Trước áp lực rác thải sinh hoạt ngày càng gia tăng, nhiều địa phương ở Thanh Hóa đang gặp khó khăn trong thu gom, xử lý khi các bãi rác quá tải, lò đốt xuống cấp, trong khi các nhà máy xử lý rác quy mô lớn chưa hoàn thành đầu tư. Trước thực trạng đó, một số địa phương đã chủ động triển khai các giải pháp phù hợp, từ tuyên truyền, phân loại rác tại nguồn đến tổ chức lại hoạt động tập kết, thu gom. Tại xã Trung Chính, mô hình điểm tập kết rác tạm xa khu dân cư ở thôn Hoàng Giang bước đầu phát huy hiệu quả, góp phần hạn chế rác tồn đọng, giảm nguy cơ ô nhiễm và cải thiện môi trường nông thôn.
Hiệu quả từ mô hình điểm tập kết rác tạm xa khu dân cư
Sau khi hợp nhất từ 4 thôn, Hoàng Giang hiện có 657 hộ dân. Quy mô dân cư lớn, lượng rác thải sinh hoạt phát sinh hằng ngày tương đối nhiều, trong khi đơn vị môi trường chỉ tổ chức thu gom một lần mỗi tuần vào sáng thứ Tư. Khoảng cách giữa các kỳ thu gom khiến rác thải có thời điểm tồn đọng, gây mất vệ sinh, ảnh hưởng đến cảnh quan và sinh hoạt của người dân.
Trước đây, để thuận tiện cho xe chuyên dụng vận chuyển, các hộ dân thường mang rác ra tập kết dọc những trục đường chính. Tuy nhiên, khi lượng rác ngày càng nhiều mà chưa được vận chuyển kịp thời, những điểm tập kết tự phát này trở thành nỗi lo về môi trường, nhất là đối với các hộ kinh doanh, buôn bán và sinh sống ven đường.
Trước thực trạng đó, thôn Hoàng Giang đã chủ động khảo sát, tìm vị trí phù hợp để bố trí điểm tập kết rác tạm, thay thế việc tập kết phân tán trong khu dân cư. Sau khi lựa chọn được khu đất nằm trên tuyến đường cách xa khu dân cư, hai bên là cánh đồng lúa, thôn đã báo cáo, xin ý kiến chính quyền xã và tổ chức xây dựng điểm tập kết phục vụ nhu cầu chung của người dân.
Điểm tập kết có diện tích gần 40 m², được đầu tư nền bê tông kiên cố, xây tường bao xung quanh và lắp đặt hệ thống camera giám sát sử dụng năng lượng mặt trời. Việc lựa chọn vị trí xa khu dân cư, kết hợp đầu tư các hạng mục cơ bản giúp tạo không gian tập kết tập trung, thuận tiện cho người dân đưa rác đến và đơn vị môi trường vận chuyển. Hệ thống camera cũng góp phần tăng cường giám sát, hạn chế tình trạng đổ rác không đúng nơi quy định, giữ gìn vệ sinh tại khu vực tập kết.
Ông Phạm Văn Giáp, Trưởng thôn Hoàng Giang, xã Trung Chính cho biết, trước đây, do lịch thu gom chỉ một lần mỗi tuần, rác thải sinh hoạt của các hộ dân thường phải tập kết dọc các trục đường chính, có thời điểm tồn đọng kéo dài, ảnh hưởng đến vệ sinh môi trường, cảnh quan và hoạt động kinh doanh của các hộ ven đường. Từ khi có điểm tập kết rác tạm, người dân đã chủ động đưa rác đến đúng địa điểm, chờ đơn vị môi trường thu gom, vận chuyển theo lịch. Nhờ đó, tình trạng rác thải tập trung tại các tuyến đường trong khu dân cư cơ bản được khắc phục, đường làng, ngõ xóm sạch sẽ hơn, môi trường sinh hoạt của người dân cũng được cải thiện.
