Trong kỷ nguyên toàn cầu hoá và chuyển đổi số, văn hoá càng trở nên trọng yếu, trở thành sợi dây kết nối giữa lịch sử và hiện tại, chất liệu bồi đắp bản sắc và sức mạnh mềm gia tăng uy tín quốc gia trên trường quốc tế. Nhận thức đó được thể hiện rõ rệt trong Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hoá Việt Nam do Tổng Bí thư Tô Lâm thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành ngày 7/1/2026, với những định hướng chiến lược cho phát triển văn hoá trong kỷ nguyên mới. Trước đó, việc Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 2486/QĐ-TTg ngày 14/11/2025: Phê duyệt Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, cho thấy văn hoá không chỉ là giá trị tinh thần thuần tuý, mà càng trở thành động lực kinh tế, ngành công nghiệp và sáng tạo quy mô lớn trong tương lai.
Nghị quyết 80-NQ/TW nhấn mạnh phát triển văn hoá, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột cho phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới. Trọng tâm không chỉ là bảo tồn di sản mà là phát triển toàn diện “văn hoá sống” trong đời sống xã hội, cả trong môi trường thực và số. Điều đáng chú ý là Nghị quyết đặt ra tầm nhìn đến năm 2045, xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam xã hội chủ nghĩa, trong đó con người là trung tâm, chủ thể, mục tiêu, động lực của phát triển và văn hoá trở thành sức mạnh mềm nổi bật, góp phần khẳng định vị thế quốc gia phát triển, có thu nhập cao, định hướng xã hội chủ nghĩa. Việt Nam là điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hoá, nghệ thuật tầm cỡ khu vực và quốc tế; trở thành một trong những trung tâm công nghiệp văn hóa - sáng tạo năng động, với một số chỉ tiêu chính, bao gồm công nghiệp văn hoá, kinh tế sáng tạo thực sự trở thành trụ cột của phát triển bền vững. Đặc biệt, Nghị quyết thống nhất lựa chọn ngày 24/11 hằng năm là “Ngày Văn hoá Việt Nam”, trong ngày này, người lao động được nghỉ hưởng nguyên lương nhằm tạo điều kiện cho nhân dân nâng cao khả năng thụ hưởng văn hoá, động viên đội ngũ văn nghệ sĩ sáng tạo, qua đó đề cao và thực hành lối sống văn hóa, văn minh trong toàn xã hội. Đây thực sự là một dấu ấn chính sách hiếm có, phản ánh giá trị văn hoá được nâng tầm trong đời sống xã hội.
Quyết định 2486/QĐ-TTg là bước ngoặt thể chế, coi việc phát triển các ngành công nghiệp văn hoá vào trong tổng thể phát triển kinh tế - xã hội, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo. Quyết định này xác định điện ảnh; mỹ thuật, nhiếp ảnh và triển lãm; nghệ thuật biểu diễn; phần mềm và trò chơi giải trí; quảng cáo, thủ công mỹ nghệ; du lịch văn hoá; thiết kế sáng tạo; truyền hình - phát thanh và xuất bản là những ngành kinh tế quan trọng. Chiến lược đặt mục tiêu đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hoá: tăng trưởng bình quân khoảng 10%/năm, đóng góp 7% GDP; lực lượng lao động chiếm khoảng 6% tổng lao động; giá trị xuất khẩu của các ngành công nghiệp văn hoá tăng trưởng khoảng 7% mỗi năm. Đến năm 2045, mục tiêu này càng cao hơn: doanh thu các ngành công nghiệp văn hoá đóng góp 9% GDP, chiếm 8% lao động, và các sản phẩm văn hoá số chiếm >80% tổng sản phẩm văn hoá, cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa văn hoá truyền thống và công nghệ số hiện đại. Việc tích hợp công nghiệp văn hoá với kinh tế số, du lịch, giải trí và sáng tạo không chỉ gia tăng giá trị kinh tế mà còn tạo vị thế cạnh tranh mới cho thương hiệu Việt Nam trên bản đồ văn hoá khu vực và thế giới.
