm mỗi tháng để xuất khẩu sang các thị trường Nhật, Mỹ, Canada, Hàn Quốc, Đài Loan.
Bà Nguyễn Thị Điệp, Phó Giám đốc Công ty TNHH Trà Phú Sỹ, chia sẻ, công ty đã liên kết với khoảng 30 hộ dân trên địa bàn của tỉnh Lâm Đồng, đặc biệt là khu vực Đam B’ri thuộc Phường 2 Bảo Lộc, các khu vực của cao nguyên Di Linh, Lâm Hà đưa trà về đây sản xuất. Mỗi tháng hộ nông dân sẽ chăm sóc và đơn vị cho chuyên gia kỹ thuật tới hướng dẫn kỹ thuật, sau đó đưa trà tươi về nhà máy chế biến sâu theo quy trình công nghệ hiện đại.
Theo bà Điệp, khu vực Bảo Lộc còn thiếu điểm kết nối để doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm. Các cơ sở làm trà mong có không gian trưng bày, quảng bá chung, hỗ trợ xúc tiến thương mại và xây dựng thương hiệu vùng trà Bảo Lộc trên thị trường quốc tế.
Không chỉ dừng ở sản xuất, nhiều doanh nghiệp trà có thương hiệu nổi tiếng tại Bảo Lộc đã bắt đầu khai thác du lịch trà thông qua các hoạt động tham quan đồi chè, trải nghiệm chế biến, workshop pha trà và không gian thưởng trà chuyên nghiệp. Theo các chuyên gia, lợi thế lớn nhất của trà B’Lao không chỉ nằm ở chất lượng sản phẩm mà còn ở chiều sâu văn hóa và cảnh quan tự nhiên hiếm có.
Chủ tịch Chi hội Chè Lâm Đồng ông Trần Đại Bình cho rằng, điểm sáng hiện nay của ngành trà tại Bảo Lộc là một số doanh nghiệp sản xuất trà ô-long vẫn liên kết với nông dân để duy trì nguyên liệu đạt chuẩn Rainforest hoặc hữu cơ. Nhưng số này ít và chỉ đáp ứng thị trường ngách. Trong khi đó, nhu cầu về trà xanh, trà đen, trà sữa,... tăng nhanh, nhưng vùng nguyên liệu hiện không đủ chuẩn, không đủ sản lượng. Ông Bình cho biết thêm Chi hội phải điều phối vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng, hỗ trợ truy xuất nguồn gốc và xúc tiến thị trường. Điều này sẽ giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn.
Theo UBND tỉnh Lâm Đồng, phát triển ngành trà không chỉ nhằm gia tăng giá trị kinh tế mà còn để bảo tồn văn hóa địa phương, nâng cao sinh kế cho người dân và xây dựng thương hiệu nông sản bền vững.
Thêm giá trị cho vùng trà
Không còn đơn thuần là một nông sản, chè Lâm Đồng đang từng bước định vị lại mình như một phần của trải nghiệm văn hóa và lối sống. Trong bối cảnh thị trường chè thế giới cạnh tranh khốc liệt, những mô hình kết hợp giữa sản xuất, sáng tạo sản phẩm và du lịch trải nghiệm đang mở ra hướng đi mới cho vùng chè cao nguyên.
Theo thông tin của Phòng Kinh tế Phường 2 Bảo Lộc, địa phương có nhiều doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, chế biến trà và cà phê – ngành nghề mang đậm bản sắc và lợi thế của địa phương. Nhiều cơ sở đã mạnh dạn đầu tư dây chuyền chế biến, chú trọng chất lượng sản phẩm, từng bước xây dựng thương hiệu trà Bảo Lộc trên thị trường trong nước và hướng đến quốc tế.
Ông Võ Trương Đông, Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị Phường 2 Bảo Lộc cho biết, khu vực kinh tế tư nhân ngày càng khẳng định vai trò là động lực quan trọng của nền kinh tế địa phương. Các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp hoạt động sản xuất, kinh doanh trong lĩnh vực trà và cà phê đã góp phần dịch chuyển cơ cấu kinh tế theo hướng thương mại - dịch vụ - sản xuất hàng hóa. Nhiều doanh nghiệp đã từng bước xây dựng uy tín, thương hiệu gắn với hình ảnh vùng trà, cà phê Bảo Lộc, góp phần quảng bá sản phẩm đặc trưng của địa phương.
Theo Sở Công Thương tỉnh Lâm Đồng, các sản phẩm trà ô-long sản xuất tại Bảo Lộc hiện đã có mặt tại thị trường các nước Nga, Pháp, Mỹ, Ấn Độ, Nhật Bản, Thái Lan, Indonesia, Singapore, cùng một số vùng lãnh thổ như Đài Loan, Hồng Kông (Trung Quốc) và khu vực Trung Đông. Hiệp hội Chè Việt Nam ghi nhận, Bảo Lộc là một trong những trung tâm sản xuất - chế biến - giao thương trà quan trọng của Việt Nam.
Thế mạnh của ngành hàng trà tại Bảo Lộc chính là các dòng sản phẩm trà ô-long, trà hương, trà nguyên liệu và nhiều sản phẩm chế biến hiện đại từ trà. Theo người dân địa phương, trà ở Bảo Lộc bây giờ được tuyển chọn từ 3 giống trà khác nhau gồm chè cành (chè hạt), chè Shan và các giống trà ngoại nhập ô-long. Tất cả, bằng thực tế canh tác và sản xuất đã bản địa hóa để làm nên “những giống trà riêng của Bảo Lộc”.
Với bề dày phát triển ngành hàng trà, Bảo Lộc hội đủ điều kiện để xây dựng một trung tâm du lịch ngành hàng trà. Bởi nơi đây đã có sẵn những đồi trà rộng lớn, cảnh quan đồi trà rất đẹp, cộng thêm các không gian thưởng trà ngày một được đầu tư bài bản, đủ cho du khách chạm sâu vào văn hóa trà. Bên cạnh đó, các cơ sở sản xuất trà ở Bảo Lộc cũng đã đầu tư trang thiết bị hiện đại, mở rộng không gian trải nghiệm tại nhà máy, du khách được tự tay thu hái trà, làm trà, pha trà và thưởng thức trà. Đấy là những dư địa để Bảo Lộc chuyển từ vùng trà nguyên liệu sang vùng kiến tạo giá trị văn hóa trà, từ sản xuất đơn lẻ sang hệ sinh thái ngành hàng trà, từ làm trà thuần túy sang tư duy phát triển trà Việt.
Sắc thái vùng không gian kinh tế nông nghiệp - Bài 2: Để người dân sống được với nghề