Thành phố đang triển khai bộ sáu chỉ số đánh giá nước sạch nông thôn, yêu cầu kiểm tra chất lượng tại toàn bộ công trình cấp nước tập trung đang hoạt động.
Nước về đến nhà, nỗi lo vẫn còn
Đầu tháng 11/2026, một số hộ dân xã Phú Nghĩa tiếp tục phản ánh nước sinh hoạt từ hệ thống cấp nước tập trung có lúc đục, xuất hiện cặn lắng. Tại thôn Phù Yên, có gia đình phải quay lại sử dụng nước giếng khoan vì chưa yên tâm về chất lượng nước được cấp qua đường ống. Sự việc được phóng viên TTXVN ghi nhận trong tin đăng ngày 9/11, sau khi chính quyền địa phương có báo cáo về tình trạng cấp nước trên địa bàn.
Theo Báo cáo số 729/BC-UBND của UBND xã Phú Nghĩa, Trạm cấp nước Trung Hòa – Trường Yên phục vụ phạm vi 5.343 hộ tại bảy thôn, trong đó 3.873 hộ đang sử dụng nước của trạm. Như vậy, còn 1.470 hộ trong phạm vi cấp nước chưa sử dụng nguồn nước này, nhưng không thể từ số liệu đó kết luận tất cả đều thiếu nước sạch hoặc không có nguồn cấp thay thế.
Điều đáng chú ý hơn nằm ở kết quả nội kiểm tháng 9/2026, khi có đến ba mẫu nước có chỉ số pH không đạt giới hạn cho phép. Đây là thông tin kiểm nghiệm cụ thể, khác với việc chỉ đánh giá nước qua màu sắc hay cặn lắng. Trao đổi với phóng viên TTXVN, ông Nguyễn Duy Đông, Trưởng thôn Phù Yên, cho biết tình trạng nước thiếu độ trong đã xảy ra nhiều lần. Người dân từng phản ánh để đơn vị cấp nước kiểm tra, khắc phục, song mong muốn lớn nhất vẫn là nguồn nước ổn định, có thể sử dụng thường xuyên mà không phải lo ngại mỗi khi mở vòi.
Thông tin từ địa phương cho thấy trạm cấp nước do Trung tâm Kỹ thuật Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội quản lý, vận hành. Trước những phản ánh, chính quyền xã đề nghị đơn vị cấp nước khẩn trương khắc phục, thực hiện kiểm nghiệm và công khai kết quả. Đây là các yêu cầu cần được theo dõi đến khi có kết quả kiểm tra sau khắc phục, thay vì dừng ở việc xác định nguyên nhân ban đầu.
Trước đó, vào tháng 6/2026, tại xã Tây Phương, Hà Nội, tình trạng tương tự đã được phản ánh khi nhiều hộ dân phải sử dụng nguồn nước có màu vàng đục, cặn và mùi tanh. Ngày 8/6, UBND thành phố ban hành Công văn số 2628/UBND-TTDLCNS, giao Sở Xây dựng chủ trì, phối hợp chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan kiểm tra, xử lý, báo cáo kết quả trước ngày 16/6/2026.
Sự việc tại Tây Phương còn được Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 10 tiến hành kiểm tra, xác minh trong tháng 7/2026. Theo thông tin cơ quan này công bố, phản ánh của báo chí đề cập khoảng 20.000 người dân chịu ảnh hưởng bởi nguồn nước có dấu hiệu không bảo đảm chất lượng. Đây là số người được nêu trong phản ánh phục vụ xác minh, không phải kết luận cuối cùng về số người sử dụng nước không đạt quy chuẩn.
Đến cuối tháng 8/2026, kết quả giám sát của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hà Nội cho thấy có thời điểm một số chỉ tiêu chất lượng nước tại Tây Phương không đạt quy chuẩn. Bà Nguyễn Thị Tám, người dân địa phương, phản ánh nước đôi lúc có mùi tanh và mong sớm được sử dụng nguồn nước sông Đà. Trước đó vào đầu tháng 8/2026, việc lắp đặt các tuyến ống đấu nối với nguồn nước này đã được triển khai tại đây.