Kỷ nguyên mới đòi hỏi tư duy phát triển văn hoá phải vượt ra ngoài khuôn khổ bảo tồn, cần phải đổi mới tư duy và phương pháp quản lý. Nghị quyết 80-NQ/TW yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy, thống nhất nhận thức và hành động, gắn văn hoá với phát triển công nghiệp văn hoá, công nghệ, du lịch và chuyển đổi số. Điều này thể hiện ở việc Nghị quyết 80-NQ/TW đề cao ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong mọi khâu của hệ sinh thái văn hoá, từ sản xuất nội dung, quản lý di sản đến tiếp nhận, truyền bá di sản văn hoá số. Nền tảng này giúp văn hoá không chỉ tồn tại trong bảo tàng hay lễ hội truyền thống, mà trở thành sản phẩm số, hàng hoá tinh thần và thương hiệu quốc gia trên môi trường số toàn cầu. Đây là một nội dung rất quan trọng trong kỷ nguyên số và bối cảnh cạnh tranh mềm ngày càng gay gắt.
Phát triển văn hoá trong kỷ nguyên mới không thể chỉ dừng lại ở chiến lược, mà còn cần hệ thống chính sách đồng bộ, hiệu lực và thể chế hoá mạnh mẽ. Quyết định 2486/QĐ-TTg chi tiết hóa các quan điểm phát triển các ngành công nghiệp văn hoá theo định hướng trọng tâm - trọng điểm, khai thác tiềm năng từng lĩnh vực, ưu tiên đầu tư hạ tầng, công nghệ hiện đại, và tạo điều kiện pháp lý cho doanh nghiệp văn hoá phát triển. Trong khi đó, Nghị quyết 80-NQ/TW nhấn mạnh văn hóa phải đi trước soi đường, thấm vào từng quyết sách phát triển, đề cao giá trị nhân văn, chuẩn mực đạo đức xã hội, xây dựng môi trường văn hoá lành mạnh từ gia đình, nhà trường đến xã hội và không gian số; bảo tồn di sản cùng với phát huy các yếu tố sáng tạo phù hợp với xu thế mới. Sự kết hợp giữa Chiến lược phát triển công nghiệp văn hoá và Nghị quyết về phát triển văn hoá tạo ra một mạng lưới chính sách đồng bộ, vừa bảo tồn bản sắc, vừa thúc đẩy sáng tạo, đồng thời tạo điều kiện cho doanh nghiệp, nghệ sĩ và các chủ thể văn hoá tham gia thị trường một cách chủ động và chuyên nghiệp.
Tuy nhiên, phải thấy rằng mọi chiến lược lớn luôn đi kèm thách thức. Phát triển văn hoá quy mô công nghiệp và khu vực số đòi hỏi sự thay đổi lớn về quản trị, nguồn nhân lực và một hệ thống thị trường văn hoá minh bạch, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ mạnh mẽ để khuyến khích đổi mới. Nhưng cơ hội là rõ ràng. Với vị thế chiến lược của ASEAN và vai trò ngày càng lớn của văn hoá trong ngoại giao quốc tế, Việt Nam có thể tận dụng sức mạnh mềm văn hoá để thu hút đầu tư, du lịch, tài năng sáng tạo và để thương hiệu quốc gia lan toả mạnh mẽ hơn trên trường quốc tế - điều mà cả Nghị quyết và Chiến lược đã xác định rõ ràng.
Phát triển văn hoá trong kỷ nguyên mới đã trở thành trục chính sách cốt lõi của một Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ. Với Nghị quyết số 80-NQ/TW định hướng hệ sinh thái văn hoá toàn diện và Quyết định 2486/QĐ-TTg mở đường cho công nghiệp văn hoá trở thành một trong những ngành kinh tế mũi nhọn, Việt Nam đang bước vào giai đoạn mới, giai đoạn mà văn hoá không chỉ nuôi dưỡng tâm hồn mà còn thúc đẩy tăng trưởng, nâng tầm giá trị quốc gia và khẳng định vị thế trên bản đồ văn hoá thế giới. Để kỷ nguyên này thực sự thành hiện thực, cần sự vào cuộc đồng bộ của hệ thống chính trị, doanh nghiệp sáng tạo, nghệ sĩ và cộng đồng, biến văn hoá từ giá trị truyền thống thành sức mạnh nội sinh và động lực phát triển bền vững cho đất nước.
