Phát huy thế mạnh biển, cao nguyên, mở rộng không gian phát triển

Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 28/8/2026 của Bộ Chính trị xác định mục tiêu đến năm 2030: “Vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên là vùng phát triển nhanh, bền vững với nền tảng kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kết hợp hài hòa và khai thác hiệu quả không gian liên kết phát triển giữa vùng biển, cao nguyên và biên giới, cửa khẩu; phát triển không gian ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; phát triển mạnh các trung tâm kinh tế biển, trung tâm năng lượng, nhất là năng lượng tái tạo; là điểm đến hấp dẫn về du lịch biển, đảo, sinh thái và văn hóa”.

Không gian phát triển giàu tiềm năng, lợi thế

Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên gồm 6 tỉnh, thành phố: Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa và Lâm Đồng. Đây là không gian có những lợi thế phát triển đặc thù khi hội tụ các khu vực biển, cao nguyên và biên giới, cửa khẩu. Khu vực duyên hải có thế mạnh về kinh tế biển, cảng biển, dịch vụ cảng biển, công nghiệp, thương mại và du lịch biển, đảo. Trong khi đó, Tây Nguyên có lợi thế về đất đai, khí hậu, rừng, khoáng sản, vùng nguyên liệu nông, lâm nghiệp, năng lượng tái tạo và các giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng các dân tộc.

Sự bổ trợ giữa các không gian tạo điều kiện hình thành các chuỗi liên kết từ sản xuất, chế biến đến vận chuyển, thương mại, dịch vụ và du lịch. Cùng với đó là khả năng mở rộng kết nối với Nam Lào và Đông Bắc Campuchia thông qua các hành lang kinh tế Đông - Tây.

Trong những năm qua, các lợi thế đặc thù của vùng từng bước được khai thác, phát huy, góp phần thúc đẩy tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng đa dạng, hiện đại. Theo báo cáo của Cục Thống kê, năm 2025, GRDP toàn vùng ước tăng 7,74%, đóng góp 9,56% vào tăng trưởng chung của cả nước. Tăng trưởng gắn với sự phát triển của công nghiệp chế biến, năng lượng tái tạo, nông nghiệp công nghệ cao và dịch vụ du lịch, cho thấy cơ cấu các động lực phát triển của vùng ngày càng đa dạng.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, các địa phương tiếp tục duy trì đà tăng trưởng khá. Đà Nẵng tăng 9,52%, đứng đầu vùng; Khánh Hòa tăng 9,03%; Quảng Ngãi tăng 8,55%; Gia Lai tăng 8,21%; Lâm Đồng tăng 7,90% và Đắk Lắk tăng 7,84%.

Đà Nẵng tiếp tục duy trì vai trò là cực tăng trưởng của vùng, trong đó dịch vụ, thương mại, du lịch, vận tải tiếp tục là động lực chủ yếu; công nghiệp và xây dựng cũng tăng khá. Tại Quảng Ngãi, công nghiệp - xây dựng tiếp tục là động lực quan trọng, với sản xuất kim loại, điện tử, máy vi tính, sản phẩm quang học và máy móc duy trì đà tăng trưởng. Khánh Hòa phát huy thế mạnh công nghiệp - xây dựng và dịch vụ, trong đó du lịch tiếp tục giữ vai trò nổi bật. Gia Lai ghi nhận sự khởi sắc của công nghiệp - xây dựng và xuất khẩu, đồng thời tiếp tục phát huy lợi thế về nông nghiệp và các sản phẩm chủ lực. Đắk Lắk duy trì thế mạnh về nông nghiệp, với các sản phẩm chủ lực như cà phê, hồ tiêu, sầu riêng; Lâm Đồng tiếp tục phát huy lợi thế về nông nghiệp, dịch vụ và du lịch.

Những kết quả trên cho thấy vùng đã hình thành nhiều động lực tăng trưởng quan trọng. Tuy nhiên, thế mạnh giữa các địa phương vẫn cần được kết nối chặt chẽ hơn để chuyển từ những lợi thế riêng lẻ thành sức mạnh chung của một không gian kinh tế có tính bổ trợ cao.

Tổ chức lại không gian, hình thành các động lực phát triển

Quy hoạch duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên được điều chỉnh tháng 4/2026, xác định phát triển các hành lang kinh tế Bắc - Nam, Đông - Tây, tăng cường kết nối Tây Nguyên với duyên hải Nam Trung Bộ, Đông Nam Bộ và các địa bàn phía Tây. Quy hoạch cũng định hướng từng bước xây dựng vùng động lực của vùng tại khu vực Khánh Hòa, Lâm Đồng và phụ cận.

Nghị quyết số 27-NQ/TW tiếp tục cụ thể hóa định hướng phát triển vùng theo hướng khai thác hiệu quả hơn mối liên kết giữa biển, cao nguyên và biên giới, cửa khẩu. Đây là bước phát triển tiếp theo trong quá trình tổ chức không gian kinh tế của vùng, đặt các lợi thế của từng địa phương trong mối quan hệ liên kết và bổ trợ thay vì phát triển tách rời.

