Tuyển sinh đại học 2026: Siết phương thức, nâng chuẩn đầu vào

Hướng đến chất lượng thực chất

Theo TS Nguyễn Đức Nghĩa, nguyên Phó Giám đốc Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, quy chế tuyển sinh năm 2026 có những thay đổi mang tính hệ thống mà thí sinh cần đặc biệt lưu ý.

Trước hết, mỗi cơ sở đào tạo chỉ được sử dụng tối đa 5 phương thức xét tuyển. Quy định này buộc các trường phải rà soát, tinh gọn phương án tuyển sinh, tránh tình trạng mở quá nhiều phương thức dẫn đến phức tạp trong quản lý và khó đảm bảo tính minh bạch. Nhiều trường đã chuyển mạnh sang phương thức xét tuyển kết hợp (tổng hợp), thay vì duy trì nhiều phương thức đơn lẻ như trước.

Với phương thức xét học bạ, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) yêu cầu các trường phải xét điểm trung bình 6 học kỳ của tối thiểu 3 môn; trong đó bắt buộc có toán hoặc ngữ văn với trọng số không thấp hơn 1/3 tổng điểm. Đồng thời, thí sinh phải đạt tối thiểu 15/30 điểm theo tổ hợp xét tuyển từ kết quả thi tốt nghiệp THPT. Đây là điểm mới đáng chú ý, bởi trước đây nhiều trường chỉ dựa vào học bạ mà không gắn với ngưỡng điểm thi tốt nghiệp.

TS Nguyễn Thanh Phương, Viện Đào tạo Quốc tế NIIE - Trường Đại học Nguyễn Tất Thành nhận định, đây là điều chỉnh tích cực và phù hợp. Theo TS Thanh Phương, việc đặt ra ngưỡng tối thiểu giúp thí sinh không thể chủ quan với kết quả thi tốt nghiệp THPT, đồng thời tạo ra mặt bằng chất lượng đầu vào tốt hơn. Với các ngành ngoài khối sức khỏe, trường vẫn duy trì mức điểm trúng tuyển học bạ từ 18 trở lên, do đó quy định mới không gây xáo trộn lớn mà còn tạo tín hiệu tích cực cho xã hội.

Một thay đổi khác gây nhiều quan tâm là việc khống chế điểm cộng chứng chỉ ngoại ngữ và các chứng chỉ quốc tế ở mức tối đa 1,5 điểm. PGS.TS Lê Trung Đạo, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Tài chính - Marketing cho rằng, điều chỉnh này góp phần tăng tính công bằng. Những năm trước, có thí sinh năng lực học tập ở mức trung bình nhưng nhờ điểm cộng ngoại ngữ cao vẫn trúng tuyển. Trong khi đó, chi phí luyện thi và thi chứng chỉ quốc tế không nhỏ, chủ yếu tập trung ở thí sinh có điều kiện kinh tế tại đô thị.

Việc giảm điểm cộng không làm giảm động lực học ngoại ngữ, bởi mục tiêu của việc học không chỉ là đậu đại học mà còn để hội nhập, tìm kiếm học bổng và cơ hội nghề nghiệp. Theo PGS.TS Lê Trung Đạo, tinh thần học tập của học sinh hiện nay khó có thể “hạ nhiệt” chỉ vì thay đổi mức điểm thưởng.

PGS.TS Nguyễn Văn Thụy, Trưởng phòng Tuyển sinh và truyền thông Trường Đại học Ngân hàng TP Hồ Chí Minh cũng đánh giá việc đưa ra ngưỡng điểm thi tốt nghiệp khi xét học bạ là phù hợp. Thay vì chỉ dựa vào điểm quá trình, việc kết hợp nhiều dữ liệu sẽ giúp phản ánh sát hơn năng lực học tập thực chất của thí sinh.

Trong bối cảnh đó, xét tuyển tổng hợp đang trở thành xu hướng chủ đạo. TS Nguyễn Đức Nghĩa cho biết, hầu hết các trường thành viên Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh năm 2026 chỉ còn hai phương thức chính: Xét tuyển thẳng theo quy định của Bộ GD-ĐT và xét tuyển kết hợp. Phương thức này xem xét toàn diện nhiều yếu tố: Điểm học tập, điểm thi tốt nghiệp THPT, điểm thi đánh giá năng lực… Qua đánh giá thực tế tại Trường Đại học Bách khoa - ĐHQG TP Hồ Chí Minh, chất lượng sinh viên được cải thiện rõ rệt so với các phương thức đơn lẻ trước đây.

