Trong phát biểu này đăng tải trên kênh Telegram cá nhân hôm 8/8, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố Mỹ phải bồi thường cho Iran vì vi phạm Bản ghi nhớ Islamabad thì eo biển Hormuz mới có thể được mở lại.

Ông Araghchi cho biết thêm rằng Iran và Oman đang "rất gần" với việc đạt được một nghị định thư (protocol) mới về cơ chế quản lý và lưu thông qua eo biển Hormuz, đồng thời nhấn mạnh rằng quyết định mở lại eo biển Hormuz không chỉ phụ thuộc vào sự đồng thuận đạt được với Oman mà còn gắn với một số điều kiện khác.

Một trong những điều kiện đó, theo ông Araghchi, là Mỹ phải bồi thường cho Iran vì những gì Tehran cáo buộc là các hành vi vi phạm Bản ghi nhớ Islamabad ký từ xa vào ngày 17/6 bởi Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và Tổng thống Mỹ Donald Trump

Trước tuyên bố trên, ông Abdulla Banndar Al-Etaibi, Phó Giáo sư Quan hệ Quốc tế tại Đại học Qatar, cho rằng các quốc gia trong khu vực vùng Vịnh đang bày tỏ quan ngại trước yêu cầu của Iran về việc phải được bồi thường thì mới mở lại eo biển Hormuz.

Trao đổi với Al Jazeera hôm 8/8, Phó Giáo sư Quan Al-Etaibi nhận định rằng Iran đang coi các cuộc đàm phán với Oman về hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz là một phần của các cuộc thương lượng thời chiến với Mỹ.

Phó Giáo sư Quan Al-Etaibi nói: "Tôi cho rằng trong cách nhìn của Iran, hai tiến trình này thực chất là một. Họ muốn được bồi thường cho những gì mà họ gọi là các hành vi vi phạm Bản ghi nhớ của phía Mỹ".

Phó Giáo sư Quan Al-Etaibi đặt câu hỏi: "Cái giá để mở lại eo biển Hormuz là gì? Liệu đó có phải là việc Mỹ phải giải phóng thêm các tài sản đang bị phong tỏa của Iran để đổi lấy quyền tự do hàng hải hay không?”

Vì vậy, theo Phó Giáo sư Quan Al-Etaibi, vấn đề này không còn đơn thuần là một nguyên tắc, mà đã “trở thành một quân bài mặc cả mà Iran đang sử dụng trong đàm phán với Mỹ và các nước trong khu vực. Đây là điều khiến các quốc gia khu vực đặc biệt lo ngại”.

Theo Phó Giáo sư Quan Al-Etaibi, nếu Iran yêu cầu được trả tiền để mở lại eo biển Hormuz thì chỉ sau một hoặc hai tháng, Tehran có thể tiếp tục đưa ra yêu cầu về các khoản bồi thường mới để mở lại tuyến hàng hải này một lần nữa.

Điều đó có thể dẫn đến một quá trình đàm phán kéo dài không có hồi kết, làm suy giảm lòng tin vào các cuộc thương lượng cũng như ảnh hưởng tiêu cực đến nguyên tắc tự do hàng hải.

Phó Giáo sư Quan Al-Etaibi cho rằng kết quả tốt nhất là Mỹ và Iran cần nối lại các cuộc đàm phán trực tiếp, song song với tiến trình đàm phán hiện nay giữa Iran và Oman.

Phó Giáo sư Quan Al-Etaibi kết luận: "Sau đó, các bên cần tìm ra một giải pháp dung hòa đối với cả vấn đề tài sản bị phong tỏa của Iran và vấn đề eo biển Hormuz, qua đó tạo động lực để tiến trình đàm phán tiếp tục đạt được tiến triển”.

Eo biển Hormuz, nơi hẹp nhất chỉ khoảng 33km (21 dặm) giữa Iran và Oman, bình thường xử lý khoảng 20% nguồn cung dầu thô toàn cầu, khiến mọi gián đoạn tại đây đều có ý nghĩa lớn đối với hoạt động vận chuyển năng lượng toàn cầu.

Hai tuyến hàng hải của eo biển Hormuz, mỗi tuyến chỉ rộng khoảng 3,2km (2 dặm), buộc những tàu chở dầu lớn nhất thế giới phải đi qua một trong những hành lang vận tải biển dễ dự đoán và dễ tổn thương nhất trong thương mại quốc tế.

Bình thường, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), khoảng 20 triệu thùng dầu và các sản phẩm dầu mỏ được vận chuyển qua đây mỗi ngày, chiếm gần một phần tư thương mại dầu mỏ đường biển toàn cầu.

Phần lớn lượng dầu này được tiêu thụ tại châu Á, trong đó Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc chiếm đa số lượng dầu thô đi qua eo biển Hormuz. Châu Âu cũng phụ thuộc vào tuyến đường này cho một phần đáng kể khí tự nhiên hóa lỏng nhập khẩu từ Qatar.

Không giống nhiều tuyến hàng hải chiến lược khác, eo biển Hormuz gần như không có phương án thay thế quy mô lớn khả thi: chỉ có Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) vận hành các đường ống dẫn dầu, nhưng tổng công suất vẫn thấp hơn nhiều so với lưu lượng qua eo biển.

Sự gián đoạn qua eo biển Hormuz được các nhà phân tích đánh giá là cú sốc nghiêm trọng nhất đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu kể từ các cuộc khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970.