Nghị quyết số 27-NQ/TW xác định mục tiêu đến năm 2030: “Vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên là vùng phát triển nhanh, bền vững với nền tảng kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kết hợp hài hòa và khai thác hiệu quả không gian liên kết phát triển giữa vùng biển, cao nguyên và biên giới, cửa khẩu; phát triển không gian ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; phát triển mạnh các trung tâm kinh tế biển, trung tâm năng lượng, nhất là năng lượng tái tạo; là điểm đến hấp dẫn về du lịch biển, đảo, sinh thái và văn hóa”.

Nghị quyết cũng đề ra các chỉ tiêu cụ thể như: tốc độ tăng trưởng GRDP toàn vùng bình quân 10%/năm, GRDP bình quân đầu người đạt 8.000 USD; khu vực công nghiệp và xây dựng chiếm 33-34%, dịch vụ 43-44%; công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm 14% GRDP; kinh tế số chiếm 30% GRDP; năng suất lao động tăng bình quân 8,5%/năm và tỷ lệ đô thị hóa đạt 50%.

Để đạt mục tiêu này, Nghị quyết định hướng phát triển mạnh cơ khí chế tạo, công nghiệp chế biến nông, lâm, thủy sản và năng lượng tái tạo; phát triển đồng bộ, bền vững công nghiệp bô-xít, chế biến alumin, sản xuất nhôm. Đây là những hướng phát triển gắn với các thế mạnh sẵn có của Tây Nguyên, đồng thời mở rộng không gian cho công nghiệp chế biến sâu, nâng cao giá trị gia tăng của nông sản và tài nguyên.

Đối với khu vực duyên hải, Nghị quyết đặt trọng tâm vào phát triển mạnh, bền vững kinh tế biển và các khu kinh tế cửa khẩu, các trung tâm du lịch lớn; hình thành các tuyến du lịch kết nối chuỗi không gian núi - rừng - biển và không gian văn hóa - di sản. Cách tiếp cận này tạo cơ sở để khai thác đồng thời các lợi thế về biển, cảnh quan, sinh thái và văn hóa, phát triển những sản phẩm du lịch có khả năng liên kết nhiều địa phương thay vì giới hạn trong từng điểm đến riêng lẻ.

Nghị quyết xác định từng bước xây dựng, hình thành vùng động lực tại khu vực Khánh Hòa, Lâm Đồng và phụ cận. Cùng với đó, Đà Nẵng được xác định là một cực tăng trưởng lớn của cả nước, một đô thị biển hiện đại, thông minh, đáng sống; Khánh Hòa được định hướng phát triển trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.

Hạ tầng giao thông được xác định là một trong những điều kiện quan trọng để mở rộng không gian phát triển. Nghị quyết số 27-NQ/TW nhấn mạnh ưu tiên hoàn thành xây dựng, mở rộng đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông; phát triển các tuyến cao tốc kết nối Đông - Tây, kết nối với Đông Nam Bộ, Nam Lào và Đông Bắc Campuchia; hoàn thành các tuyến Quy Nhơn - Pleiku, Quảng Ngãi - Kon Tum và đoạn cao tốc Bắc - Nam phía Tây qua Tây Nguyên, Gia Nghĩa - Chơn Thành. Đồng thời, Nghị quyết định hướng phát triển khu bến cảng Liên Chiểu, nghiên cứu một số tuyến cao tốc và đường sắt kết nối Tây Nguyên với duyên hải, nâng cấp và mở rộng các cảng hàng không, đầu tư các tuyến đường sắt kết nối Tây Nguyên.

Khi được triển khai đồng bộ, mạng lưới này sẽ góp phần giải quyết một trong những yêu cầu lớn của vùng là tăng khả năng kết nối giữa khu vực sản xuất ở phía Tây với các trung tâm công nghiệp, dịch vụ, logistics và cảng biển ở phía Đông; đồng thời mở rộng các tuyến giao thương với khu vực phía Tây và các nước láng giềng. Khi hạ tầng được cải thiện, lợi thế về nguyên liệu, sản xuất, du lịch và dịch vụ của từng địa phương sẽ có điều kiện kết nối thành các chuỗi giá trị có quy mô lớn hơn.

Cùng với giao thông, Nghị quyết yêu cầu xây dựng hệ thống đô thị theo mô hình đa trung tâm, xanh, thông minh, thích ứng và giàu bản sắc, bảo đảm gắn kết hài hòa giữa biển, cao nguyên, biên giới và các hành lang kinh tế chủ đạo. Chuỗi đô thị ven biển được định hướng phát triển gắn với các trung tâm du lịch biển, trung tâm tài chính, khu kinh tế, khu thương mại tự do và khu công nghiệp. Nghị quyết số 27-NQ/TW xác định rõ hướng phát triển vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên trên cơ sở phát huy thế mạnh và tăng cường liên kết giữa các địa phương.

Trọng tâm là khai thác hiệu quả lợi thế biển, cao nguyên, biên giới, cửa khẩu; tăng cường liên kết hạ tầng, kinh tế và các chuỗi giá trị; hình thành những cực tăng trưởng có sức lan tỏa. Với định hướng rõ ràng, vùng sẽ tiếp tục phát huy tiềm năng, duy trì đà tăng trưởng và đóng góp ngày càng lớn vào sự phát triển chung của đất nước.