Những trải nghiệm mộc mạc gắn với nghề đánh bắt truyền thống, rừng ngập mặn và đời sống ngư dân đang tạo nên sức hút riêng cho vùng đất này; đồng thời mở ra hướng sinh kế mới cho người dân địa phương.

Làng chài chuyển mình

Cách trung tâm thành phố Huế khoảng 17km về phía Bắc, làng Ngư Mỹ Thạnh nằm nép mình bên Phá Tam Giang - một trong những hệ đầm phá lớn của khu vực Đông Nam Á. Với cảnh quan sông nước đặc trưng, hệ sinh thái rừng ngập mặn và đời sống văn hóa gắn bó với nghề đánh bắt thủy sản, nơi đây đang được nhiều du khách tìm đến để khám phá một không gian Huế khác, mộc mạc và gần gũi với thiên nhiên.

Làng Ngư Mỹ Thạnh vốn có tên gốc là Mỹ Thạnh, được hình thành từ những năm đầu thế kỷ XIX. Người dân nhiều đời sinh sống chủ yếu bằng nghề đánh bắt cá, tôm trên Phá Tam Giang. Trước đây, cuộc sống của họ gắn liền với những chiếc đò, ban ngày lênh đênh trên phá mưu sinh, tối đến neo đò nghỉ ngơi. Mọi sinh hoạt, ăn ở đều diễn ra trên sông nước. Sau khi được chính quyền địa phương vận động, hỗ trợ, người dân vạn dò dần ổn định cuộc sống, định cư trên bờ. Từ đó, cái tên Ngư Mỹ Thạnh chính thức được sử dụng và trở thành địa danh gắn với một cộng đồng dân cư có lịch sử lâu đời trên vùng đầm phá.

Dù cuộc sống đã có nhiều thay đổi, nghề đánh bắt, nuôi trồng thủy sản vẫn giữ vai trò quan trọng đối với người dân nơi đây. Tuy nhiên, trước sự biến động của nguồn lợi thủy sản tự nhiên, nhiều gia đình đã bắt đầu tìm hướng đi mới, trong đó du lịch cộng đồng đang dần trở thành lựa chọn phù hợp.

Sáng sớm là thời điểm Ngư Mỹ Thạnh khoác lên mình vẻ nhộn nhịp đặc trưng của một làng chài. Khi trời vừa hửng sáng, những chiếc ghe, đò lần lượt cập bến sau một đêm đánh bắt. Tôm cá được đưa lên bờ, nhanh chóng chuyển đến chợ hoặc trao đổi cho những người đi mua bán từ sớm. Dọc những con đường nhỏ ven phá, các sản vật vừa đánh bắt được bày bán. Cá dìa, cá kình, cá bống, tôm đất, tôm sú, lươn, cua… mang theo hương vị đặc trưng của vùng đầm phá. Đây cũng chính là thời điểm du khách có thể cảm nhận rõ nhất nhịp sống của người dân Ngư Mỹ Thạnh - cuộc sống bình dị nhưng không kém phần sinh động, được tạo nên từ mối quan hệ mật thiết giữa con người và thiên nhiên.

Những năm gần đây, Ngư Mỹ Thạnh được biết đến nhiều hơn với vai trò là điểm du lịch cộng đồng, sinh thái gắn với hệ thống rừng ngập mặn trên Phá Tam Giang. Thay vì chỉ đứng bên bờ ngắm cảnh, du khách có thể trực tiếp xuống đò, cùng người dân trải nghiệm những công việc vốn là một phần của cuộc sống thường ngày như: đổ nò, thả lừ, bủa lưới, đánh bắt tôm cá hay chèo SUP trên mặt phá. Những trải nghiệm tưởng như rất bình thường đối với người dân địa phương lại trở thành điều mới mẻ đối với du khách.

Chị Lường Thị Hiền (người dân địa phương làm du lịch tại Ngư Mỹ Thạnh) cho biết, du lịch đầm phá Tam Giang không còn xa lạ. Vì vậy, điều quan trọng để giữ chân du khách là tạo được những sản phẩm mang dấu ấn riêng của địa phương. Sự thân thiện, chất phác, mộc mạc của người dân bản địa tạo cảm giác gần gũi cho du khách. Bên cạnh đó là những trải nghiệm hoàn toàn dựa trên hệ sinh thái tự nhiên, từ cảnh quan đầm phá đến các loài thủy sản và những món ăn do chính người dân địa phương chế biến.

Tour du lịch Ngư Mỹ Thạnh mang đến cho du khách câu chuyện về những con người sống dựa vào tự nhiên, nghề đánh bắt được truyền qua nhiều thế hệ, rừng ngập mặn đang được phục hồi và về cách người dân tìm hướng sinh kế mới nhưng vẫn giữ gìn những giá trị vốn có của quê hương. Những tháng gần đây, lượng khách tìm đến Phá Tam Giang, đặc biệt là Ngư Mỹ Thạnh có xu hướng tăng. Vào những dịp cuối tuần, nhiều chuyến đò đạt công suất tối đa. Có những du khách vượt hàng trăm km chỉ để trải nghiệm cảnh hoàng hôn trên mặt phá.

Du khách Nguyễn Dân (đến từ Thành phố Hồ Chí Minh) lần đầu trải nghiệm tour tại Ngư Mỹ Thạnh trong dịp về Huế họp lớp. Đi cùng đoàn có nhiều người đến từ Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh và kiều bào. Điều ông ấn tượng là vẻ đẹp của cảnh quan thiên nhiên, cách những hướng dẫn viên bản địa giới thiệu về vùng đất, đời sống đầm phá và các món ăn địa phương phong phú, tươi ngon. Trải nghiệm này thôi thúc ông trở lại cùng gia đình và bạn bè trong thời gian tới.

