Từ kết quả kiểm định đến danh mục nhà phải phá dỡ
Cùng với việc tiếp tục đánh giá chất lượng công trình, thành phố đã công khai danh mục các dự án cải tạo chung cư thuộc diện phải phá dỡ, đặt ra yêu cầu đẩy nhanh xử lý nhà xuống cấp và bảo đảm an toàn cho cư dân.Đầu tháng 11/2026, khu tập thể Trương Định tại phường Tương Mai tiếp tục được nhắc đến trong kế hoạch cải tạo chung cư cũ của Hà Nội khi Sở Xây dựng công khai danh mục các dự án thuộc diện phải phá dỡ đợt 1. Khu tập thể gồm 10 tòa nhà mang ký hiệu A, B, C, D, E và H1 đến H5, với khoảng 257 căn hộ, cùng một số công trình nhà ở liền kề nằm xen kẽ.
Theo thông tin được công bố, khu tập thể này nằm trong phương án cải tạo, xây dựng lại với định hướng phát triển công trình cao tầng. Tuy nhiên, việc đưa dự án vào danh mục phải phá dỡ chưa đồng nghĩa công tác di dời đã hoàn thành hoặc công trình mới đã đủ điều kiện khởi công. Những bước tiếp theo còn phụ thuộc vào quy hoạch, phương án bồi thường, tái định cư và các thủ tục đầu tư theo quy định.
Ngay khi có thông tin khu tập thể Kim Liên (Hà Nội) được lập quy hoạch chi tiết 1/500 để cải tạo, người dân nơi đây bày tỏ mong muốn được tái định cư tại chỗ. Ảnh: Trung Nguyên/TTXVN
Trương Định là một trong những trường hợp cho thấy yêu cầu xử lý các khu nhà tập thể cũ đang chuyển dần từ rà soát, xác định hiện trạng sang chuẩn bị triển khai dự án cụ thể. Đối với những công trình đã có kết luận thuộc diện phải phá dỡ, vấn đề đặt ra là tiến độ tổ chức thực hiện và phương án bảo đảm an toàn trong thời gian người dân chưa được di dời.
Theo Báo cáo số 237/BC-BĐT về kết quả giám sát chuyên đề tình hình phát triển và công tác quản lý nhà nước đối với thị trường bất động sản trên địa bàn Hà Nội, thời kỳ giám sát từ tháng 1/2024 đến tháng 7/2026, thành phố có 2.185 nhà chung cư, gồm 1.732 nhà thuộc 196 khu chung cư và 453 nhà chung cư độc lập.
Đến thời điểm tổng hợp báo cáo, 860 nhà đã được kiểm định và có kết quả phân loại mức độ nguy hiểm. Trong đó, 589 nhà được xác định cấp B, 265 nhà cấp C và 6 nhà cấp D. Báo cáo lưu ý số liệu này chưa tính khoảng 91 nhà thuộc ba khu Khương Thượng, Trung Tự và Kim Liên đã có kết luận khu thuộc diện phá dỡ.
Như vậy, nhóm nhà được phân loại cấp C và D chiếm 271 trong số 860 nhà có kết quả phân loại. Đây là thông tin quan trọng để đánh giá tình trạng kỹ thuật của quỹ chung cư cũ, song không thể đồng nhất toàn bộ nhà cấp C với nhà bắt buộc phải phá dỡ. Việc xử lý từng công trình phải căn cứ kết luận kiểm định và những điều kiện được pháp luật quy định.
Báo cáo giám sát cũng xác định 15 khu chung cư và 13 nhà chung cư độc lập có công trình thuộc diện phải phá dỡ theo Luật Nhà ở. Trong số này có các khu tập thể Thành Công, Giảng Võ, Ngọc Khánh cùng một số khu tập thể khác đã được cơ quan chuyên môn đánh giá về mức độ nguy hiểm.
Đối với nhà chung cư độc lập, hai địa chỉ được xác định nguy hiểm cấp D là tập thể 148–150 Sơn Tây và nhà số 51 Huỳnh Thúc Kháng. Nhóm nhà cấp C đã có kết luận thuộc diện phá dỡ gồm các địa chỉ như 15C Trần Khánh Dư, 39 Lý Thường Kiệt, 11 Vọng Đức, A1 và A2 Trần Quốc Toản, 16 Trần Hưng Đạo, 23 Hàng Bài và 23 Hàng Tre.
