Khi 'bóng ma công nghệ' không còn ẩn mình

Chỉ với vài thao tác bằng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), một đoạn video có thể khiến người xem tin rằng đó là phát biểu của một nhà lãnh đạo Đảng, Nhà nước, một tài khoản mạng xã hội có thể khiến hàng nghìn người lầm tưởng là kênh chính thống. Các sản phẩm giả mạo mang dáng dấp “thông tin chính thống”, “người thật việc thật” đang trở thành một trong những thủ đoạn chống phá thâm độc, nguy hiểm, gây những hệ lụy khó lường.

Trước đây, tin giả thường dễ nhận biết bởi sự thiếu logic, nguồn tin mơ hồ. Nhưng với sự phát triển chóng mặt của AI, các sản phẩm deepfake ngày nay không còn thô sơ, mà đạt đến mức độ tinh vi đáng kinh ngạc, khiến người xem khó nhận diện bằng mắt thường. Giọng nói được A.I bắt chước với độ “chân thật” cao, biểu cảm khuôn mặt được tái tạo như thật, tạo cảm giác như một bằng chứng xác thực. Chúng đánh vào tâm lý "trăm nghe không bằng một thấy" của người xem, để từ đó dẫn dắt dư luận theo hướng tiêu cực.

Không khó để nhận thấy các video giả mạo lãnh đạo thường nhắm vào những vấn đề đang thu hút sự chú ý của dư luận như nhân sự, chính sách kinh tế, xã hội, quốc phòng - an ninh, bởi đây là những lĩnh vực dễ tạo tranh luận và kích thích cảm xúc xã hội. Nội dung của các clip thường được dàn dựng theo hướng “tiết lộ thông tin nội bộ”, nhằm tạo cảm giác như người xem đang tiếp cận với những thông tin chưa từng được công bố. Các video giả cũng không dựng lên một câu chuyện hoàn toàn bịa đặt, mà lồng ghép cả những yếu tố có thật để tạo ra một “thông điệp” có sức thao túng mạnh mẽ hơn. Đoạn clip giả mạo hình ảnh và giọng nói của cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từng lan truyền trên mạng xã hội là một ví dụ, cho thấy mức độ tinh vi của thủ đoạn này, khi nội dung được “nhào nặn” theo hướng gây sốc gắn với một chủ đề xã hội đang “nóng”, từ đó dễ dàng dẫn dắt người xem.

Điều đáng nói là các thủ đoạn này không còn mang tính đơn lẻ, tự phát mà được tổ chức bài bản, có kịch bản và mục tiêu rõ ràng. Nhiều kênh phát tán có máy chủ đặt ở nước ngoài, chuyên cắt ghép, “chế biến” và xuyên tạc thông tin, đặc biệt là các nội dung liên quan đến lãnh đạo cũng như các chủ trương, chính sách lớn của Đảng, Nhà nước. Hoạt động “tấn công mềm” này thường được đẩy mạnh vào những thời điểm nhạy cảm, như trước các sự kiện chính trị quan trọng hoặc khi dư luận đang quan tâm đến các quyết sách lớn. Rõ ràng khi một phát biểu bị cắt ghép, một hình ảnh bị AI “lồng tiếng” nhân danh lãnh đạo hay cơ quan chính quyền, sức lan tỏa của nó vượt xa một tin giả thông thường, dễ dàng gây hoang mang và dẫn dắt tâm lý xã hội.

Không thể xem nhẹ bản chất của hiện tượng này. Nếu chỉ coi đó là “tin giả trên mạng”, thì sẽ đánh giá thấp mức độ nguy hiểm của chúng. Đây thực chất là một thủ đoạn “tấn công mềm” vào không gian thông tin, với mục tiêu làm suy yếu niềm tin xã hội, gây nhiễu loạn nhận thức và từ đó ảnh hưởng đến sự ổn định chung. Khi việc giả mạo nhắm trực tiếp vào hình ảnh, phát ngôn của các lãnh đạo Đảng, Nhà nước, của các cơ quan chính quyền, tác động của nó không chỉ dừng ở cá nhân, mà lan rộng tới cả hệ thống. Đó là biểu hiện của một dạng “chiến tranh thông tin” trong thời đại số, nơi công nghệ được sử dụng để làm mờ ranh giới giữa thật và giả. Không gian mạng vì thế trở thành một “mặt trận” phức tạp, nơi mọi khoảng trống thông tin và bất kỳ sự chông chênh nào về nhận thức ở người dân đều có thể bị lợi dụng.

Các vụ việc đã bị xử lý trong thời gian qua là bằng chứng cho thấy mức độ nghiêm trọng của hiện tượng này. Tháng 12/2025, Tòa án nhân dân TP Hà Nội đã tuyên phạt vắng mặt đối tượng Lê Trung Khoa 17 năm tù về tội “Làm, tàng trữ, phát tán, tuyên truyền thông tin nhằm chống Nhà nước”. Theo kết luận điều tra, đối tượng đã sử dụng công nghệ A.I và deepfake để giả mạo hình ảnh, giọng nói của lãnh đạo, dựng các video sai sự thật để phát tán trên không gian mạng. Vụ việc cho thấy công nghệ không chỉ bị lợi dụng để tạo ra nội dung giả, mà còn được sử dụng như một công cụ nhằm “hợp thức hóa” các thông tin xuyên tạc, phục vụ các mưu đồ chống phá chính trị.

Trước những thực trạng đó, việc xử lý không thể chỉ dừng ở chốt chặn kỹ thuật như phát hiện và gỡ bỏ nội dung. Quan trọng hơn là phải chủ động thu hẹp “khoảng trống thông tin” bằng cách đẩy mạnh cung cấp các nguồn thông tin chính thống một cách kịp thời, liên tục. Khi người dân thường xuyên được tiếp cận các nguồn tin chính thống và dễ dàng kiểm chứng thông tin từ những nguồn đáng tin cậy, mảnh đất sống của tin giả sẽ bị thu hẹp. Và song song với đó, trong một môi trường mà bất kỳ ai cũng có thể trở thành người phát tán thông tin, trách nhiệm cá nhân của người dùng là yếu tố quan trọng, thậm chí cần cơ chế pháp lý để kiểm soát. Sự tỉnh táo và thói quen tiếp nhận thông tin có chọn lọc chính là “hàng rào” đầu tiên để người tham gia không gian mạng bảo vệ chính mình và cộng đồng.

Trong thời đại mà trí tuệ nhân tạo đang in dấu lên hầu hết các lĩnh vực của đời sống, cuộc chiến trên mặt trận thông tin vì thế cũng ngày càng tinh vi và khó lường hơn, đòi hỏi các biện pháp nhận diện, đấu tranh phải không ngừng được cập nhật, trong đó đặc biệt quan trọng là việc chủ động củng cố luồng thông tin chính thống và tạo “hàng rào miễn dịch” cho mỗi người dân. Ngăn chặn “bóng ma công nghệ” biến ảo thật - giả không chỉ là nhiệm vụ cấp bách để bảo vệ không gian thông tin lành mạnh, mà còn là bảo vệ niềm tin của người dân - tuyến phòng thủ quan trọng cho sự ổn định xã hội.