Lần đầu tiên khám phá vẻ đẹp đầm phá Tam Giang, bạn Nguyễn Thị Minh Sáng (du khách đến từ Nghệ An) cho rằng, tour mang đến những trải nghiệm khá mới mẻ. Đặc biệt, việc được trực tiếp tham gia đổ nò, chụp ảnh giữa không gian Phá Tam Giang khiến chuyến đi trở nên thú vị và đáng nhớ.

Sinh kế mới từ những giá trị cũ

Với những người dân Ngư Mỹ Thạnh, du lịch không chỉ mang đến thêm một sản phẩm cho du khách mà còn mở ra cơ hội cải thiện sinh kế. Từ một nghề mưu sinh truyền thống, những công việc như lái đò, hướng dẫn trải nghiệm đánh bắt hay chế biến món ăn địa phương đang trở thành những mắt xích mới trong chuỗi du lịch cộng đồng. Cùng với đó, người dân có thêm động lực giữ gìn cảnh quan và môi trường sống vốn là nền tảng của sinh kế.

Anh Trần Tuấn (người dân làng Ngư Mỹ Thạnh) cho biết, trước đây, hai vợ chồng anh chủ yếu đánh bắt tôm cá trên Phá Tam Giang, mỗi đêm thu nhập khoảng 600.000 - 700.000 đồng. Khoảng 3 - 4 năm trở lại đây, nguồn lợi thủy sản suy giảm, thu nhập chỉ còn khoảng 300.000 - 400.000 đồng/ngày. Hai năm nay, vợ chồng anh chuyển sang làm du lịch; anh lái đò, hướng dẫn du khách trải nghiệm rừng ngập mặn, đổ nò, thả lừ, đánh bắt tôm cá, còn vợ phục vụ ẩm thực. Nhờ đó, thu nhập ổn định hơn, mỗi tháng vợ chồng anh kiếm hơn 10 triệu đồng/người.

Theo anh Tuấn, phần lớn người dân Ngư Mỹ Thạnh đã tham gia các hoạt động du lịch, dịch vụ trên Phá Tam Giang. Một số làng lân cận cũng bắt đầu chuyển hướng. Những công việc này chủ yếu dựa trên nghề truyền thống và đời sống thường nhật của người dân, vừa tạo sinh kế, vừa giúp du khách hiểu hơn về văn hóa, cảnh quan và cuộc sống vùng đầm phá.

Một trong những điểm nhấn tạo nên sự khác biệt của Ngư Mỹ Thạnh là hệ thống rừng ngập mặn với những hàng bần chua xanh ngát ven phá. Không chỉ tạo cảnh quan, rừng ngập mặn còn là nơi trú ngụ, sinh sản của nhiều loài thủy sản, góp phần phục hồi nguồn lợi tự nhiên. Ông Phạm Công Phước, Phó Chủ tịch UBND xã Đan Điền cho biết, toàn xã có hơn 2.500ha mặt nước Phá Tam Giang; trong đó, địa phương đang triển khai trồng khoảng 150ha rừng ngập mặn. Việc phục hồi rừng ngập mặn vừa góp phần tạo hệ sinh thái phục vụ du lịch, vừa giúp phục hồi sinh kế cho người dân. Đây là nơi sinh sôi, trú ngụ của nhiều loài thủy sản tự nhiên; qua đó tạo điều kiện để người dân vừa khai thác nguồn lợi, vừa có trách nhiệm bảo vệ hệ sinh thái.

Ông Phạm Công Phước cho biết thêm, thời gian tới, địa phương tiếp tục vận động người dân gắn khai thác thủy sản với bảo vệ rừng ngập mặn, hướng đến phát triển du lịch sinh thái bền vững. Cùng với đó, xã tăng cường kết nối các đơn vị lữ hành để xây dựng những tour gắn với đời sống làng chài như “Một ngày trên phá”, trải nghiệm ngắm bình minh, hoàng hôn, chèo SUP, đổ nò, thả lừ, bủa lưới… Điều quan trọng là các hoạt động du lịch không tách rời cuộc sống của người dân mà được xây dựng từ chính những giá trị họ đang có.

Sau hành trình trên phá, du khách có thể tiếp tục khám phá các giá trị văn hóa, làng nghề và ẩm thực ở khu vực xung quanh. Những lễ hội truyền thống như: đua ghe, lễ hội Đu tiên, hò Bả Trạo; các làng nghề mây tre đan Bao La, mây tre đan Thủy Lập, làng nghề bún bánh Ô Sa cùng những món ăn dân dã như bánh ướt thịt heo, nem, chả, xôi đường… tạo nên những trải nghiệm phong phú. Tuyến đường bích họa cũng là một điểm dừng để du khách chụp ảnh, lưu lại những hình ảnh về một vùng quê đang chuyển mình nhưng vẫn giữ được nét bình dị vốn có.

Từ cuộc sống lênh đênh trên Phá Tam Giang, người dân Ngư Mỹ Thạnh hôm nay đang trở thành những chủ thể gìn giữ hệ sinh thái, phát huy nghề sông nước và xây dựng hình ảnh quê hương đến du khách. Từ những giá trị truyền thống, cảnh quan đầm phá và bản sắc văn hóa, người dân từng bước tạo dựng sinh kế mới; đồng thời góp phần bảo vệ rừng ngập mặn, nguồn lợi thủy sản, hướng đến phát triển du lịch cộng đồng bền vững.