Theo hãng thông tấn NOURNEWS ngày 21/9, các động thái mới nhất của Mỹ và Saudi Arabia, từ khả năng bán máy bay chiến đấu F-35, cảnh báo an ninh đến khả năng tái triển khai quân đội Mỹ, làm dấy lên suy đoán Washington có thể trực tiếp can thiệp vào cuộc chiến ở Yemen. Tuy nhiên, khả năng phục hồi về quân sự và kinh tế của Yemen cùng lịch sử kháng chiến của nước này sẽ khiến canh bạc mới trở nên tốn kém.
Các diễn biến gần đây trên mặt trận Yemen gồm những bước tiến của lực lượng Houthi ở eo biển Bab el-Mandeb, các cuộc tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV) vào các trung tâm chiến lược của Saudi Arabia, cùng các động thái quân sự và chính trị của Washington, đang đặt ra câu hỏi liệu Mỹ có chuẩn bị tham chiến trực tiếp ở Yemen hay không.
Những dấu hiệu từ Washington
Một trong những dấu hiệu quan trọng nhất là Bộ Ngoại giao Mỹ đã thông qua thương vụ tiềm năng trị giá 24,3 tỷ USD liên quan tới việc bán 48 máy bay tiêm kích F-35 Lightning II cùng các thiết bị liên quan cho Saudi Arabia. Thương vụ này đã được trình quốc hội xem xét. Washington tuyên bố thỏa thuận có thể tăng cường khả năng răn đe của Saudi Arabia, giúp bảo vệ lãnh thổ nước này và cải thiện sự phối hợp tác chiến giữa lực lượng Saudi Arabia, Mỹ, khu vực và NATO.
Bộ Ngoại giao Mỹ cũng cảnh báo khả năng leo thang xung đột giữa Saudi Arabia và Houthi. Ngày 20/9, các đại sứ quán Mỹ trong khu vực đưa ra cảnh báo an ninh về nguy cơ các cuộc tấn công trả đũa nhắm vào cơ sở và lợi ích của Mỹ. Các khuyến cáo kêu gọi công dân Mỹ thận trọng trong bối cảnh có thể xảy ra gián đoạn hoặc hủy chuyến bay, làm tăng thêm tính nhạy cảm của tình hình.
Ngoài ra, có thông tin về việc máy bay chiến đấu của Mỹ đang được điều động đến Trung Đông. Việc Tổng thống Trump trở lại Nhà Trắng sớm hơn dự kiến từ Trại David càng làm dấy lên nhiều đồn đoán. Tuy nhiên, chỉ riêng những dấu hiệu này không chứng minh Washington đã quyết định phát động chiến tranh trực tiếp tại Yemen. Chúng cần được đánh giá trong bối cảnh rộng hơn của các diễn biến khu vực và các vấn đề nội bộ của Mỹ.
Cần xây dựng lại lòng tin
Lập trường của các đồng minh Arab của Mỹ là một yếu tố quan trọng. Dù Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ nhấn mạnh sự ủng hộ an ninh đối với Saudi Arabia, việc họ trực tiếp can thiệp vào cuộc chiến ở Yemen có thể gây tổn thất nặng nề cho quan hệ khu vực và thế giới Hồi giáo, đồng thời kéo họ vào một cuộc khủng hoảng rộng lớn hơn nhiều.
Trong khi đó, sự nghi ngờ của một số quốc gia Arab đối với cam kết an ninh của Washington, cùng nỗ lực đa dạng hóa đối tác của họ, đã tạo thêm áp lực lên Mỹ. Dấu hiệu của xu hướng này gồm các thỏa thuận quốc phòng của Jordan với Pháp, xu hướng mở rộng quan hệ với Trung Quốc của Ai Cập và phát biểu của các quan chức Qatar về giới hạn hợp tác an ninh với Washington. Trong bối cảnh đó, sự can thiệp hạn chế của Mỹ vào cuộc chiến ở Yemen có thể giúp Washington xây dựng lại lòng tin của các đồng minh Arab trong ngắn hạn.
Hai eo biển, một phép tính đầy rủi ro
Ông Trump đang đối mặt với thách thức ở cả eo biển Hormuz và eo biển Bab el-Mandeb, hai tuyến đường thủy chiến lược có diễn biến ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh năng lượng và thương mại toàn cầu. Khi Mỹ đang chật vật đối phó với quyết tâm của Iran trong việc duy trì các điều kiện để mở lại eo biển Hormuz, việc thay đổi cục diện ở Bab el-Mandeb có vẻ hấp dẫn đối với Washington.
Nhưng vấn đề cốt lõi là sự khác biệt giữa “khả năng bắt đầu một cuộc chiến” và “khả năng kết thúc một cuộc chiến”. Ưu thế vũ khí của quân đội Mỹ so với lực lượng Houthi không nhất thiết có nghĩa là họ có thể áp đặt một kết quả chính trị lâu dài. Kinh nghiệm vài năm qua cho thấy sự kháng cự của Houthi có thể làm tăng chi phí các hoạt động quân sự, thậm chí biến một mối đe dọa lẽ ra phải được kiềm chế thành một cuộc khủng hoảng rộng lớn hơn. Từ góc nhìn này, nỗ lực thay đổi cục diện ở eo biển Bab el-Mandeb có thể dẫn đến bất ổn gia tăng thay vì mở lại các tuyến đường thương mại, tiềm ẩn nguy cơ lặp lại kịch bản tương tự cuộc đối đầu ở eo biển Hormuz.
Giới hạn quân sự và kinh tế của Mỹ
Những hạn chế về quân sự và kinh tế của Mỹ cũng là một yếu tố quan trọng. Bloomberg đưa tin các đồng minh của Mỹ có thể phải đối mặt với sự chậm trễ vài năm trong việc nhận một số hệ thống tên lửa và phòng không, khi Washington bổ sung kho dự trữ đã cạn kiệt trong cuộc chiến với Iran. Những hình ảnh được công bố về thiệt hại đối với các căn cứ của Mỹ ở Trung Đông cho thấy quy mô tàn phá đáng kể do các cuộc tấn công của Iran gây ra. Một quan chức cấp cao của quân đội Mỹ nói với ABC News rằng việc xây dựng lại một số cơ sở bị hư hại có thể mất hàng thập kỷ.
Do đó, ngay cả khi Tổng thống Trump cân nhắc việc trực tiếp can thiệp vào cuộc chiến ở Yemen để theo đuổi lợi ích ngắn hạn, vẫn còn những nghi ngờ lớn về khả năng chịu đựng thêm một cuộc chiến tranh tiêu hao của Mỹ. Thay vì khôi phục khả năng răn đe của Mỹ, một cuộc xung đột như vậy có thể gây thêm tổn thất cho Washington.
Cuối cùng, Mỹ có thể khởi xướng một giai đoạn mới của cuộc khủng hoảng, nhưng chưa chắc đã quyết định được diễn biến hay kết quả của nó. Các cuộc chiến tranh khu vực gần đây cho thấy việc tham gia một cuộc xung đột quân sự dễ hơn nhiều so với việc quản lý hậu quả. Bất kỳ tính toán nào liên quan đến Yemen mà không tính đến khả năng kháng cự tại nước này và vị trí chiến lược của eo biển Bab el-Mandeb đều có thể lặp lại sai lầm tương tự mà Washington hiện đang đối mặt ở eo biển Hormuz.
