Tính đến đầu tháng 11/2026, xã Hồng Vân đã bàn giao 99% diện tích đất thuộc phạm vi dự án, Phú Xuyên đạt trên 62%; nhiều phường nội đô liên tiếp tổ chức chi trả hàng trăm tỷ đồng tiền bồi thường. Tuy nhiên, việc di dời nhà ở, bố trí tái định cư và xử lý các công trình trên đất vẫn là những vướng mắc cần tháo gỡ để bảo đảm tiến độ.
Nhiều địa phương tăng tốc bàn giao mặt bằng
So với hiện trạng, mặt cắt tuyến Quốc lộ 1A sẽ hình thành trục giao thông quy mô 90m với 16 làn xe hiện đại bậc nhất Việt Nam. Ảnh: Trung Nguyên/TTXVN
Đầu tháng 11/2026, dọc tuyến đường Giải Phóng, nhiều ngôi nhà nằm trong phạm vi dự án mở rộng Quốc lộ 1A đã được tháo dỡ. Tại các phường Kim Liên, Bạch Mai, Tương Mai, người dân tiếp tục di chuyển tài sản, bàn giao nhà đất sau khi hoàn tất thủ tục bồi thường. Cùng thời điểm, nhiều xã phía Nam Hà Nội cũng tập trung thu hồi đất nông nghiệp, đất công và giải quyết các trường hợp còn vướng mắc. Dự án Trục không gian Quốc lộ 1A gắn với chỉnh trang, tái thiết đô thị có chiều dài khoảng 36,3 km, từ nút giao Vành đai 1, khu vực hầm Kim Liên, đến nút giao Cầu Giẽ, đi qua 18 xã, phường của Hà Nội. Tuyến đường được quy hoạch với mặt cắt ngang 90 m, gồm 10 làn xe chính và 6 làn đường song hành.
Theo Sở Tài chính Hà Nội, dự án có nhu cầu sử dụng đất sơ bộ khoảng 337,3 ha, được thực hiện theo phương thức đối tác công tư (PPP), loại hợp đồng xây dựng - chuyển giao (BT), dự kiến hoàn thành trong năm 2027. Công trình được khởi công ngày 19/5/2026, với mục tiêu tăng năng lực giao thông trên trục phía Nam Thủ đô, đồng thời chỉnh trang, tái thiết không gian đô thị dọc tuyến.
Đến cuối tháng 10, xã Hồng Vân là một trong những địa phương đạt kết quả cao về giải phóng mặt bằng. Theo thông tin công bố ngày 31/10, xã đã thu hồi và bàn giao 99% diện tích thuộc phạm vi dự án trên địa bàn. Trong phần diện tích đã bàn giao có đất công do địa phương quản lý, đất nông nghiệp của 75 hộ dân, đất của doanh nghiệp, tổ chức và đất nghĩa trang Công giáo. Địa phương cũng hoàn thành di dời 20 ngôi mộ để phục vụ dự án.
Với những trường hợp còn lại, chính quyền xã đang tính toán phương án tạm cư, tạo điều kiện để người dân di chuyển và bàn giao đất. Đây là phần việc cần tiếp tục giải quyết để hoàn tất giải phóng mặt bằng trên địa bàn. Tại xã Phú Xuyên, đến ngày 14/10, địa phương đã bàn giao 29,7 ha mặt bằng sạch cho nhà đầu tư, đạt trên 62% diện tích cần giải phóng. Chính quyền xã tiếp tục hoàn thiện hồ sơ để bàn giao thêm khoảng 5,3 ha đất công và đất nông nghiệp.
Ở xã Thường Tín, đoạn tuyến qua địa bàn dài khoảng 3,6 km, cần thu hồi hơn 272.000 m² đất, liên quan đến khoảng 800 hộ dân và 50 ngôi mộ. Địa phương đã thành lập 11 tổ kiểm đếm, huy động lực lượng trực tiếp đến các thôn, xóm để tuyên truyền, vận động người dân; đã bàn giao hơn 60.000 m² đất công, tương ứng khoảng 1,65 km chiều dài tuyến; hoàn thành kiểm đếm 350 hộ thuộc nhóm đất ở, nhà ở. Khối lượng còn lại chủ yếu liên quan đến việc hoàn thiện hồ sơ thu hồi đất, phê duyệt phương án bồi thường và di chuyển tài sản trên đất.
Tại xã Đại Xuyên, dự án đi qua khoảng 3,8 km, với diện tích cần thu hồi hơn 235.000 m², ảnh hưởng đến khoảng 585 hộ dân. Chính quyền địa phương đang triển khai kiểm đếm, xác nhận nguồn gốc đất và hoàn thiện phương án bồi thường đối với các trường hợp thuộc diện thu hồi.