Không chỉ giải quyết bất cập về địa điểm tập kết, mô hình còn tạo điều kiện để thôn nâng cao ý thức, trách nhiệm của người dân trong bảo vệ môi trường. Ban cán sự thôn thường xuyên tuyên truyền, hướng dẫn các hộ phân loại rác tại nguồn, cho rác vào bao bì, buộc kín trước khi đưa đến điểm tập kết; không vứt rác bừa bãi, không để rác rơi vãi ra đường. Cùng với đó, thôn duy trì hoạt động tổng vệ sinh vào ngày Chủ nhật hằng tuần, huy động người dân làm sạch các tuyến đường chính, đường nhánh và ngõ xóm, từng bước hình thành thói quen giữ gìn vệ sinh chung.
Đáng chú ý, việc xây dựng điểm tập kết rác tạm được thôn xác định là một trong những nhiệm vụ thiết thực trong lộ trình xây dựng thôn kiểu mẫu, thôn thông minh năm 2027 theo định hướng của xã. Sau sáp nhập, Hoàng Giang trở thành thôn có quy mô lớn hơn, yêu cầu đối với các tiêu chí xây dựng khu dân cư kiểu mẫu cũng cao hơn.
Vì vậy, cùng với hoàn thiện hạ tầng, chỉnh trang cảnh quan, thôn chú trọng giải quyết những vấn đề dân sinh thiết thực, trong đó có vệ sinh môi trường. Việc chủ động bố trí điểm tập kết rác xa khu dân cư không chỉ góp phần khắc phục tình trạng rác tồn đọng mà còn thể hiện cách làm linh hoạt, xuất phát từ nhu cầu thực tế và sự đồng thuận của người dân.
Sau hơn một tháng đưa vào sử dụng, mô hình bước đầu cho thấy hiệu quả trong điều kiện công tác thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt còn nhiều khó khăn. Từ một giải pháp xuất phát từ nhu cầu thực tế của người dân, điểm tập kết rác tạm đã giúp thôn chủ động hơn trong tổ chức thu gom, hạn chế tình trạng rác tồn đọng tại khu dân cư, đồng thời tạo nền nếp trong việc bỏ rác đúng nơi quy định. Đây cũng là kinh nghiệm thực tiễn để địa phương xem xét, đánh giá khả năng áp dụng tại những khu dân cư có điều kiện tương đồng.
Tăng cường quản lý, xử lý rác thải tại các thôn
Thôn Hoàng Giang duy trì hoạt động tổng vệ sinh vào ngày Chủ nhật hàng tuần, huy động người dân làm sạch các tuyến đường chính, đường nhánh và ngõ xóm, từng bước hình thành thói quen giữ gìn vệ sinh chung. Ảnh: Khiếu Tư/TTXVN
Không chỉ riêng Hoàng Giang, công tác thu gom rác thải sinh hoạt tại xã Trung Chính cũng đặt ra nhiều yêu cầu trong tổ chức, điều phối hoạt động giữa các khu dân cư. Hiện trên địa bàn xã có 3 đơn vị tham gia thu gom rác thải. Trong đó, Công ty cổ phần xây dựng và quản lý công trình giao thông Công Chính thực hiện thu gom tại 11/25 thôn; Công ty cổ phần xe Minh Đạt đảm nhận thu gom tại thôn Trung Ý; khu vực Tân Thọ (trước hợp nhất) do một hộ kinh doanh vận tải đảm nhận. Lịch thu gom được các thôn thỏa thuận, ký hợp đồng với đơn vị cung ứng dịch vụ. Tại khu vực Cầu Quan, Đông Cao, nơi tập trung dân cư và hoạt động kinh doanh, rác được thu gom 2 lần/tuần vào thứ Tư và Chủ nhật; các khu vực còn lại chủ yếu duy trì một lần/tuần.
Việc có nhiều đơn vị cùng tham gia, lịch thu gom giữa các khu vực không đồng nhất đòi hỏi chính quyền địa phương phải tăng cường quản lý, giám sát để bảo đảm rác được thu gom đúng lịch, đúng địa điểm, không để tồn đọng kéo dài. Bởi thực tế cho thấy, nếu chỉ dựa vào hoạt động của đơn vị vận chuyển mà thiếu sự phối hợp, giám sát từ cơ sở, những bất cập trong khâu tập kết, thu gom rất dễ phát sinh, ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường và đời sống người dân.
