Những chiếc Ferrari và Lamborghini nhích từng chút một trên những con phố đông nghẹt xe cộ. Các nhà hàng bít tết mới mở phục vụ những phần thịt bò Wagyu nhập khẩu. Các lễ hội âm nhạc mời DJ từ Miami và Jamaica đến biểu diễn. Những đám cưới xa hoa trở thành tâm điểm bàn tán của cả thành phố.
Những biểu hiện của sự xa hoa như vậy đang xuất hiện ngày càng nhiều tại Georgetown, thủ đô của Guyana. Thành phố này nằm cách xa cuộc chiến đang lan rộng ở Trung Đông – nơi đã gây ra hạn chế nghiêm trọng đối với dòng chảy năng lượng và phủ bóng đen lên các nền kinh tế toàn cầu.
Tuy nhiên, Guyana – một quốc gia nhỏ bé ở Nam Mỹ giáp biên giới với Venezuela và mới bắt đầu khai thác dầu cách đây vài năm – lại đang hưởng lợi lớn từ tình trạng bất ổn này.
Theo truyền thông Mỹ, chiến sự tại Iran và cú sốc trên thị trường năng lượng đang mang lại khoản thu lớn cho Guyana. Tuy nhiên, dòng tiền dầu mỏ tăng mạnh cũng làm sâu sắc thêm những tranh luận về bất bình đẳng, tham nhũng, chất lượng dịch vụ công và căng thẳng với Venezuela.
Guyana, quốc gia nói tiếng Anh với dân số chỉ khoảng 1 triệu người, dự kiến thu gần 6,5 tỷ USD từ dầu mỏ trong năm nay, cao hơn gấp đôi mức dự báo hồi đầu năm. Giá dầu tăng do xung đột tại Iran, cùng nhu cầu của các nước tìm kiếm nguồn cung ngoài những tuyến vận tải năng lượng chịu nhiều rủi ro, đang giúp Guyana hưởng lợi đáng kể.
Sản lượng dầu của Guyana hiện đã vượt 900.000 thùng/ngày và dự kiến vượt mốc 1 triệu thùng/ngày khi cơ sở khai thác dầu nổi thứ năm bắt đầu hoạt động.
Dòng tiền dầu mỏ bùng nổ
Quy mô ngành dầu khí đang nhanh chóng thay đổi vị thế của Guyana trên thị trường năng lượng. Theo số liệu mới nhất của chính phủ, GDP thực tế của nước này tăng 33,3% trong nửa đầu năm 2026, trong khi khu vực phi dầu mỏ tăng 10,1%. Dự báo tăng trưởng cả năm cũng được điều chỉnh lên 20,8%.
Sản lượng dầu tăng mạnh là động lực chính. Trong nửa đầu năm, Guyana sản xuất khoảng 163,3 triệu thùng dầu thô, tương đương bình quân khoảng 902.000 thùng/ngày. Kim ngạch xuất khẩu dầu đạt hơn 15 tỷ USD, trong khi nguồn thu từ dầu mỏ của chính phủ trong cả năm được dự báo gần 6,5 tỷ USD.
Nguồn thu này đang được chính phủ sử dụng để đầu tư vào đường sá, cầu, nhà ở, năng lượng và các chương trình xã hội. Chính phủ cũng đã miễn học phí đại học và thực hiện một số khoản hỗ trợ tiền mặt cho người dân.
Nhưng sự bùng nổ của dầu mỏ không đồng nghĩa mọi người dân đều được hưởng lợi như nhau.
Tại Georgetown, thủ đô Guyana, sự xuất hiện của những nhà hàng cao cấp, xe sang và các công trình mới đang diễn ra song song với tình trạng thiếu nhà ở, lạm phát và những hạn chế kéo dài về cơ sở hạ tầng, dịch vụ công.
Một số người dân cho rằng khoảng cách giữa tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế và cuộc sống thực tế ngày càng rõ rệt.