Các công trình nằm ở nhiều khu vực khác nhau của thành phố, từ những khu tập thể có nhiều tòa nhà đến các chung cư độc lập xen trong khu dân cư hiện hữu. Điều kiện triển khai tại mỗi địa chỉ cũng khác nhau, nhất là về diện tích đất, hạ tầng kỹ thuật, quyền sở hữu và phương án bố trí chỗ ở cho người dân.
Điểm cần phân biệt là kết quả kiểm định, kết luận thuộc diện phải phá dỡ và việc thực hiện dự án cải tạo không phải một bước công việc. Công trình được xác định nguy hiểm cần có biện pháp quản lý, xử lý theo quy định, trong khi dự án xây dựng lại còn phải thực hiện các thủ tục về quy hoạch, đầu tư, bồi thường và tái định cư.
Thực tế nhiều năm qua cho thấy cải tạo chung cư cũ là lĩnh vực khó triển khai do liên quan trực tiếp đến quyền lợi của các chủ sở hữu và điều kiện phát triển đô thị. Với những khu tập thể có nhiều tòa nhà, phương án cải tạo phải xem xét đồng thời diện tích tái định cư, hạ tầng giao thông, công trình công cộng và khả năng đáp ứng của hệ thống kỹ thuật xung quanh.
Vì vậy, việc công khai danh mục dự án phải phá dỡ trong tháng 11 là bước tiến về xác định đối tượng cần xử lý, nhưng kết quả cuối cùng còn phải được thể hiện bằng tiến độ thực hiện tại từng công trình. Những nhà đã có kết luận nguy hiểm cần được theo dõi tình trạng sử dụng và áp dụng biện pháp bảo đảm an toàn phù hợp, kể cả khi dự án cải tạo chưa hoàn tất thủ tục.
Đẩy nhanh kiểm định, xác định trách nhiệm xử lý từng công trình
Song song với việc công khai danh mục phá dỡ, Hà Nội đang triển khai Kế hoạch số 23/KH-UBND ngày 15/1/2026 về kiểm định, đánh giá chất lượng chung cư cũ. Kế hoạch do Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Dương Đức Tuấn ký, đặt mục tiêu hoàn thành công tác kiểm định trong năm 2026 đối với các nhà thuộc danh mục đã được thành phố phê duyệt.
Quy hoạch chi tiết khu vực cải tạo, tái thiết, xây dựng lại 3 khu tập thể cũ Thành Công, Giảng Võ, Ngọc Khánh cần được xây dựng lại. Ảnh: Trung Nguyên/TTXVN
Phạm vi triển khai gồm 48 xã, phường có chung cư cũ, trong đó có các phường Kim Liên, Giảng Võ, Nghĩa Đô, Thanh Xuân, Tương Mai, Hà Đông, Hoàn Kiếm và nhiều địa bàn khác. Việc thực hiện theo danh mục được phê duyệt tại Quyết định số 5456/QĐ-UBND ngày 5/11/2025, đồng thời áp dụng với những công trình được cập nhật, điều chỉnh theo quyết định của thành phố.
Mục tiêu của đợt kiểm định là xác định mức độ nguy hiểm và phân loại nhà chung cư thuộc trường hợp phải phá dỡ hoặc chưa phải phá dỡ theo Luật Nhà ở năm 2023 cùng các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành. Kết quả đánh giá còn là căn cứ để đề xuất sửa chữa, gia cố những hạng mục hư hỏng, hạn chế nguy cơ mất an toàn trong quá trình sử dụng.
Theo kế hoạch, UBND các xã, phường có chung cư cũ chịu trách nhiệm tổ chức lập, thẩm định và phê duyệt nhiệm vụ, đề cương kiểm định; lựa chọn đơn vị thực hiện theo quy định. Sau khi có kết quả, địa phương tổ chức thẩm định, đánh giá và ban hành kết luận chất lượng công trình theo thẩm quyền.