Trong khi đó, tại khu vực nội đô, giải phóng mặt bằng đã chuyển sang giai đoạn chi trả bồi thường, tiếp nhận nhà đất và phá dỡ công trình ở nhiều vị trí. Tại phường Kim Liên, đoạn tuyến dài khoảng 1,1 km, với diện tích nằm trong phạm vi dự án hơn 52.000 m². Theo UBND phường, có 219 thửa đất với 217 phương án giải phóng mặt bằng, liên quan đến các tổ chức, hộ có nhà đất ở riêng lẻ và khoảng 150 hộ đang sinh sống tại ba khu chung cư cũ.
Ngày 16/10, phường tổ chức chi trả hơn 147 tỷ đồng tiền bồi thường, hỗ trợ cho 33 trường hợp. Đến ngày 20/10, địa phương tiếp tục thực hiện đợt chi trả tiếp theo. Trong quá trình triển khai, chính quyền phường đã tiếp nhận khoảng 25 mặt bằng, đồng thời tổ chức phá dỡ những công trình đủ điều kiện.
Theo Phó Chủ tịch UBND phường Kim Liên Trương Minh Quang, địa phương đã thành lập Ban Chỉ đạo, huy động các tổ chức chính trị - xã hội tham gia tuyên truyền, vận động người dân. Các phương án bồi thường được công khai để người dân kiểm tra, đối chiếu; những kiến nghị liên quan đến diện tích thu hồi, nguồn gốc đất và tài sản trên đất được tiếp nhận, giải đáp.
Tại phường Bạch Mai, nơi đầu tiên trên tuyến tổ chức phá dỡ các công trình sau khi người dân đồng thuận bàn giao, hoạt động chi trả bồi thường được thực hiện qua nhiều đợt. Theo số liệu công bố cuối tháng 10, trong tổng số 222 hộ gia đình và 9 tổ chức thuộc diện thu hồi đất, đã có 59 hộ nhận hơn 650 tỷ đồng tiền bồi thường, hỗ trợ qua bốn đợt chi trả. Ban Quản lý dự án đầu tư - hạ tầng phường tiếp tục hoàn thiện phương án đối với các hộ còn lại, đồng thời phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức tháo dỡ công trình, tiếp nhận mặt bằng.
Tại phường Định Công, ngày 20/10, chính quyền địa phương tổ chức chi trả hơn 217 tỷ đồng tiền bồi thường, hỗ trợ cho 19 hộ dân. Phường Phương Liệt cũng đã chi trả hơn 132 tỷ đồng cho 11 hộ trong đợt đầu ngày 6/10.
Đáng chú ý, ngày 31/10, phường Hoàng Liệt tổ chức chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ đợt đầu cho 14 hộ gia đình, với tổng kinh phí được phê duyệt hơn 109,6 tỷ đồng. Địa phương đồng thời khen thưởng 20 hộ dân và 3 tổ chức bàn giao mặt bằng trước thời hạn. Đoạn tuyến qua Hoàng Liệt dài khoảng 2,1 km, với diện tích thu hồi hơn 110.000 m², trong đó có 11.674 m² đất ở đô thị liên quan đến 194 hộ gia đình, cá nhân. Ngoài ra còn có đất nông nghiệp, đất do địa phương quản lý và đất của các tổ chức.
Theo ông Nguyễn Văn Hải, Trưởng phòng Giải phóng mặt bằng, Ban Quản lý dự án đầu tư - hạ tầng phường Hoàng Liệt, địa phương đã ban hành 201 thông báo thu hồi đất, tổ chức kiểm đếm tài sản từ đầu tháng 8/2026, đồng thời khẩn trương hoàn thiện, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ.
Việc chi trả bồi thường được thực hiện theo từng đợt, trên cơ sở hồ sơ đã được phê duyệt. Đối với các hộ có nhà đất thuộc diện thu hồi, chính quyền tiếp tục phối hợp giải quyết những vấn đề phát sinh để sớm bàn giao mặt bằng phục vụ dự án.
Tập trung tháo gỡ khó khăn về nhà ở, tái định cư
Mặc dù đã có những kết quả đáng ghi nhận, công tác giải phóng mặt bằng dự án Quốc lộ 1A vẫn gặp khó khăn tại nhiều khu vực đông dân cư, đặc biệt là những nơi có nhà tập thể cũ, công trình xây dựng và hộ gia đình phải di chuyển toàn bộ chỗ ở. Tại phường Kim Liên, việc xử lý ba khu tập thể H1, H2, H3 đang chờ ý kiến chỉ đạo của UBND thành phố. Đây là khu vực liên quan đến nhiều hộ dân, đòi hỏi phương án di dời và bố trí tái định cư phù hợp.
