Trong 5 năm trở lại đây, trong nhiều Nghị quyết của Đảng, trong đó có Kết luận số 14-KL/TW của Bộ Chính trị đã khẳng định tinh thần đổi mới, sáng tạo trở thành động lực quan trọng trong lãnh đạo, điều hành; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu xây dựng cơ chế, chính sách khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo.
Tuy nhiên, việc thể chế hóa, cụ thể hóa còn mang tính hình thức, thiếu đồng bộ, thống nhất. Cơ chế bảo vệ cán bộ chưa cụ thể, chưa tạo được niềm tin, động lực để cán bộ tự tin, mạnh dạn dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Vẫn còn tình trạng cán bộ làm việc cầm chừng, e ngại rủi ro, sợ sai, đùn đẩy trách nhiệm, né tránh công việc, mượn cớ, đổ lỗi cho những hạn chế, bất cập của pháp luật để không dám quyết định, nhất là trong các lĩnh vực mới, khó, nhạy cảm, tiềm ẩn rủi ro cao.
Có nhiều nguyên nhân khiến cán bộ, đảng viên sợ trách nhiệm. Ngoài yếu tố khách quan là quy định pháp luật chưa đồng bộ, quy định về trách nhiệm chưa rõ ràng, đã tạo áp lực, thậm chí dẫn tới rủi ro cho người thực hiện; còn có nguyên nhân chủ quan như năng lực, trình độ của một bộ phận cán bộ còn hạn chế, không theo kịp yêu cầu nhiệm vụ; người có thẩm quyền quyết định thiếu chuyên môn, làm việc thụ động, ỷ vào tập thể vì sợ liên lụy cá nhân... Không ít cán bộ do năng lực hạn chế, nên làm việc gì cũng sợ sai, thậm chí làm xong cũng không biết sai chỗ nào. Đây cũng là nguyên nhân dẫn tới nhiều công trình, dự án chậm tiến độ, gây đội vốn thất thoát, lãng phí tài sản công, làm mất niềm tin của nhân dân… Tình trạng này tuy không phổ biến, nhưng rất đáng báo động trong thực tế hiện nay.
Đứng trước yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, Nghị quyết 24 đã đặt ra yêu cầu cao hơn về xây dựng đội ngũ cán bộ có năng lực và trách nhiệm hành động, dám dấn thân, đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám đi đến cùng vì lợi ích chung; đồng thời thiết lập hệ thống cơ chế đủ mạnh để bảo vệ cán bộ dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám dấn thân.
Nghị quyết khẳng định dấn thân, đổi mới, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung là phẩm chất cốt lõi, trách nhiệm chính trị và yêu cầu tự thân của cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới; lấy kết quả, sản phẩm cụ thể, hiệu quả thực thi, khả năng tháo gỡ điểm nghẽn và mức độ hài lòng của nhân dân, doanh nghiệp làm thước đo để đánh giá.
Nghị quyết cũng nhấn mạnh việc đánh giá cán bộ phải dựa nhiều hơn vào sản phẩm, hiệu quả công việc, khả năng tháo gỡ điểm nghẽn và giải quyết những nhiệm vụ mới, khó. Phải phân biệt rõ người muốn làm nhưng gặp rào cản thì phải tháo gỡ; người dám làm vì lợi ích chung thì phải bảo vệ; người làm tốt thì phải trọng dụng; nhưng người có trách nhiệm mà không làm, có thẩm quyền mà không quyết, thấy việc khó mà né tránh, đùn đẩy thì phải xem xét trách nhiệm. Phân tích, đánh giá thấu đáo những rõ rủi ro khách quan, sai sót không cố ý với hành vi cố ý vi phạm; thiếu điều kiện khách quan với thiếu năng lực, thiếu trách nhiệm; đổi mới vì lợi ích chung với lợi dụng đổi mới để vụ lợi. Bảo vệ đúng người, đúng việc, đúng bản chất chính là điều kiện để vừa tạo động lực đổi mới, vừa giữ nghiêm kỷ luật, kỷ cương.
Nghị quyết 24 tạo ra bước ngoặt về tư duy quản trị, chuyển từ “không sai là được” sang “làm được việc, tạo ra sản phẩm và chịu trách nhiệm đến cùng”. Đây là cơ hội để mỗi cán bộ, đảng viên thể hiện rõ hơn nữa vai trò tiên phong trong việc gắn kết chức năng, nhiệm vụ với việc triển khai hiệu quả đường lối, chính sách của Đảng.
Cùng với khuyến khích đổi mới, Nghị quyết đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ quyền lực, quản trị rủi ro, minh bạch và trách nhiệm giải trình; phân định rõ giữa đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung với hành vi lợi dụng đổi mới để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, lợi ích nhóm hoặc cố ý làm trái. Dám nghĩ, dám làm tuyệt đối không phải là phớt lờ quy định pháp luật hay hành động cảm tính. Nghị quyết nhấn mạnh nguyên tắc khuyến khích đổi mới gắn liền với siết chặt kỷ luật, kỷ cương. Nghiêm cấm và xử lý nghiêm hành vi lợi dụng danh nghĩa "đổi mới, đột phá" để hợp thức hóa sai phạm, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, lợi ích nhóm; đồng thời xử lý nghiêm người đứng đầu né tránh, đùn đẩy hoặc cản trở cán bộ đổi mới. Kiên quyết ngăn chặn tình trạng núp bóng “đổi mới, sáng tạo” để trục lợi cá nhân, cài cắm lợi ích nhóm, vi phạm kỷ luật của Đảng và pháp luật của Nhà nước.
Đây là những định hướng có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình đổi mới phương thức làm việc, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và xây dựng nền công vụ năng động, chuyên nghiệp, sáng tạo; đồng thời cũng khơi dậy khát vọng cống hiến của đội ngũ cán bộ, đảng viên. Nghị quyết 24 là kim chỉ nam, mở đường cho người muốn làm; trao quyền cho người có năng lực; bảo vệ người dám làm vì lợi ích chung; trọng dụng người làm được việc; đồng thời kiên quyết thay thế, sàng lọc những người không làm, không dám chịu trách nhiệm, né tránh, đùn đẩy, trì trệ.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói “Cán bộ là công bộc của dân”, bởi vậy nhân dân mong muốn người đứng mũi chịu sào không chùn bước trước khó khăn, thử thách, dám chịu trách nhiệm trước dân, trước những việc mình làm. Đó cũng là tinh thần cốt lõi của Nghị quyết 24 - NQ/TW vừa được Bộ Chính trị ban hành.