Để khắc phục những tồn tại, UBND xã Trung Chính đã yêu cầu trưởng các thôn tăng cường theo dõi, quản lý tình hình vệ sinh môi trường trên địa bàn; thường xuyên kiểm tra các tuyến đường, khu vực công cộng, điểm tập kết rác, kênh mương và những vị trí có nguy cơ phát sinh ô nhiễm. Các thôn có trách nhiệm phối hợp với đơn vị thu gom thông báo cụ thể thời gian, địa điểm tập kết để người dân chủ động thực hiện; đồng thời theo dõi quá trình vận chuyển, kịp thời phản ánh những trường hợp thu gom không đúng lịch, để rác tồn đọng, rơi vãi hoặc phát sinh mùi hôi.
Cùng với đó, xã giao Phòng Kinh tế theo dõi, hướng dẫn, đôn đốc các thôn thực hiện công tác vệ sinh môi trường; tiếp nhận, tổng hợp phản ánh, kiến nghị của người dân, phối hợp kiểm tra, xác minh và tham mưu UBND xã chỉ đạo xử lý những vấn đề phát sinh. Đối với các trường hợp ô nhiễm kéo dài hoặc có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, các thôn phải kịp thời báo cáo, không để tình trạng tồn tại kéo dài mà không được giải quyết.
Một điểm đáng chú ý trong cách tổ chức thực hiện là trách nhiệm bảo vệ môi trường được phân công cụ thể đến từng cấp, từng địa bàn, gắn với vai trò giám sát của cộng đồng dân cư. Các thôn không chỉ vận động người dân phân loại, bỏ rác đúng nơi quy định mà còn phối hợp với Ban công tác Mặt trận, các đoàn thể duy trì tổng vệ sinh, khơi thông cống rãnh, làm sạch đường làng, ngõ xóm. Qua đó, công tác bảo vệ môi trường từng bước chuyển từ những đợt ra quân mang tính phong trào thành nhiệm vụ thường xuyên, gắn với trách nhiệm của từng hộ gia đình và khu dân cư.
Theo ông Lê Hùng Sơn, Phó Chủ tịch UBND xã Trung Chính, thời gian qua, công tác vệ sinh môi trường trên địa bàn đã được quan tâm triển khai, duy trì nền nếp; hoạt động tổng dọn vệ sinh vào chiều Chủ nhật hàng tuần từng bước phát huy hiệu quả, góp phần cải thiện cảnh quan tại các khu dân cư.
Tuy nhiên, trước áp lực rác thải sinh hoạt ngày càng tăng, trong khi điều kiện thu gom, xử lý còn khó khăn, địa phương xác định thường xuyên nâng cao trách nhiệm quản lý của chính quyền, phát huy vai trò của các thôn và tăng cường phối hợp với các đơn vị thu gom. Những mô hình phù hợp với điều kiện thực tế như điểm tập kết rác tạm xa khu dân cư ở Hoàng Giang sẽ được xem xét, đánh giá để có hướng nhân rộng tại những địa bàn đủ điều kiện.
Thực tế tại Trung Chính cho thấy, trong khi chờ đợi hệ thống xử lý rác thải được đầu tư đồng bộ, việc chủ động tổ chức lại khâu tập kết, thu gom, tăng cường giám sát và nâng cao ý thức người dân là những giải pháp cần thiết để giảm áp lực ô nhiễm trước mắt. Một điểm tập kết được bố trí hợp lý, một lịch thu gom được thực hiện nghiêm túc hay một tuyến đường được người dân tự giác giữ gìn sạch sẽ đều góp phần tạo nên chuyển biến trong bảo vệ môi trường nông thôn. Giải quyết bài toán rác thải vì thế không chỉ là trách nhiệm của đơn vị thu gom hay chính quyền địa phương, mà cần sự chung tay của cả cộng đồng, bắt đầu từ những việc làm cụ thể, thiết thực và được duy trì thường xuyên.