Trong khi người dân Phú Nghĩa và Tây Phương lo ngại về chất lượng nguồn nước sinh hoạt, tại xã Sơn Đồng, khó khăn lại xuất phát từ việc hệ thống cấp nước chưa được đầu tư đồng bộ. Tại khu đất dịch vụ 25,2 ha, dù người dân đã chuyển về sinh sống từ nhiều năm trước, mạng lưới đường ống cấp nước sạch vẫn chưa được hoàn thiện đến từng hộ gia đình.
Trước tình trạng này, các hộ dân đã chủ động góp kinh phí đầu tư hệ thống đường ống, thay vì tiếp tục chờ nguồn vốn ngân sách. Tính đến tháng 9/2026, 286 hộ dân tại khu vực đã đóng góp tổng cộng 8,6 tỷ đồng để xây dựng hạ tầng cấp nước. Công ty Nước sạch Tây Hà Nội hỗ trợ thiết kế, đấu nối và vận hành hệ thống; chính quyền xã phối hợp tháo gỡ các vướng mắc về thủ tục pháp lý và phương án đầu tư.
Từ thực tế Sơn Đồng có thể thấy, bên cạnh yêu cầu kiểm soát chất lượng nước tại những nơi đã có mạng lưới cấp nước tập trung, việc hoàn thiện hạ tầng ở các khu dân cư còn thiếu nước sạch cũng là vấn đề cần giải quyết. Đáng chú ý, khi người dân phải tự đóng góp kinh phí để có nước sử dụng, trách nhiệm đầu tư, quản lý và duy trì hoạt động của hệ thống cấp nước cần được xác định rõ.
Thực tế cho thấy, ba địa bàn có những tình huống khác nhau, song cùng chỉ ra một yêu cầu về việc đánh giá cấp nước phải đi xa hơn số lượng đường ống đã lắp hoặc số hộ nằm trong phạm vi phục vụ. Có nơi đã đấu nối nhưng người dân chưa yên tâm về chất lượng; có nơi cần thay đổi nguồn cấp; cũng có khu dân cư vẫn chờ hoàn thiện hạ tầng phân phối.
Theo số liệu Sở Xây dựng trong tháng 9/2026, khoảng 98% hộ dân nông thôn Hà Nội đã được tiếp cận nước sạch. Nhưng tỷ lệ này chỉ phản ánh mức độ tiếp cận, không phải tỷ lệ mẫu nước tại vòi đạt tất cả chỉ tiêu kỹ thuật trong mọi thời điểm. Sự khác biệt giữa hai cách đo là điểm cần làm rõ khi đánh giá hiệu quả đầu tư cấp nước nông thôn tại Hà Nội.
Từ phản ánh của người dân đến kết quả kiểm nghiệm
Ngày 18/8/2026, UBND thành phố Hà Nội ban hành Quyết định số 4364/QĐ-UBND về triển khai bộ chỉ số theo dõi, đánh giá nước sạch nông thôn. Phạm vi thực hiện gồm 75 xã và ba phường Tùng Thiện, Sơn Tây, Chương Mỹ. Kế hoạch hướng tới việc cập nhật thực trạng sử dụng nước, chất lượng nguồn cấp và hiệu quả quản lý, vận hành công trình.
nhưng chất lượng nước không đảm bảo. Ảnh: Người dân địa phương cung cấp
Theo quyết định, thành phố yêu cầu đánh giá chất lượng nước tại 100% công trình cấp nước tập trung nông thôn đang hoạt động. Với công trình cấp nước quy mô hộ gia đình, việc kiểm nghiệm được thực hiện bằng chọn mẫu, tùy điều kiện ngân sách và nhân lực, với sai số mẫu dự kiến từ 3% đến 5%. Kết quả nội kiểm, ngoại kiểm theo quy định của Bộ Y tế có thể được sử dụng trong quá trình đánh giá.
Sáu chỉ số được triển khai gồm tỷ lệ hộ sử dụng nước hợp vệ sinh; tỷ lệ hộ sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn; hai tỷ lệ tương ứng đối với hộ nghèo; lượng nước sạch đạt quy chuẩn bình quân đầu người; và tỷ lệ công trình cấp nước tập trung được quản lý, khai thác bền vững. Việc tách các chỉ số cho phép nhìn rõ hơn sự khác biệt giữa có nguồn nước, có nước đạt chuẩn và khả năng duy trì dịch vụ ổn định.
