Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Satsuki Katayama và Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tại cuộc gặp ở Tokyo ngày 12/5/2026. Ảnh: Kyodo/TTXVN
Từ "cao thủ" đầu cơ đến người giải cứu đồng yen
Từ một người từng kiếm 1 tỷ USD nhờ bán khống đồng yen, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent giờ lại sử dụng sức mạnh của nền kinh tế lớn nhất thế giới để hỗ trợ chính đồng tiền này. Động thái phối hợp giữa Mỹ và Nhật Bản nhằm chặn đà lao dốc của đồng yen không chỉ giúp Tokyo ổn định thị trường mà còn phục vụ những toan tính kinh tế và địa chính trị của Washington.
Theo truyền thông Mỹ, hơn một thập kỷ trước, khi còn là giám đốc đầu tư của quỹ đầu cơ do tỷ phú George Soros sáng lập, ông Scott Bessent đã thu về khoảng 1 tỷ USD nhờ đặt cược vào sự suy yếu của đồng yen. Nay, trên cương vị Bộ trưởng Tài chính Mỹ, ông lại dẫn dắt nỗ lực hỗ trợ đồng tiền Nhật Bản.
Đây là lần thứ hai trong vòng một năm ông Bessent quay lại "sở trường" là các thương vụ tiền tệ quy mô lớn. Trước đó, ông từng tham gia hỗ trợ đồng peso của Argentina. Động thái mới nhất cho thấy chính quyền Tổng thống Donald Trump sẵn sàng can thiệp mạnh để hạn chế tác động từ những biến động trên thị trường tài chính toàn cầu trong bối cảnh kinh tế và chính trị đối mặt nhiều sức ép.
Mỹ và Nhật Bản không công bố quy mô can thiệp. Tuy nhiên, tại cuộc họp nội các cuối tuần trước, các phóng viên đã chụp được cuốn sổ ghi chú của ông Bessent, trong đó có mục công việc mua từ 5-10 tỷ USD đồng yen.
Báo cáo mới nhất của Bộ Tài chính Mỹ cũng nhận định đồng yen đang bị định giá thấp đáng kể và cho rằng biến động quá mạnh của đồng tiền này là điều "không mong muốn".
Vì sao Washington phải ra tay?
Theo các chuyên gia tiền tệ, Mỹ nhiều khả năng đã sử dụng lượng euro nắm giữ để mua đồng yen, qua đó nâng giá đồng tiền Nhật mà không phải bán trái phiếu chính phủ Mỹ hay làm suy giảm niềm tin đối với đồng USD.
Khi công bố quyết định can thiệp hôm 2/8, ông Bessent đồng thời kêu gọi mở rộng cơ chế cho vay thông qua Quỹ thỏa thuận mua lại (Repo Facility) của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) dành cho các ngân hàng trung ương nước ngoài. Cơ chế này hiện cho phép các ngân hàng trung ương đang nắm giữ trái phiếu kho bạc Mỹ vay tối đa 60 tỷ USD để bổ sung thanh khoản bằng đồng USD.
Ông Bessent khẳng định Mỹ sẽ "không ngần ngại" tiếp tục phối hợp can thiệp nếu cần thiết.
Giới phân tích cho rằng mục tiêu sâu xa của Washington là bảo vệ thị trường trái phiếu Mỹ.
Trong những tháng gần đây, lợi suất trái phiếu Mỹ liên tục tăng. Nếu Nhật Bản – chủ nợ nước ngoài lớn nhất của Mỹ – buộc phải bán lượng lớn trái phiếu kho bạc để mua đồng yen hỗ trợ nội tệ, lãi suất tại Mỹ có thể tăng thêm. Điều này sẽ khiến chi phí vay mua nhà, mua ô tô tiếp tục neo ở mức cao, gây bất lợi cho chính quyền Trump trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Can thiệp chỉ là giải pháp tạm thời?
Ông Robin Brooks, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Brookings, cho rằng Nhà Trắng đặc biệt nhạy cảm với mọi diễn biến trên thị trường trái phiếu kho bạc.
Tuy nhiên, ông không đồng tình với quan điểm của Bộ Tài chính Mỹ rằng đồng yen đang bị định giá thấp. Theo ông, nguyên nhân khiến đồng yen suy yếu nằm ở gánh nặng nợ công khổng lồ của Nhật Bản, chứ không phải do hoạt động đầu cơ trên thị trường.
Ở góc độ khác, ông Ed Al-Hussainy, Giám đốc danh mục đầu tư tại Columbia Threadneedle Investments, cho rằng yếu tố chính trị cũng đóng vai trò quan trọng.
Tỷ lệ ủng hộ Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đang giảm cùng với đà mất giá của đồng yen. Trong khi đó, Mỹ muốn củng cố quan hệ với đồng minh chủ chốt ở Đông Á giữa lúc cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc ngày càng gay gắt. Về phần mình, Nhật Bản cũng đã cam kết đầu tư hơn 500 tỷ USD vào lĩnh vực sản xuất của Mỹ.
Ông Al-Hussainy nói: “Hãy nhìn vào tỷ lệ ủng hộ bà Takaichi ở Nhật Bản và những cam kết đầu tư vào Mỹ, điều đó cho thấy thời điểm của mọi việc như thế nào”.
Lần gần đây nhất Mỹ trực tiếp can thiệp để hỗ trợ đồng yen là năm 1998, trong cuộc khủng hoảng tài chính châu Á.
Động thái lần này cũng gợi nhớ việc ông Bessent hỗ trợ đồng peso Argentina vào năm ngoái nhằm góp phần ổn định nền kinh tế nước này và củng cố vị thế chính trị của Tổng thống Javier Milei. Vào thời điểm đó, ông Bessent cho biết Mỹ sẵn sàng cung cấp các khoản vay cho ngân hàng trung ương Argentina, cũng như mua trực tiếp tiền tệ và mua nợ chính phủ Argentina bằng đô la Mỹ từ Quỹ Bình ổn Ngoại hối của Bộ Tài chính để giữ cho nền kinh tế Argentina không bị sụp đổ.
Thương vụ đó không chỉ mang lại lợi nhuận cho Mỹ mà còn góp phần giúp đảng của ông Milei giành thắng lợi lớn trong cuộc bầu cử tháng 10.
Dẫu vậy, một số cựu quan chức Bộ Tài chính Mỹ cảnh báo việc sử dụng các công cụ tài chính để phục vụ mục tiêu chính trị là điều cần thận trọng.
Ông Mark Sobel, cựu quan chức Bộ Tài chính Mỹ, nhận định Washington không nên tiếp tục can thiệp để nâng đỡ đồng yen nếu Tokyo không đồng thời triển khai các cải cách nhằm xử lý những nguyên nhân gốc rễ khiến đồng tiền này suy yếu.
"Theo đuổi các thương vụ sinh lời không phải là chức năng của Quỹ Bình ổn Hối đoái thuộc Bộ Tài chính Mỹ. Đây không phải là một quỹ đầu cơ," ông nhấn mạnh.