Biểu tượng Tập đoàn công nghệ Amazon của Mỹ. Ảnh: AFP/TTXVN
Động thái diễn ra trong bối cảnh ngày càng nhiều doanh nghiệp công nghệ cắt giảm nhân sự để theo đuổi các mục tiêu nâng cao hiệu quả hoạt động nhờ AI.
Tại sự kiện Delivering the Future tổ chức ở London ngày 4/6, Amazon công bố phiên bản mới nhất của robot Proteus, một robot di động tự hành được thiết kế để hiểu các câu lệnh giao tiếp thông thường từ nhân viên và thực hiện nhiệm vụ vận chuyển hàng hóa trong kho.
Theo CNBC, Proteus thế hệ đầu tiên được Amazon triển khai tại các trung tâm hoàn tất đơn hàng từ năm 2022 nhằm hỗ trợ nhân viên xử lý những công việc nặng nhọc, bao gồm vận chuyển các xe hàng có trọng lượng lên tới 400 kg. Hiện robot này đang hoạt động tại 25 trung tâm hoàn tất đơn hàng ở Mỹ. Amazon cho biết phiên bản mới sẽ được triển khai tại châu Âu từ nửa đầu năm 2027.
Điểm khác biệt lớn nhất của Proteus mới là người lao động không cần sử dụng các lệnh kỹ thuật hay giao diện lập trình để điều khiển robot. Thay vào đó, họ có thể giao tiếp trực tiếp bằng ngôn ngữ tự nhiên, giúp quá trình phối hợp giữa con người và máy móc trở nên đơn giản hơn.
Việc ra mắt Proteus cũng là một phần trong kế hoạch mở rộng ứng dụng robot tại châu Âu. Amazon cam kết đầu tư 10 tỷ euro (11,6 tỷ USD) trong những năm tới để hiện đại hóa hệ thống kho vận và trung tâm hoàn tất đơn hàng trong khu vực.
Bên cạnh Proteus, tập đoàn này còn giới thiệu nhiều công nghệ robot mới khác như Vulcan - robot đầu tiên của Amazon có khả năng cảm nhận xúc giác, hay STARK - hệ thống robot chuyên xử lý các thùng chứa hàng hóa trong kho.
Tự động hóa nhưng kéo theo làn sóng sa thải
Thông báo về robot mới được đưa ra trong bối cảnh Amazon tiếp tục tái cấu trúc lực lượng lao động. Công ty đã cắt giảm khoảng 14.000 nhân viên văn phòng vào tháng 10 năm ngoái với lý do tập trung nguồn lực cho những lĩnh vực ưu tiên, trong đó có AI. Đến tháng 1 năm nay, Amazon tiếp tục công bố kế hoạch cắt giảm thêm 16.000 vị trí nhằm tinh gọn bộ máy quản lý.
Trước đó, Giám đốc điều hành Andy Jassy từng thừa nhận AI sẽ khiến quy mô nhân sự của Amazon thay đổi trong những năm tới.
Ông cho rằng một số công việc hiện nay sẽ cần ít nhân lực hơn, trong khi nhu cầu đối với các vị trí mới sẽ tăng lên. Tuy nhiên, xét tổng thể, AI nhiều khả năng sẽ làm giảm số lượng nhân viên văn phòng của công ty trong tương lai gần.
Amazon không phải trường hợp cá biệt. Năm 2025, hàng loạt tập đoàn công nghệ lớn như Microsoft, Salesforce, IBM, Oracle hay Meta đã tiến hành cắt giảm hàng nghìn việc làm trong bối cảnh đẩy mạnh đầu tư AI. Công nghệ này liên quan tới hơn 50.000 trường hợp mất việc tại Mỹ trong năm qua.
Tuy nhiên, Amazon khẳng định việc đầu tư vào robot không đồng nghĩa với việc loại bỏ con người khỏi dây chuyền sản xuất.