Đối với các hộ có nhà ở riêng lẻ, chính quyền có thể triển khai bồi thường, hỗ trợ và tiếp nhận mặt bằng theo từng trường hợp. Tuy nhiên, việc di dời các hộ đang sinh sống trong cùng một khu tập thể phức tạp hơn, nhất là khi phải giải quyết đồng thời quyền lợi về nhà ở, tài sản và nơi ở mới. Tại phường Hoàng Liệt, một số hộ có diện tích nhà đất còn lại sau thu hồi rất nhỏ, không bảo đảm điều kiện sử dụng. Những trường hợp này cần được xem xét cụ thể khi xây dựng phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.
Trong khi đó, tại xã Thanh Trì, theo thông tin công bố ngày 29/10, việc bố trí tái định cư cũng đang ảnh hưởng đến tiến độ thu hồi, giải tỏa và bàn giao đất. Chính quyền địa phương phải tiếp tục phối hợp với các đơn vị liên quan để tháo gỡ khó khăn, đáp ứng nhu cầu chỗ ở của các hộ thuộc diện di dời.
Một khó khăn khác tại các phường nội đô là hoạt động phá dỡ phải thực hiện trong điều kiện giao thông vẫn đang khai thác. Dọc đường Giải Phóng, nhiều công trình nằm sát tuyến đường sắt hiện hữu, nhà dân và cơ sở kinh doanh. Tại Kim Liên, các đơn vị được yêu cầu ưu tiên tháo dỡ, hạ thấp độ cao công trình phía trong trước. Đối với khu vực phía ngoài, việc phá dỡ phải tính toán đến hành lang an toàn đường sắt, hạn chế ảnh hưởng đến hoạt động giao thông và các công trình lân cận.
Ở phường Bạch Mai, những công trình đầu tiên đã được tháo dỡ từ đầu tháng 10. Chính quyền địa phương tiếp tục vận động các hộ đã nhận tiền bồi thường sớm di chuyển tài sản, bàn giao nhà đất để tổ chức thi công. Theo kế hoạch triển khai trước đó, thành phố yêu cầu các địa phương đẩy nhanh giải phóng mặt bằng trong tháng 9 và tháng 10/2026. Tuy nhiên, đến cuối tháng 10, nhiều phường vẫn đang tiếp tục chi trả tiền bồi thường, hoàn thiện phương án đối với các hộ còn lại. Việc bố trí tái định cư tại một số khu vực cũng chưa được giải quyết dứt điểm.
Đặc biệt, tại những vị trí có đông hộ dân sinh sống, thời gian bàn giao nhà đất còn phụ thuộc vào việc giải quyết chỗ ở mới. Một số địa phương phải nghiên cứu phương án tạm cư để người dân có điều kiện di chuyển trước khi hoàn tất các thủ tục tái định cư lâu dài.
Với dự án có chiều dài 36,3 km, đi qua 18 xã, phường, tiến độ giải phóng mặt bằng của từng địa phương ảnh hưởng trực tiếp đến việc tổ chức thi công. Những đoạn đã bàn giao đất có thể được triển khai trước, song các vị trí còn vướng nhà ở, công trình xây dựng hoặc hạ tầng kỹ thuật sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến khả năng thi công đồng bộ.
Kết quả tại Hồng Vân, Phú Xuyên và một số địa phương cho thấy nhiều diện tích đất đã được thu hồi, bàn giao. Tại các phường nội đô, việc liên tiếp tổ chức chi trả bồi thường trong tháng 10 cũng tạo điều kiện để người dân di chuyển, tháo dỡ công trình và bàn giao nhà đất. Tuy nhiên, khối lượng giải phóng mặt bằng còn lại vẫn lớn, nhất là tại những khu vực có nhiều hộ phải di dời. Cùng với việc đẩy nhanh phê duyệt phương án bồi thường, các địa phương cần tập trung giải quyết kiến nghị về nguồn gốc đất, diện tích thu hồi, giá trị tài sản và bố trí tái định cư theo quy định.
Theo tiến độ dự kiến, dự án mở rộng Quốc lộ 1A sẽ hoàn thành trong năm 2027. Để đáp ứng mốc thời gian này, việc hoàn tất giải phóng mặt bằng, nhất là tại các đoạn tuyến qua khu dân cư đông đúc, đang là nhiệm vụ cấp thiết đối với chính quyền các địa phương có dự án đi qua.
