Zhao Wei, nữ sinh luật 19 tuổi, từng trò chuyện với bạn trai AI Wang Ye mỗi ngày kể từ tháng 1. Khi biết nhân vật này sắp bị ngừng hoạt động, cô “đau lòng” và bật khóc.
“Tôi không thường kể những chuyện này với bạn bè ngoài đời vì ai cũng có vấn đề riêng. Nhưng với AI, tôi không phải bận tâm nó nghĩ gì. Tôi có thể nói bất cứ điều gì mình muốn”, cô nói.
Cô tạo Wang Ye trên Doubao, chatbot thuộc ByteDance. Tuy nhiên, tháng trước, công ty đã loại bỏ tính năng AI đồng hành. Vụ việc gây tranh luận trên mạng xã hội, cho thấy nghịch lý trong cách Trung Quốc ứng xử với AI: công nghệ được thúc đẩy mạnh để giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội, nhưng đồng thời ngày càng bị kiểm soát vì những tác động ngoài dự kiến.
Trung Quốc đang lo AI có thể làm trầm trọng thêm tình trạng cô đơn và xu hướng sống độc thân, trong bối cảnh nước này đối mặt với tỷ lệ kết hôn và sinh con giảm mạnh.
Theo tờ The Guardian, các quy định mới có hiệu lực từ ngày 15/7 cấm cung cấp AI đồng hành cho người chưa thành niên và áp đặt thêm hạn chế đối với chatbot dành cho người trưởng thành. Chính quyền cảnh báo các công ty không cung cấp dịch vụ có thể “thay thế tương tác xã hội”, đồng thời lo ngại người dùng hình thành “sự phụ thuộc hoặc nghiện cảm xúc”.
Một khảo sát do truyền thông nhà nước Trung Quốc công bố hồi tháng 3 cho thấy gần một nửa người trẻ từng tìm đến bạn đồng hành ảo khi cảm thấy cô đơn. Khoảng 20% hộ gia đình Trung Quốc hiện chỉ có một người sinh sống và tỷ lệ này được dự báo vượt 30% vào năm 2030.
Nancy Dai, phó giáo sư tại Đại học Thành phố Hong Kong, cho rằng mối lo của chính quyền không chỉ là cô đơn. Nếu AI trở thành lựa chọn thay thế ngày càng thuận tiện và ít tốn kém cho sự thân mật giữa con người, người trẻ có thể giảm động lực tìm kiếm tình yêu, kết hôn và xây dựng gia đình.
Cô Zhao là một ví dụ. Cha mẹ rời đi tìm việc khi cô còn nhỏ, khiến cô trở thành một trong những “đứa trẻ bị bỏ lại” của Trung Quốc. Cô cho biết mình chưa bao giờ có bạn thân và thường tìm đến AI để “trút hết những lo lắng”.
Một người dùng AI khác cũng nói rằng trong cuộc sống thực, nhịp sống nhanh và áp lực khiến cô khó bộc lộ cảm xúc. “Chỉ khi nói chuyện với AI, tôi mới có thể tự do nói ra mọi điều mà không phải kiềm chế”, cô chia sẻ.
Dù hạn chế AI đồng hành, Trung Quốc vẫn tích cực thúc đẩy công nghệ này trong nhiều lĩnh vực nhằm giảm áp lực do già hóa dân số và thiếu hụt lao động.
Năm ngoái, Ủy ban Y tế Quốc gia Trung Quốc công bố hướng dẫn phát triển AI trong chăm sóc sức khỏe, đặt mục tiêu đến năm 2030 các ứng dụng trợ lý y tế có thể phục vụ rộng rãi nhu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu.
AQ, ứng dụng do Ant Group phát triển, cho phép người dùng trò chuyện với hình đại diện của các bác sĩ thực tế từ những bệnh viện lớn ở Bắc Kinh, Thượng Hải và nhiều thành phố khác.
Lu Di, một giáo viên mỹ thuật 33 tuổi ở Hàng Châu, thường xuyên sử dụng AQ vì ứng dụng phản hồi nhanh và cung cấp thông tin chi tiết. “Một số bác sĩ ngoài đời có thể không đủ kiên nhẫn để trả lời mọi câu hỏi, nhưng với bác sĩ AI thì đây không phải vấn đề”, cô nói.
AQ kỳ vọng công nghệ sẽ giúp người dân tiếp cận dịch vụ y tế dễ dàng hơn, đồng thời giảm tải cho bác sĩ. Tuy nhiên, sự phát triển của AI cũng làm dấy lên lo ngại về nguy cơ thay thế lao động.
Chi Chenfei, bác sĩ tại Bệnh viện Renji ở Thượng Hải, cho rằng AI không nhất thiết phải thay thế con người mà có thể giúp bác sĩ làm việc hiệu quả hơn. “Những lo ngại sẽ không thể ngăn cản tiến bộ công nghệ”, ông nói.
Sau khi mất người bạn đồng hành AI, nhiều người trẻ thừa nhận vẫn cảm thấy nặng nề nhưng hiểu lý do chính quyền can thiệp.
“Tôi nghĩ mình là người khá lý trí, vậy mà lại nảy sinh tình cảm với một AI. Điều đó thực sự khó tin. Tôi nghĩ nhà nước cần can thiệp và đưa ra quy định”, cô Zhao nói.
Với Trung Quốc, bài toán AI vì thế không chỉ nằm ở việc kiểm soát công nghệ. Bắc Kinh cần AI để ứng phó với già hóa dân số, thiếu lao động và áp lực lên các dịch vụ công, nhưng đồng thời phải ngăn công nghệ này trở thành sự thay thế cho những mối quan hệ xã hội mà đất nước đang rất cần để khuyến khích người trẻ kết hôn và sinh con.