PGS.TS Trương Nguyễn Luân Vũ, Trưởng khoa Cơ khí chế tạo máy Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP Hồ Chí Minh cho rằng, xét tuyển tổng hợp giúp tăng tính minh bạch, giảm rủi ro “học tài thi phận” hoặc chênh lệch điểm học bạ giữa các địa phương. Tuy nhiên, thách thức lớn là thí sinh khó tự ước lượng vị trí của mình khi điểm được tính theo nhiều thành phần.

15 nguyện vọng và chiến lược chọn ngành trong dài hạn

Một điểm mới khác là thí sinh chỉ được đăng ký tối đa 15 nguyện vọng thay vì không giới hạn như trước. Nhiều ý kiến cho rằng quy định này không hề thu hẹp cơ hội.

Theo PGS.TS Trương Nguyễn Luân Vũ, 10 nguyện vọng đã đủ an toàn, do đó 15 nguyện vọng là khá rộng. Điều quan trọng không nằm ở số lượng mà ở cách sắp xếp. PGS.TS Luân Vũ khuyến nghị thí sinh chia thành ba nhóm: Nhóm nguyện vọng mơ ước, nhóm vừa sức và nhóm an toàn. Cách đặt nguyện vọng theo thứ tự ưu tiên hợp lý sẽ quyết định cơ hội trúng tuyển, bởi hệ thống xét tuyển tự động sẽ dừng ở nguyện vọng cao nhất mà thí sinh đủ điều kiện.

ThS Vũ Đình Lê, Phó Trưởng phòng phụ trách phòng Tư vấn tuyển sinh Trường Đại học Luật TP Hồ Chí Minh dẫn thống kê cho thấy những năm gần đây, trung bình 5 - 9 nguyện vọng là đủ để trúng tuyển. Do đó, 15 nguyện vọng năm 2026 được xem là “rất thoải mái” nếu thí sinh nghiêm túc trong việc xác định mục tiêu.

Các chuyên gia đồng thời lưu ý, điểm cao chưa chắc đậu đại học nếu sắp xếp nguyện vọng không hợp lý. Có trường hợp đạt 25 điểm nhưng vẫn trượt vì để ngành yêu thích ở vị trí thấp hơn các ngành ít quan tâm. Vì vậy, chiến lược đăng ký phải dựa trên hiểu biết rõ ràng về ngành nghề, năng lực bản thân và mức điểm chuẩn tham khảo.

Ở góc độ dài hạn, PGS.TS Nguyễn Văn Thụy nhấn mạnh việc chọn ngành phải dựa trên “kiềng ba chân”: Đúng sở thích, đúng năng lực và phù hợp với thị trường lao động trong tầm nhìn 5 - 10 năm tới. Thị trường lao động tương lai có thể khác xa hiện tại, do đó thí sinh không nên chạy theo xu hướng nhất thời hay thành công của người khác.

Cùng với đó, PGS.TS Lê Trung Đạo cho rằng trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số phát triển mạnh, sinh viên cần trang bị tư duy phản biện, kỹ năng giải quyết vấn đề, sáng tạo và khả năng sử dụng công nghệ. Các trường đại học hiện nay cũng chuyển dần sang đào tạo liên ngành thay vì đơn ngành thuần túy.

Nhìn tổng thể, tuyển sinh đại học năm 2026 đánh dấu bước chuyển từ mở rộng cơ hội theo số lượng sang chú trọng chất lượng và công bằng. Việc siết phương thức, nâng ngưỡng học bạ, giảm điểm cộng và giới hạn nguyện vọng không phải là rào cản mà là cơ chế để hệ thống tuyển sinh vận hành minh bạch và hiệu quả hơn.

Với thí sinh, thách thức lớn nhất không nằm ở thay đổi quy chế mà ở khả năng hiểu đúng quy định, xây dựng chiến lược phù hợp và xác định mục tiêu nghề nghiệp rõ ràng. Khi chất lượng đầu vào được nâng lên, chất lượng đào tạo và cơ hội nghề nghiệp trong tương lai cũng sẽ có nền tảng vững chắc hơn.