Vụ lật phà hồi tháng 7, khiến khoảng 100 người thiệt mạng, đã làm dấy lên những câu hỏi về chất lượng dịch vụ công trong bối cảnh chính phủ có nguồn thu dầu mỏ ngày càng lớn.
Bài toán “lời nguyền dầu mỏ”
Guyana hiện đứng trước bài toán quen thuộc của các quốc gia giàu tài nguyên: làm thế nào biến nguồn thu dầu mỏ thành tăng trưởng bền vững thay vì để dầu khí làm gia tăng lạm phát, tham nhũng và bất bình đẳng.
Quy mô dân số nhỏ và trữ lượng dầu lớn khiến giá trị tài nguyên tính trên đầu người của Guyana thuộc nhóm cao nhất thế giới. Trong khi đó, tốc độ khai thác đang tiếp tục tăng nhanh.
Chính phủ Guyana cho biết nước này đã thiết lập Quỹ Tài nguyên thiên nhiên nhằm quản lý nguồn thu dầu mỏ và đặt ra các giới hạn đối với việc rút tiền từ quỹ. Chính quyền cũng nhấn mạnh các quy định yêu cầu các công ty năng lượng nước ngoài sử dụng doanh nghiệp và lao động trong nước.
Tuy nhiên, những tranh luận về tham nhũng và việc phân chia lợi ích từ dầu mỏ vẫn gia tăng. Tổng thống Irfaan Ali từng bị chỉ trích liên quan việc mua một khu đất gần Georgetown, nhưng ông bác bỏ mọi hành vi sai trái.
Một nghịch lý khác cũng đang xuất hiện: Guyana sản xuất lượng dầu ngày càng lớn nhưng lại thiếu cơ sở hạ tầng để chế biến dầu thành các sản phẩm như xăng và dầu diesel. Nước này vẫn phải nhập khẩu nhiên liệu và từng đối mặt với tình trạng thiếu nhiên liệu trong năm nay.
Điều đó cho thấy nguồn tài nguyên dầu mỏ khổng lồ chưa đồng nghĩa Guyana đã có một nền kinh tế năng lượng hoàn chỉnh.
Dầu mỏ và căng thẳng với Venezuela
Sự giàu lên nhanh chóng của Guyana cũng diễn ra trong bối cảnh tranh chấp lãnh thổ kéo dài với Venezuela ngày càng gắn chặt với lợi ích dầu khí.
Venezuela tuyên bố chủ quyền đối với vùng Essequibo, khu vực chiếm phần lớn lãnh thổ Guyana và có vùng biển giàu dầu mỏ. Tranh chấp đặc biệt căng thẳng sau khi ExxonMobil phát hiện các mỏ dầu lớn ngoài khơi Essequibo hơn một thập kỷ trước.
Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) đã yêu cầu các bên không thực hiện những hành động có thể làm trầm trọng thêm hoặc kéo dài tranh chấp, đồng thời xác định Guyana hiện đang quản lý và kiểm soát khu vực tranh chấp.
Trong khi Guyana trở thành một trong những nền kinh tế phát triển nhanh nhất thế giới nhờ dầu mỏ, Venezuela lại trải qua nhiều năm khủng hoảng kinh tế và chính trị. Hàng nghìn người di cư từ Venezuela đã tới Guyana tìm việc, bổ sung nguồn lao động cho nền kinh tế đang thiếu nhân lực.
Sự tương phản này càng làm nổi bật sự thay đổi nhanh chóng về vị thế của hai nước láng giềng.
Với Guyana, thách thức hiện nay không còn đơn thuần là khai thác được bao nhiêu dầu. Vấn đề lớn hơn là làm thế nào quản lý nguồn thu khổng lồ từ dầu mỏ, bảo đảm lợi ích được phân bổ rộng hơn trong xã hội và xây dựng một nền kinh tế không phụ thuộc quá mức vào nguồn tài nguyên đang mang lại sự thịnh vượng chưa từng có.