Ông Tye Brady, Giám đốc công nghệ của Amazon Robotics, cho biết kể từ khi công ty bắt đầu ứng dụng robot, hàng trăm nghìn việc làm mới đã được tạo ra. Theo ông, việc kết hợp giữa đầu tư vào con người, đào tạo kỹ năng và triển khai máy móc thông minh có thể tạo ra thêm nhiều cơ hội việc làm thay vì làm suy giảm thị trường lao động.
Tranh cãi về tương lai việc làm trong thời đại robot
Ông John Boumphrey, Phó chủ tịch kiêm Giám đốc Amazon tại Anh và Ireland, cũng cho rằng robot thực tế đang làm tăng nhu cầu tuyển dụng trong các trung tâm hoàn tất đơn hàng.
Ông cho biết Amazon hiện phải tuyển thêm nhiều lao động có kỹ năng chuyên môn để vận hành và bảo trì các hệ thống tự động. Thậm chí, doanh nghiệp đang gặp khó khăn trong việc tìm kiếm đủ nhân sự phù hợp cho các vị trí kỹ thuật.
"Chúng tôi đang tuyển dụng nhiều người hơn trong cùng một không gian làm việc. Kinh nghiệm của Amazon cho thấy robot đang thúc đẩy việc làm thay vì thay thế con người", ông nói.
Dù vậy, không phải ai cũng đồng tình với quan điểm này.
Một báo cáo của Citi công bố năm 2024 dự báo số lượng robot AI trên toàn cầu có thể đạt 1,3 tỷ đơn vị vào năm 2035 và vượt mốc 4 tỷ vào năm 2050. Ông Rob Garlick, cựu Giám đốc bộ phận đổi mới sáng tạo, công nghệ và tương lai việc làm của Citi Global Insights, nhận định các doanh nghiệp sẽ có động lực kinh tế mạnh mẽ để thay thế lao động bằng robot hình người khi thời gian hoàn vốn của công nghệ này ngày càng ngắn hơn con người.
Theo ông, khi khả năng của AI liên tục được cải thiện với chi phí ngày càng thấp, công nghệ sẽ có thể thực hiện nhiều công việc vốn do con người đảm nhiệm.
Người trẻ đối mặt thách thức mới
Sự phát triển nhanh chóng của AI cũng làm dấy lên lo ngại về cơ hội việc làm dành cho lao động trẻ.
Số liệu từ Cơ quan Thống kê Quốc gia Anh cho thấy đến cuối tháng 5, số người từ 16 đến 24 tuổi không tham gia học tập, không có việc làm và cũng không tham gia đào tạo đã vượt mốc một triệu người.
Giới chuyên gia cho rằng người trẻ đang phải đối mặt với áp lực kép: các vị trí đầu vào bị AI thay thế dần, trong khi mức độ cạnh tranh trên thị trường lao động ngày càng gia tăng.
Ông Boumphrey gọi đây là một "cuộc khủng hoảng quốc gia", đồng thời cho rằng nhiều người trẻ hiện chưa được chuẩn bị đầy đủ cho môi trường làm việc hiện đại sau những tác động kéo dài từ đại dịch Covid-19 cũng như sự phụ thuộc ngày càng lớn vào điện thoại thông minh và mạng xã hội.
Dù vậy, vị lãnh đạo Amazon nhấn mạnh công ty vẫn đang thiếu hụt nhân sự ở nhiều lĩnh vực kỹ thuật quan trọng như kỹ thuật viên robot hay kỹ sư cơ điện tử.
Để giải quyết khoảng trống kỹ năng này, Amazon đã triển khai hơn 6.000 chương trình học nghề tại Anh và hỗ trợ mỗi nhân viên tới 3.000 bảng Anh mỗi năm để tham gia các khóa đào tạo được công nhận trên toàn quốc. Đây là một phần trong chiến lược dài hạn nhằm xây dựng lực lượng lao động có đủ năng lực đáp ứng sự chuyển đổi mạnh mẽ của ngành logistics trong kỷ nguyên AI.