Trước đó, từ ngày 2/3/2026, Cục Đường bộ Việt Nam đã tổ chức thu phí sử dụng đường bộ cao tốc đối với các dự án thành phần đầu tư công trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông, theo từng nhóm tuyến, gắn với tiến độ hoàn thành hạ tầng và các điều kiện tổ chức thu phí.
Đến nay, các đoạn tuyến đã được đưa vào khai thác thu phí gồm: Mai Sơn - Quốc lộ 45, Quốc lộ 45 - Nghi Sơn, Nghi Sơn - Diễn Châu, Vĩnh Hảo - Phan Thiết, Phan Thiết - Dầu Giây đến các dự án từ Bãi Vọt đến Cam Lộ và từ Quảng Ngãi đến Nha Trang.
Kết quả ghi nhận quy định về thu phí cao tốc do Nhà nước đầu tư, trực tiếp quản lý và khai thác đã được đưa vào thực tiễn, tạo nguồn thu cho ngân sách Nhà nước theo chủ trương của Quốc hội.
Chính sách thu phí sử dụng đường bộ cao tốc đầu tư công được hình thành từ chủ trương thu hồi vốn Nhà nước khi đầu tư xây dựng các tuyến cao tốc bằng nguồn vốn ngân sách.
Các nghị quyết của Quốc hội về đầu tư một số đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông đã đặt ra yêu cầu nghiên cứu phương án thu hồi vốn đầu tư, hoàn trả ngân sách nhà nước và hoàn thiện pháp luật về thu phí đối với cao tốc đầu tư bằng ngân sách Nhà nước.
Trên cơ sở đó, Luật Đường bộ năm 2024 quy định về thu phí sử dụng đường bộ cao tốc đối với phương tiện lưu thông trên các tuyến thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và trực tiếp quản lý, khai thác.
Chính phủ ban hành Nghị định số 130/2024/NĐ-CP Quy định về thu phí sử dụng đường bộ cao tốc đối với phương tiện lưu thông trên tuyến đường bộ cao tốc thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và trực tiếp quản lý, khai thác để cụ thể hóa chính sách này.
Bên cạnh yêu cầu hoàn thiện cơ chế quản lý, khai thác tài sản kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ, việc triển khai thu phí còn phải đáp ứng các điều kiện về hạ tầng trạm thu phí, thiết bị, hệ thống Back-End, công trình dịch vụ công tại trạm dừng nghỉ và hạ tầng kỹ thuật phục vụ quản lý, điều hành giao thông.
Từ ngày 1/1/2026, theo quy định của Luật Ngân sách Nhà nước, toàn bộ số tiền phí do cơ quan hành chính nhà nước thu phải nộp vào ngân sách Nhà nước; chi phí tổ chức thu được lập dự toán và bố trí từ ngân sách Nhà nước.
Theo Bộ Xây dựng, những yêu cầu này đòi hỏi phải rà soát, sửa đổi, bổ sung Nghị định số 130/2024/NĐ-CP để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ giữa pháp luật về đường bộ, ngân sách Nhà nước, phí và lệ phí, đồng thời phù hợp với tình hình triển khai thực tế.
Bộ Xây dựng đề xuất xây dựng nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 130/2024, hướng tới hoàn thiện cơ sở pháp lý, nâng cao tính khả thi, công khai, minh bạch trong tổ chức thu phí, đáp ứng nhu cầu thực tiễn đặt ra và phát huy hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước.
