Chỉ thị 09/CT-TTg về tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng quy định việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và nâng cao năng lực quản lý năng lượng tại doanh nghiệp. Trong bối cảnh chi phí và nguồn cung năng lượng nhiều biến động, hiệu quả sử dụng năng lượng không còn là yếu tố tối ưu, mà trở thành yêu cầu bắt buộc trong vận hành sản xuất.
Theo Chỉ thị, các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm phải đạt mục tiêu tiết kiệm điện tối thiểu 3%/năm, đồng thời 100% phải triển khai hệ thống quản lý năng lượng. Điều này kéo theo yêu cầu rõ ràng về việc đo lường, giám sát và phân tích dữ liệu tiêu thụ năng lượng một cách liên tục, làm nền tảng cho kiểm soát chi phí và đáp ứng các tiêu chuẩn quản lý như ISO 50001.
Trong bối cảnh đó, các hệ thống giám sát năng lượng như EMS/PME đóng vai trò hỗ trợ, trở thành hạ tầng thiết yếu giúp doanh nghiệp tuân thủ quy định, tối ưu hiệu quả vận hành dựa trên dữ liệu.
“Khoảng trống dữ liệu” trong vận hành sản xuất
Tại sự kiện Innovation Talk “Giải pháp sử dụng năng lượng hiệu quả, bền vững nhằm năng cao độ tin cậy vận hành hệ thống điện” diễn ra gần đây do Schneider Electric Việt Nam đồng hành cùng Trung tâm Khuyến công và Tiết kiệm Năng lượng tổ chức tại Cần Thơ, các chuyên gia chỉ ra “khoảng trống dữ liệu” trong các nhà máy hiện nay.
Theo đó, dữ liệu tiêu thụ được thu thập thủ công, rời rạc, không theo thời gian thực. Điều kiện tiên quyết để có thể sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là phải đo lường được các chỉ số, nhưng hầu hết nhà máy vẫn thiếu nền tảng dữ liệu chiến lược.
Schneider Electric chia sẻ về Chỉ thị 09/CT-TTg về việc tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng tại sự kiện Innovation Talk.
Hệ quả là sự thiếu minh bạch về chi phí năng lượng, dù khoản này chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng chi phí sản xuất. Doanh nghiệp biết tổng mức tiêu thụ, nhưng không xác định được năng lượng đang bị tiêu tốn nhiều nhất ở khu vực nào, vào thời điểm nào, gây khó khăn cho việc kiểm soát và tối ưu chi phí.
Bên cạnh đó, việc thiếu dữ liệu năng lượng chi tiết làm các đề xuất tiết kiệm trở nên khó thuyết phục, gây rủi ro và khó phê duyệt đầu tư. Dữ liệu năng lượng rời rạc còn khiến doanh nghiệp đối mặt với rủi ro tuân thủ, khi dữ liệu không đủ để đáp ứng yêu cầu báo cáo kiểm toán năng lượng hoặc báo cáo phát thải khí nhà kính, từ đó ảnh hưởng đến uy tín doanh nghiệp.
Theo các chuyên gia của Schneider Electric, hệ thống giám sát năng lượng tự động không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu của Chỉ thị 09, mà còn là nền tảng để triển khai các tiêu chuẩn quốc tế ISO 50001 (Hệ thống quản lý năng lượng) và ISO 50002 (Kiểm toán năng lượng). Đồng thời, hệ thống này cho phép doanh nghiệp kiểm soát các vấn đề chất lượng điện năng tiềm ẩn như sóng hài hay sụt áp, giúp bảo vệ tuổi thọ thiết bị và hiệu quả sản xuất.
Giải bài toán giám sát năng lượng
Trong khuôn khổ Innovation Talk, nền tảng Power Monitoring Expert (PME) của Schneider Electric được đưa ra như một ví dụ điển hình về hệ thống giám sát năng lượng đáp ứng được những tiêu chuẩn ngày càng khắt khe.
PME thu thập dữ liệu từ các thiết bị trong hệ thống điện như đồng hồ đo lường đa năng, biến tần, UPS…, thậm chí mở rộng sang các nguồn năng lượng khác như nước, khí, gas, sau đó đưa toàn bộ dữ liệu về một nền tảng quản lý tập trung để giám sát.
Đặc biệt, chức năng của PME giúp doanh nghiêp đáp ứng các yêu cầu theo tiêu chuẩn ISO. Trước hết, phần mềm hỗ trợ phân tích dữ liệu tiêu thụ và xác định khu vực sử dụng quan trọng để đưa ra chương trình tối ưu cho từng khu vực cụ thể. Tiếp đó, phần mềm giúp mô hình hóa năng lượng, nhằm thiết lập các chỉ số về năng lượng tiêu thụ cơ bản và bộ KPI để đánh giá. Cuối cùng, PME giám sát và đo lường các đặc điểm chính quyết định hiệu suất năng lượng, đáp ứng tiêu chuẩn ISO 50001.
Đại diện Schneider Electric chia sẻ về giải pháp Power Monitoring Expert (PME) tại sự kiện Innovation Talk.
Chuyên gia Schneider Electric cho biết thêm rằng các báo cáo được trích xuất từ hệ thống của PME cũng được xây dựng theo chuẩn, dễ dàng sử dụng cho mục đích quản lý và kiểm toán. Ngoài ra, phần mềm còn có thể cung cấp báo cáo theo nhiều khung thời gian khác nhau như 24 giờ gần nhất, 7 ngày hoặc 30 ngày, giúp theo dõi sát và đánh giá hiệu suất vận hành
“Mục tiêu cuối cùng của hệ thống là giúp doanh nghiệp tìm ra cơ hội tối ưu và tiết kiệm năng lượng”, chuyên gia cho biết.
Ở khía cạnh thực tiễn triển khai, các chuyên gia nêu ra một số nhóm yêu cầu phổ biến mà nhà máy đặt ra cho một hệ thống giám sát năng lượng.
Thứ nhất, các nhà máy muốn tích hợp toàn bộ thiết bị và dữ liệu vào một nền tảng duy nhất, quản lý theo thời gian thực, quy đổi mức tiêu thụ thành chỉ số phát thải CO2 tương đương. Thứ hai, nhà máy muốn quản lý và tối ưu năng lượng theo các tiêu chuẩn ISO, có sẵn dữ liệu để phục vụ cho việc báo cáo kiểm toán năng lượng, khí nhà kính. Thứ ba, nhà máy muốn có hệ thống báo cáo tự động, bảng hiển thị thiết kế đúng theo KPIs đang thiết lập.
Để đáp ứng những yêu cầu trên, doanh nghiệp cần phối hợp với các đơn vị tích hợp hệ thống và nhà cung cấp công nghệ có đủ kinh nghiệm thực địa. Trong bối cảnh đó, Schneider Electric và các đối tác đang đồng hành cùng nhiều doanh nghiệp Việt Nam từ bước khảo sát, đánh giá đến triển khai hệ thống giám sát năng lượng phù hợp với quy mô và đặc thù của từng nhà máy.
Cách tiếp cận này cho phép doanh nghiệp đi từ bước cơ bản là minh bạch hóa dữ liệu tiêu thụ, rồi tới những giai đoạn nâng cao hơn như phân tích chất lượng điện năng, dự báo phụ tải và tối ưu vận hành.
Đối với các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm, việc chủ động chuẩn bị hạ tầng quản lý năng lượng ngay từ bây giờ không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu pháp lý, mà còn là cơ sở để xây dựng lợi thế cạnh tranh trên thị trường, đồng thời đạt được các mục tiêu phát triển bền vững trong dài hạn.