Hội nghị được triển khai nhằm thu thập ý kiến của các cơ quan, tổ chức chính trị – xã hội, các hội đồng tư vấn, chuyên gia và nhà khoa học để hoàn thiện dự thảo trước khi trình cấp có thẩm quyền.
Việc sửa đổi Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 xuất phát từ yêu cầu thể chế hóa các nghị quyết của Đảng về minh bạch, trách nhiệm giải trình, chuyển đổi số và bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân. Thực tiễn thi hành từ năm 2018–2025 cũng cho thấy nhiều vướng mắc về phạm vi cung cấp thông tin, trách nhiệm của các cấp chính quyền và sự thay đổi mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.
Dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) thể hiện nhiều điều chỉnh quan trọng so với Luật năm 2016. Điểm đáng chú ý đầu tiên là phạm vi điều chỉnh được mở rộng sang cả đơn vị sự nghiệp công lập cung cấp dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu. Khái niệm thông tin được bổ sung gồm thông tin do cơ quan, đơn vị tạo ra và thông tin do cơ quan, đơn vị nắm giữ; đồng thời làm rõ việc tiếp cận dữ liệu cá nhân theo pháp luật chuyên ngành. Dự thảo cũng bổ sung nguyên tắc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong cung cấp thông tin, đồng thời mở rộng đáng kể hình thức yêu cầu và cung cấp thông tin như qua cổng dữ liệu, cổng thông tin điện tử, cổng dịch vụ công, ứng dụng di động và các nền tảng số. Một số quy định khác được chỉnh sửa theo hướng chi tiết hơn như quy định về bí mật công tác, tài liệu nội bộ; xử lý thông tin công khai hoặc cung cấp không chính xác với thời hạn trả lời công dân trong 10 ngày. Dự thảo cũng bổ sung đối tượng có quyền yêu cầu thông tin là người nước ngoài cư trú tại Việt Nam và cho phép công dân yêu cầu thông tin thông qua tổ chức, đoàn thể trong trường hợp nhiều người có cùng yêu cầu.
Góp ý về sự cần thiết sửa đổi Luật, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Ngọc Đường, Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Dân chủ và Pháp luật Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cho rằng, dự thảo Luật Tiếp cận thông tin cơ bản phù hợp với đường lối, chủ trương của Đảng và Hiến pháp. Dự thảo đã thể chế hóa quan điểm về quyền làm chủ của nhân dân, đặc biệt là quyền được biết, gắn với yêu cầu công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình và đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng Chính phủ số, xã hội số; đồng thời chuyển từ cơ chế “xin – cho” sang nghĩa vụ chủ động cung cấp thông tin của Nhà nước.
Giáo sư, Tiến sĩ Trần Ngọc Đường nhận định dự thảo phù hợp với Hiến pháp năm 2013, nhất là Điều 25 về quyền tiếp cận thông tin và Điều 14 về giới hạn quyền con người, cũng như thống nhất với các luật có liên quan như Luật Phòng, chống tham nhũng, Luật Báo chí, Luật An ninh mạng và Luật Bảo vệ bí mật nhà nước. Tuy nhiên theo Giáo sư, Tiến sĩ Trần Ngọc Đường, cần bổ sung chế tài đủ mạnh và cơ chế khiếu nại, khởi kiện nhằm bảo vệ quyền tiếp cận thông tin.
Tiến sĩ Nguyễn Văn Pha, Phó Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Dân chủ và Pháp luật Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cho rằng cần mở rộng chủ thể cung cấp thông tin, bao gồm cả cơ quan của Đảng và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Tiến sĩ Nguyễn Văn Pha đánh giá dự thảo đã ghi nhận các quyền cơ bản nhưng còn thiếu chuỗi bảo đảm trong thực tế, đặc biệt là quyền được hướng dẫn, được thông báo tiến độ, kết quả xử lý và quyền nhận phần thông tin tách được trong những tài liệu bị hạn chế chỉ được tiếp cận một phần.
Tiến sĩ Nguyễn Văn Pha lưu ý các hành vi bị cấm cần có tiêu chí rõ để tránh lạm dụng. Bên cạnh đó, cần nghiên cứu mở rộng quyền cho phù hợp nhóm yếu thế; làm rõ trách nhiệm hướng dẫn của cơ quan cung cấp thông tin; bổ sung yêu cầu giải trình khi từ chối; ưu tiên cung cấp phần tài liệu tách được thay vì quy định theo hướng “có thể”.
Tiến sĩ Nguyễn Văn Pha cũng đề nghị làm rõ quy định về chi phí in, sao chụp để tránh phát sinh trường hợp lợi dụng dịch vụ; đồng thời tăng trách nhiệm giải trình với nhóm thông tin hạn chế tiếp cận và hoàn thiện các điều khoản liên quan nhằm bảo đảm quyền yêu cầu thông tin của công dân.
Những ý kiến góp ý tâm huyết của các đại biểu tại hội nghị đã gợi mở vấn đề cấp thiết, góp phần định hướng phản biện xã hội đối với dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi); làm cơ sở quan trọng để cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, tổng hợp đầy đủ, tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).
