Đưa AI, công nghệ số đến với thế hệ cao niên
Ở tuổi 71, bà Zhao Minghui vẫn chăm chú ghi chép từng lời hướng dẫn của giảng viên, từ cách sử dụng các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cho đến những thao tác trên điện thoại thông minh. “Dù tuổi đã cao, chúng tôi vẫn muốn theo kịp nhịp phát triển của thời đại”, bà Zhao chia sẻ với phóng viên Tân Hoa xã sau buổi học tại Đại học dành cho người cao tuổi Ninh Hạ, Tây Bắc Trung Quốc.
Bà Zhao Minghui từng phải nhờ các con giúp đỡ mỗi khi sử dụng điện thoại thông minh. Sau khi đăng ký tham gia các lớp học của Đại học Người cao tuổi Ninh Hạ, bà đã biết cách gửi tin nhắn WeChat, thanh toán qua điện thoại, đặt vé trực tuyến, đăng ký lịch khám bệnh và chỉnh sửa video ngắn. Năm nay, bà tiếp tục đăng ký khóa học về AI.
Tại Đại học dành cho người cao tuổi Ninh Hạ, hơn 3.600 học viên đã đăng ký tham gia các khóa học về công nghệ, bao gồm các chủ đề như ứng dụng AI, sản xuất video, công nghệ nhà thông minh và thương mại điện tử. Phó giám đốc trung tâm dịch vụ của trường – ông Liu Rui cho biết: "Nhiều khóa học đã kín chỗ chỉ trong vài phút sau khi mở đăng ký".
Giảng viên Yu Cheng nhớ lại rằng, khi ông bắt đầu giảng dạy tại đây vào năm 2019, khoảng 60-70% học viên thậm chí còn chưa biết sử dụng điện thoại thông minh. Tuy nhiên, hiện nay những trường hợp như vậy rất hiếm gặp.
"Chỉ cần nhập một câu lệnh, AI có thể tạo ra văn bản hoặc hình ảnh", bà Zhao Minghui hào hứng chia sẻ. Giờ đây, bà tận dụng AI để giải đáp các thắc mắc cá nhân, thậm chí trò chuyện mỗi khi cảm thấy buồn chán.
Trên khắp Trung Quốc, các trường đại học dành cho người cao tuổi đang mở khóa học về AI, sản xuất video và nhiếp ảnh bằng thiết bị bay không người lái (UAV). Những khóa học này giúp người cao tuổi thực hiện các công việc thường ngày dễ dàng hơn, duy trì liên lạc với gia đình hoặc đơn giản là thử sức với những điều mới mẻ.
Tính đến năm 2025, Trung Quốc có hơn 323 triệu người hơn 60 tuổi, chiếm 23% dân số. Tuy nhiên theo số liệu chính thức, chỉ 53,7% người trong nhóm tuổi này sử dụng internet, thấp hơn đáng kể so với tỷ lệ phổ cập internet trên toàn quốc là 80,1%.
Bà Wang Weiyu (69 tuổi) sống tại tỉnh Sơn Đông là một trong những người đang ứng dụng kỹ năng mới vào hoạt động sáng tạo. Tại Đại học dành cho người cao tuổi Thanh Đảo, giảng viên Ji Pengcheng trình chiếu màn hình điện thoại thông minh lên màn hình lớn, hướng dẫn khoảng một chục học viên cách chỉnh sửa video. Khi có người gặp khó khăn trong thao tác, ông trực tiếp đến tận nơi để hỗ trợ.
Bà Wang Weiyu đăng ký tham gia khóa học hồi đầu năm nay. Chỉ trong sáu tháng, bà đã học được cách sử dụng phần mềm chỉnh sửa video, các kỹ thuật quay phim. "Mỗi khi tôi chia sẻ một đoạn video tự tay làm trong nhóm WeChat gia đình, các con cháu đều dành cho tôi một lượt thích ", bà vui vẻ chia sẻ.