Đối với Phú Nghĩa, kết quả ba mẫu nước có pH chưa đạt cần được đặt trong chuỗi giám sát từ trạm xử lý, mạng lưới phân phối đến vị trí sử dụng. Nếu có sự cố đường ống hoặc thay đổi chế độ vận hành, việc lấy mẫu tại những vị trí phù hợp sẽ giúp xác định phạm vi ảnh hưởng. Chỉ khi có kết quả kiểm tra sau khắc phục mới đủ cơ sở đánh giá tình trạng đã được xử lý đến đâu.
Tại Tây Phương, việc triển khai đấu nối với nguồn nước sông Đà là hướng xử lý được thành phố thúc đẩy sau những phản ánh kéo dài. Tuy nhiên, tiến độ lắp đặt đường ống và chất lượng nước tại hộ dân là hai nội dung phải kiểm tra riêng. Công trình hoàn thành về xây lắp chưa tự động chứng minh chất lượng dịch vụ đã ổn định trên toàn mạng.
Ở Sơn Đồng, giải pháp huy động nguồn lực lắp đặt đường ống có thể giúp mở rộng khả năng tiếp cận, nhưng công tác quản lý cần làm rõ đơn vị vận hành, trách nhiệm bảo dưỡng và phương án cấp nước lâu dài. Nếu những khâu này chưa được xác định đầy đủ, việc mở rộng mạng lưới khó tạo ra dịch vụ ổn định cho người sử dụng.
Theo Quyết định 4364, Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì triển khai bộ chỉ số, phối hợp các cơ quan chuyên môn và chính quyền cấp xã thu thập, cập nhật dữ liệu. Sở Y tế thực hiện nhiệm vụ chuyên môn về giám sát chất lượng nước; Sở Xây dựng phối hợp trong phạm vi quản lý hệ thống cấp nước. Cấp xã là nơi tiếp nhận phản ánh, phối hợp kiểm tra và cập nhật tình trạng công trình trên địa bàn.
Việc quản lý theo bộ chỉ số cũng cần phân biệt kết quả đánh giá công trình với phản ánh của từng hộ. Một trạm cấp nước có thể có kết quả kiểm nghiệm tại điểm lấy mẫu đạt quy chuẩn nhưng vẫn phát sinh sự cố cục bộ trên mạng phân phối. Ngược lại, hiện tượng nước đổi màu cần được kiểm tra chuyên môn trước khi kết luận về mức độ vi phạm chất lượng nước.
Những trường hợp tại Phú Nghĩa, Tây Phương và Sơn Đồng cho thấy yêu cầu phối hợp giữa đơn vị cấp nước, cơ quan kiểm nghiệm và chính quyền địa phương. Phản ánh của người dân cần được ghi nhận cùng thời điểm, địa điểm và tình trạng sử dụng; kết quả xét nghiệm phải được đối chiếu với quy chuẩn; biện pháp sửa chữa hoặc thay đổi nguồn cấp cần có mốc tiến độ để kiểm tra.
Công khai kết quả kiểm nghiệm là khâu đặc biệt quan trọng đối với những địa bàn từng xuất hiện nước đục, có cặn. Người dân cần biết mẫu được lấy ở đâu, khi nào, chỉ tiêu nào chưa đạt và kết quả sau xử lý ra sao. Những thông tin này giúp phân biệt sự cố đã khắc phục với tình trạng còn tiếp diễn, đồng thời tạo căn cứ giám sát trách nhiệm đơn vị cung cấp.
Trong quá trình mở rộng mạng lưới, tỷ lệ tiếp cận 98% là kết quả đáng ghi nhận nhưng chưa phản ánh hết chất lượng nước tại từng hộ. Việc cập nhật sáu chỉ số ở 75 xã và ba phường sẽ có ý nghĩa hơn khi được sử dụng để nhận diện công trình cần nâng cấp, địa bàn còn khó tiếp cận và nơi có phản ánh chất lượng nước kéo dài.
Với những hộ dân đã trả tiền sử dụng nước, yêu cầu trước mắt vẫn là nguồn nước ổn định, đáp ứng quy chuẩn và có thông tin rõ ràng khi xảy ra bất thường. Từ các sự việc đã được ghi nhận trong năm 2026, Hà Nội có thêm căn cứ để gắn mục tiêu mở rộng cấp nước với trách nhiệm kiểm nghiệm, bảo dưỡng mạng lưới và công khai kết quả xử lý đến từng khu dân cư.
PV