Cuộc chiến tia laser đã bắt đầu
Hệ thống đánh chặn laser Iron Beam của Tập đoàn công nghệ quốc phòng Rafael (Israel). Ảnh: Thanh Bình - PV TTXVN tại Isarel
Tuần trước, các chuyên gia săn tìm khí tài quân sự trên mạng phát hiện loiaj vũ khí được cho là hệ thống laser do Trung Quốc chế tạo tại sân bay Dubai của UAE. Hệ thống này được lắp đặt trên xe cơ giới và được thiết kế để bắn hạ thiết bị bay không người lái.
UAE hiện cũng đang triển khai một hệ thống laser do Israel sản xuất mang tên Iron Beam (Tia Sắt). Ngoài ra, nhiều nguồn tin cho biết UAE còn đang đàm phán mua một loại vũ khí laser do Mỹ chế tạo.
Không dừng lại ở việc nhập khẩu, UAE còn ký kết các thỏa thuận với nhiều công ty châu Âu và Mỹ nhằm cùng phát triển năng lực chế tạo vũ khí laser của riêng mình.
Theo kênh DW (Đức), vào cuối năm 2025, một công ty vận tải đã đăng tải hình ảnh các thiết bị quân sự mà họ đang vận chuyển, qua đó vô tình để lộ thông tin rằng Oman là một khách hàng khác của các loại vũ khí laser do Trung Quốc sản xuất.
Qatar dường như cũng đang xem xét việc mua một số thành phần của hệ thống phòng không Steel Dome (Vòm Thép) do Thổ Nhĩ Kỳ phát triển, trong đó có tích hợp công nghệ vũ khí laser.
Trong khi đó, tại Saudi Arabia, quân đội nước này cũng đang thử nghiệm các hệ thống vũ khí laser do Trung Quốc chế tạo. Một số nhà quan sát cho rằng Riyadh đã mua tới 8 tổ hợp Silent Hunter của Trung Quốc, đồng thời có thể đang cân nhắc mua thêm các loại vũ khí laser do Mỹ sản xuất.
Vũ khí laser nghe có vẻ như khoa học viễn tưởng, nhưng cuộc chiến sự tại Iran đang đưa chúng đến gần hơn với việc sử dụng phổ biến trong các cuộc xung đột thực tế.
Cựu phóng viên quốc phòng Jared Keller gần đây nhận định trong tháng 4 và tháng 5, sự phát triển vũ khí laser toàn cầu đã tăng tốc với tốc độ chưa từng có và "UAE đang dần trở thành thị trường vũ khí laser sôi động nhất thế giới". Theo ông Keller, UAE hiện có 2 loại hệ thống laser khác nhau và đang mua loại thứ 3.
Mặc dù quân đội Mỹ đã thử nghiệm vũ khí laser năm 1973 và đã theo đuổi công nghệ này kể từ đó, nhưng vũ khí laser hiện nay nhỏ gọn hơn và hoạt động tốt hơn.
Laser là một phần của nhóm Vũ khí năng lượng định hướng (DEW). Nhóm này bao gồm các loại laser năng lượng cao, sử dụng chùm tia để gây hư hại hoặc làm mù mục tiêu. Ngoài ra, còn có các loại vũ khí vi sóng công suất lớn, tạo ra các xung vi sóng có khả năng khiến hệ thống bên trong mục tiêu bị trục trặc.
Theo ông Keller, yếu tố thứ hai thúc đẩy sự phát triển của các loại vũ khí này là sự phổ biến ngày càng tăng của thiết bị bay không người lái trên chiến trường. Ông Keller giải thích: "Sự trỗi dậy của chiến tranh bằng thiết bị bay không người lái đang làm thay đổi bài toán kinh tế truyền thống của tác chiến". Nói cách khác, việc dùng tên lửa trị giá hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu USD để bắn hạ những chiếc UAV chỉ có giá vài trăm USD là điều không hiệu quả về mặt chi phí.
Do đó, nhiều nước trên thế giới đang nỗ lực tìm kiếm những biện pháp đối phó có chi phí thấp hơn. Ví dụ, các nhà sản xuất vũ khí laser năng lượng cao thường nói rằng mỗi phát bắn chỉ tốn từ 3 -5 USD.
Vũ khí laser trở thành quân bài chiến lược mới
Trên hết, chiến sự tại Iran đã làm thay đổi nhu cầu về vũ khí laser. Mặc dù chúng đang được phát triển ở Ukraine và Nga, nhưng cuộc chiến nhằm vào Iran bùng phát từ ngày 28/2 là lần đầu tiên quân đội Mỹ, các đồng minh của họ ở vùng Vịnh và Israel phải đối phó với thiết bị bay không người lái theo cách này.
Tuy nhiên, ông Keller cho rằng laser không phải là "giải pháp thần kỳ". Đối với các quốc gia Trung Đông mua chúng, ông cho rằng những vũ khí như vậy sẽ hữu ích nhất khi là một phần của hệ thống phòng không đa tầng, quy mô lớn hơn. Đó là bởi vì vũ khí laser có một số nhược điểm. Tia laser đi theo đường thẳng, chỉ có thể được sử dụng ở khoảng cách nhất định và để có hiệu quả, cần phải chiếu chúng vào mục tiêu trong một khoảng thời gian nhất định. Cái gọi là "thời gian chiếu" có thể khó khăn nếu mục tiêu là thiết bị bay không người lái di chuyển nhanh.
Tia laser cũng có thể bị tán xạ hoặc gián đoạn bởi độ ẩm, mưa, khói bụi, sương mù, tuyết, cát, bụi hoặc hơi nước biển. Nhiệt độ cao ở Trung Đông cũng có thể làm hỏng các bộ phận nhạy cảm của laser và gây khó khăn cho việc vận hành, vì cần nhiều năng lượng hơn để làm mát. Theo truyền thông, Saudi Arabia đã phàn nàn về một số vấn đề này khi thử nghiệm các loại vũ khí laser do Trung Quốc sản xuất.
Rõ ràng, việc các quốc gia Trung Đông sở hữu vũ khí laser ở Trung Đông cũng mang đậm yếu tố địa chính trị.
Theo giảng viên Andreas Krieg tại Trường Nghiên cứu An ninh thuộc King's College London (Anh), việc mua sắm vũ khí laser từ nhiều nguồn khác nhau như UAE và Saudi Arabia đang thực hiện, là một trong những cách giúp các quốc gia vùng Vịnh đa dạng hóa năng lực quốc phòng.
Ông Krieg phân tích với DW: "Các nước vùng Vịnh nhận thức rằng trong ngắn hạn, họ chưa thể cắt đứt sự phụ thuộc vào Mỹ. Tuy nhiên, về trung và dài hạn họ buộc phải tìm cách nâng cao khả năng tự chủ về quốc phòng".