Từ AI đến SI
Ngày 29/9, Tổng thống Trump ký sắc lệnh hành pháp yêu cầu các cơ quan thuộc nhánh hành pháp Mỹ, trong phạm vi pháp luật cho phép, sử dụng thuật ngữ “Siêu Trí tuệ” và viết tắt “SI” thay cho “Artificial Intelligence” và “AI” trong công văn, thông tin công khai, website, báo cáo, tài liệu chính sách và các tài liệu không mang tính luật định. Sắc lệnh không yêu cầu thay đổi các văn bản, quy định hay tài liệu lịch sử đã ban hành.
Theo Nhà Trắng, các hệ thống tiên tiến hiện nay đã vượt xa việc chỉ mô phỏng hoặc tự động hóa một số hoạt động trí tuệ của con người. Những công nghệ này ngày càng có khả năng hỗ trợ năng lực sáng tạo, thúc đẩy nghiên cứu khoa học, y tế và nhiều lĩnh vực khác. Vì vậy, chính quyền Tổng thống Trump cho rằng “Siêu Trí tuệ” phản ánh đầy đủ hơn tiềm năng của công nghệ đang phát triển nhanh chóng.
Tuy nhiên, sắc lệnh cho thấy đây trước hết là sự thay đổi cách gọi trong nhánh hành pháp Mỹ, chứ không phải một quyết định làm thay đổi thuật ngữ AI trên phạm vi quốc tế. Đáng chú ý, trong thời gian chờ một định nghĩa mới ở cấp liên bang, sắc lệnh tạm thời sử dụng chính định nghĩa “trí tuệ nhân tạo” trong luật Mỹ để xác định phạm vi của “Siêu Trí tuệ”. Nhà Trắng được yêu cầu trong vòng 60 ngày đề xuất định nghĩa liên bang mới và xem xét khả năng sửa đổi các quy định pháp luật liên quan.
Cách gọi này cũng gây chú ý bởi trong lĩnh vực công nghệ, “superintelligence” vốn thường được dùng để chỉ một dạng trí tuệ nhân tạo giả định có năng lực vượt con người trên diện rộng. Việc chính quyền Mỹ sử dụng thuật ngữ này để chỉ phạm vi rộng của AI vì thế có thể tạo ra tranh luận về cách phân loại và quản trị công nghệ.
Rõ ràng chính quyền Tổng thống Trump đang đặt AI ở vị trí trung tâm trong chiến lược cạnh tranh công nghệ của Mỹ.
Tháng 7/2025, Nhà Trắng công bố “Kế hoạch hành động AI của Mỹ”, gồm hơn 90 hành động liên bang tập trung vào ba trụ cột: thúc đẩy đổi mới, xây dựng hạ tầng AI của Mỹ và tăng cường vai trò dẫn đầu của Washington trong ngoại giao và an ninh AI. Kế hoạch nhấn mạnh mục tiêu duy trì vị thế dẫn đầu của Mỹ, đồng thời thúc đẩy xuất khẩu hệ sinh thái công nghệ AI của nước này ra các thị trường đồng minh và đối tác.
Một trong những trọng tâm là mở rộng hạ tầng phục vụ AI, từ trung tâm dữ liệu, mạng lưới điện đến sản xuất chất bán dẫn. Nhà Trắng cũng thúc đẩy đơn giản hóa thủ tục cấp phép cho các dự án trung tâm dữ liệu và cơ sở hạ tầng liên quan, coi đây là điều kiện cần thiết để Mỹ duy trì lợi thế công nghệ.
Đến ngày 29/9, cùng thời điểm ký sắc lệnh về “Siêu Trí tuệ”, ông Trump tiếp tục đưa AI vào hoạt động của chính phủ thông qua nền tảng America.gov, trong đó Nhà Trắng cho biết công nghệ “Siêu Trí tuệ” được sử dụng để hỗ trợ người dân tiếp cận các dịch vụ liên bang.
Ngày 4/10, Tổng thống Trump công bố thành lập “Lực lượng Siêu trí tuệ”, do Giám đốc Tình báo Quốc gia Jay Clayton đứng đầu. Lực lượng này có nhiệm vụ điều phối các nỗ lực của Chính phủ Liên bang, làm việc với doanh nghiệp và các nhóm liên quan, đồng thời xây dựng báo cáo toàn diện về rủi ro, cơ hội và vai trò của chính phủ trong lĩnh vực AI trong vòng 120 ngày.
