Theo Olivier Collignon, nhà nghiên cứu thuộc Quỹ Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Bỉ (FNRS), trong cuộc sống hằng ngày, con người thường xuyên phải phối hợp nhiều giác quan để thực hiện các hành động tưởng chừng đơn giản. Chẳng hạn, khi một vật thể như con muỗi đậu trên da, não bộ cần đồng thời xử lý thông tin từ mắt và cảm giác tiếp xúc để xác định chính xác vị trí và phản ứng phù hợp.
Tuy nhiên, thông tin từ thị giác và xúc giác vốn được mã hóa theo hai hệ quy chiếu khác nhau. Thị giác dựa trên dữ liệu từ võng mạc, trong khi xúc giác gắn với vị trí trên cơ thể. Sự khác biệt này đặt ra yêu cầu não bộ phải “dịch” và đồng bộ hai nguồn thông tin để tạo ra nhận thức thống nhất về không gian.
Để tìm hiểu cơ chế này, nghiên cứu sinh Iqra Shahzad cùng nhóm nghiên cứu đã tiến hành thí nghiệm với 20 tình nguyện viên. Những người tham gia được theo dõi hoạt động não bằng chụp cộng hưởng từ (IRM) trong khoảng 4 giờ, khi họ vừa quan sát các điểm chuyển động trên màn hình, vừa nhận kích thích xúc giác trên tay theo các hướng tương ứng. Đồng thời, tư thế bàn tay được thay đổi nhằm kiểm tra khả năng thích ứng của não bộ.
Kết quả cho thấy một số vùng não, đặc biệt là vùng hMT+/V5 - vốn được biết đến với vai trò xử lý chuyển động thị giác, không chỉ hoạt động với thị giác mà còn tham gia tích hợp xúc giác. Quan trọng hơn, các vùng này không mã hóa thông tin dựa trên cơ thể hay võng mạc, mà dựa trên không gian bên ngoài. Điều đó đồng nghĩa với việc não bộ đã chuyển đổi các tín hiệu cảm giác khác nhau về cùng một hệ quy chiếu không gian thống nhất, bất kể tư thế cơ thể.
Theo các nhà nghiên cứu, đây là một “bản đồ trừu tượng” giúp não bộ hợp nhất thông tin đa giác quan một cách tự động, từ đó duy trì nhận thức ổn định về chuyển động và vị trí của sự vật trong môi trường xung quanh.
Phát hiện này được đánh giá có ý nghĩa thực tiễn cao. Nhóm nghiên cứu cho rằng cơ chế trên có thể được ứng dụng trong việc phát triển các hệ thống dẫn đường bằng xúc giác, công nghệ thực tế ảo với phản hồi cảm giác chính xác hơn, cũng như các giao diện hỗ trợ người lái xe thông qua tín hiệu trên da. Đặc biệt, lĩnh vực hỗ trợ người khiếm thị được kỳ vọng sẽ hưởng lợi từ kết quả nghiên cứu này, thông qua việc cải tiến các thiết bị định vị dựa trên công nghệ xúc giác.
Giáo sư Olivier Collignon nhấn mạnh, thế giới con người trải nghiệm vốn là một thể thống nhất của nhiều giác quan. Việc xác định được cơ chế và vùng não chịu trách nhiệm tích hợp các thông tin này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về hoạt động của não bộ, mà còn tạo nền tảng cho việc phát triển các hệ thống máy móc, robot có khả năng nhận thức đa giác quan tương tự con người.