Sự hứng khởi từ phía người học đã thúc đẩy nhu cầu ngày càng tăng đối với các khóa học công nghệ tại các trường đại học dành cho người cao tuổi trên khắp Trung Quốc. Năm 2025, toàn bộ 60 suất học cho khóa đào tạo về mô hình AI DeepSeek tại một trường đại học dành cho người cao tuổi ở Quảng Châu đã được đăng ký hết chỉ trong vài chục giây. Tại Thượng Hải, một trường đại học dành cho người cao tuổi thậm chí đã tiếp nhận cả những học viên ở độ tuổi 80 tham gia các khóa học nhiếp ảnh bằng thiết bị bay không người lái – chương trình vốn được triển khai từ năm 2022.
Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026-2030) của Trung Quốc đặt mục tiêu mở rộng cơ hội giáo dục cho người cao tuổi, đồng thời phát triển thêm các trường đại học dành cho người cao tuổi nhằm đáp ứng nhu cầu về văn hóa và trí tuệ của nhóm đối tượng này.
Đối với nhiều học viên, sức hấp dẫn không chỉ nằm ở việc học các kỹ năng thực tế mới, mà lớp học còn tạo điều kiện cho phát triển cá nhân và tăng cường tương tác xã hội. Ông Xu Zonggang, một người 70 tuổi ở Thanh Đảo, tâm sự: "Việc học những kỹ năng mới này giúp cuộc sống hưu trí của tôi trọn vẹn hơn".
Trung Quốc mở trường đại học đầu tiên dành cho người cao tuổi vào năm 1983. Mô hình này trở nên phổ biến đến mức vào những ngày tuyển sinh, nhiều người về hưu đã cắm trại qua đêm bên ngoài khuôn viên trường để đảm bảo có thể đăng ký sớm và giành được suất học trong các khóa học được săn đón nhất. Các trường đại học này không chỉ cung cấp những chương trình học truyền thống mà còn có các khóa học phù hợp với nhu cầu của người cao tuổi, chẳng hạn như khiêu vũ, mua sắm trực tuyến…
Ý tưởng này thực ra không mới. Tại Pháp vào năm 1973, "Đại học tuổi già" đã được thành lập, hướng đến những người đang ở giai đoạn cuối của cuộc đời. Theo Ủy ban Quốc gia về Người cao tuổi Trung Quốc, trên khắp Trung Quốc đã có hơn 76.000 trường đại học dành cho người cao tuổi, với hơn 14 triệu học viên đăng ký theo học.
Giải pháp cho Việt Nam
Việc người cao tuổi Trung Quốc học thêm về kỹ năng sử dụng AI, dựng video, điều khiển thiết bị bay không người lái… có giá trị tham khảo rất lớn đối với Việt Nam. Điểm đáng chú ý là phương pháp này biến người cao tuổi từ đối tượng cần được hỗ trợ trong quá trình chuyển đổi số thành những chủ thể chủ động tham gia, tiếp cận và thụ hưởng thành quả công nghệ.
Đây là hướng đi phù hợp với tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW là “Có chương trình tuyên truyền, giáo dục hiệu quả để nâng cao nhận thức, quyết tâm, phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, thực hiện chuyển đổi số trong cả hệ thống chính trị, người dân và doanh nghiệp, tạo niềm tin, khí thế mới trong xã hội”.
Có thể thấy người cao tuổi cần được tiếp cận công nghệ mới nhưng không nên dạy công nghệ theo hướng nặng lý thuyết, mà phải gắn với những nhu cầu thực tế, dễ hiểu, dễ thực hành.
Việt Nam có thể tham khảo để xây dựng chương trình trường học số cho người cao tuổi, tận dụng cơ sở vật chất và nguồn nhân lực của các trường đại học, học viện, hội người cao tuổi... kết hợp lớp học trực tiếp với nền tảng học trực tuyến. Cần quan tâm hơn đến người cao tuổi ở vùng sâu, vùng xa, khu vực khó khăn; có chính sách hỗ trợ thiết bị, kết nối Internet và học phí cho người có hoàn cảnh khó khăn.