Động thái này cho thấy việc đổi tên không đứng riêng lẻ, mà nằm trong chuỗi chính sách rộng hơn nhằm thúc đẩy phát triển, ứng dụng và duy trì lợi thế của Mỹ trong lĩnh vực AI.
Song song với thúc đẩy phát triển, chính quyền Tổng thống Trump cũng lựa chọn cách tiếp cận tương đối coi trọng cơ chế tự nguyện của doanh nghiệp. Tại Nhà Trắng, nhiều tập đoàn công nghệ lớn đã ký một thỏa thuận mang tính tự nguyện về an toàn AI, trong đó cam kết tăng cường kiểm soát nội bộ và sử dụng kiểm toán độc lập. Tuy nhiên, thỏa thuận không đi kèm cơ chế chế tài pháp lý bắt buộc.
Cuộc đua AI giữa các cường quốc
Việc Washington nhấn mạnh “Siêu Trí tuệ” cũng cần được đặt trong bối cảnh cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung ngày càng quyết liệt.
Kế hoạch hành động AI của Mỹ năm 2025 xác định rõ mục tiêu xây dựng hệ sinh thái AI của Mỹ trở thành tiêu chuẩn công nghệ trên toàn cầu. Washington đồng thời thúc đẩy xuất khẩu các gói công nghệ AI hoàn chỉnh, gồm chip, máy chủ, trung tâm dữ liệu, mô hình, phần mềm và các ứng dụng, qua đó mở rộng sự hiện diện của công nghệ Mỹ tại các nước đối tác.
Trong cách tiếp cận của chính quyền Tổng thống Trump, cuộc đua AI không chỉ liên quan đến chất lượng của các mô hình mà còn bao gồm năng lực tính toán, bán dẫn, năng lượng, trung tâm dữ liệu, nhân lực, tiêu chuẩn công nghệ và khả năng đưa sản phẩm ra thị trường quốc tế.
Trong khi đó, Trung Quốc tiếp tục phát triển hệ sinh thái AI của riêng mình và thu hẹp khoảng cách trong một số lĩnh vực. Việc Washington thúc đẩy một cách gọi mới vì thế khó có thể tách rời khỏi cuộc cạnh tranh về công nghệ và ảnh hưởng giữa hai nền kinh tế lớn.
Tuy nhiên, chưa có dấu hiệu cho thấy thuật ngữ “Siêu Trí tuệ” đang trở thành cách gọi chung trên thế giới.
Về phần mình, Bắc Kinh tỏ ra thận trọng trước việc đổi tên của Washington. Bộ Ngoại giao Trung Quốc tuyên bố họ "tôn trọng" lựa chọn của Washington trong khi vẫn tiếp tục sử dụng thuật ngữ "trí tuệ nhân tạo". Bộ này lưu ý việc sử dụng các thuật ngữ như "siêu" (super) sẽ là điều "rất khác biệt so với phong cách thường thấy" của Trung Quốc - quốc gia vốn ưu tiên cách tiếp cận công nghệ mang tính thực tiễn.
Ở Mỹ, phản ứng cũng không hoàn toàn đồng nhất. Chỉ một số lãnh đạo công nghệ hưởng ứng cách gọi mới. Ngày 4/10, Elon Musk cho biết SpaceX sẽ đổi tên bộ phận AI của tập đoàn từ SpaceXAI thành SpaceXSI, một động thái được xem là phù hợp với cách gọi mà ông Trump thúc đẩy. Giám đốc điều hành Nvidia ông Jensen Huang viết trên nền tảng X rằng "siêu trí tuệ mang lại cơ hội phi thường để thúc đẩy các khám phá, năng suất, an ninh, y tế và sự thịnh vượng". Trong khi đó, Thống đốc bang California ông Newsom lại cảnh báo việc đổi tên có thể làm lu mờ các rủi ro về an toàn.
Dẫu vậy, việc thay đổi thuật ngữ không đồng nghĩa với việc công nghệ đã bước sang một cấp độ mới. Tác động lớn nhất của việc đổi tên có thể không nằm ở bản thân thuật ngữ, mà ở thông điệp chính sách đi kèm. Khi đưa “Siêu Trí tuệ” vào các văn bản chính thức và thành lập lực lượng chuyên trách, chính quyền Tổng thống Trump đang nhấn mạnh rằng AI không còn chỉ được nhìn nhận như một lĩnh vực công nghệ mới nổi, mà đã trở thành một thành tố của sức mạnh kinh tế, khoa học và an ninh quốc gia.