Đối với những nhà đã được kiểm định trước đây, chính quyền cơ sở phải tiếp nhận, rà soát hồ sơ và xem xét kiểm định bổ sung khi cần thiết. Quy định này nhằm bảo đảm kết luận về tình trạng kỹ thuật có đủ căn cứ, nhất là với những công trình đã sử dụng lâu năm hoặc có biến động về hiện trạng.
Sở Xây dựng được giao hướng dẫn, theo dõi và tổng hợp kết quả thực hiện. Những khó khăn vượt thẩm quyền phải được báo cáo UBND thành phố để xem xét giải quyết, tránh kéo dài quá trình đánh giá chất lượng và xác định phương án xử lý.
Việc giao trách nhiệm trực tiếp cho chính quyền cấp xã phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang vận hành. Các phường có chung cư cũ là nơi nắm tình hình sử dụng công trình, quản lý địa bàn và phối hợp với các đơn vị chuyên môn khi tổ chức khảo sát, kiểm định.
Tuy nhiên, kết quả kiểm định chỉ thực sự phát huy tác dụng khi được sử dụng để quyết định biện pháp xử lý tiếp theo. Với nhà chưa thuộc diện phá dỡ, cơ quan có trách nhiệm cần xác định những hạng mục phải sửa chữa, gia cố và điều kiện tiếp tục sử dụng. Đối với công trình thuộc diện phá dỡ, phải thực hiện các bước di dời, bố trí chỗ ở và tổ chức phá dỡ theo quy định.
Trong quá trình này, quyền lợi của cư dân là vấn đề cần được giải quyết cụ thể. Phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phải dựa trên hồ sơ pháp lý, tình trạng sở hữu, diện tích nhà ở và các quy định áp dụng đối với từng trường hợp. Những nội dung chưa thống nhất cần được công khai, tiếp nhận ý kiến và giải quyết đúng thẩm quyền.
Một nhiệm vụ khác là xác định ranh giới dự án cải tạo. Đối với khu tập thể có nhiều tòa nhà và công trình phụ trợ, phạm vi dự án ảnh hưởng trực tiếp đến phương án quy hoạch, tổ chức xây dựng và bố trí hạ tầng. Vì vậy, công tác kiểm định cần được phối hợp với rà soát đất đai, hiện trạng sử dụng và quy hoạch có liên quan.
Theo Kế hoạch số 172/KH-UBND ban hành ngày 26/4/2026, Hà Nội tiếp tục nghiên cứu lập quy hoạch cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ. Đây là công việc có quan hệ với tiến độ xử lý các khu tập thể xuống cấp, bởi phương án xây dựng lại phải được xác định trên cơ sở quy hoạch và điều kiện hạ tầng của từng khu vực.
Đối với các nhà nguy hiểm, việc chuẩn bị quy hoạch và dự án không thay thế trách nhiệm bảo đảm an toàn trước mắt. Cơ quan quản lý cần căn cứ kết luận chuyên môn để xác định biện pháp cần thiết trong thời gian công trình chưa được phá dỡ hoặc sửa chữa, đặc biệt với những trường hợp có nguy cơ ảnh hưởng đến người đang sử dụng.
Từ trường hợp khu tập thể Trương Định đến danh mục các nhà nguy hiểm được nêu trong báo cáo giám sát, có thể thấy Hà Nội đã có cơ sở để xác định những công trình cần ưu tiên xử lý. Tuy nhiên, số lượng nhà có kết quả phân loại, số công trình thuộc diện phá dỡ và số dự án đã hoàn thành di dời, khởi công cần được theo dõi bằng những chỉ tiêu riêng để đánh giá đúng tiến độ.
Mốc hoàn thành kiểm định trong năm 2026 đang đến gần. Nhiệm vụ đặt ra đối với các địa phương là hoàn thiện hồ sơ, ban hành kết luận đúng thẩm quyền và xác định phương án xử lý cho từng công trình. Với những nhà đã có kết luận nguy hiểm, yêu cầu cấp thiết là thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn cho cư dân trong thời gian chờ cải tạo, xây dựng lại./.