Trong đó, nội dung ưu đãi thuế đối với các cơ sở giáo dục tư thục hoạt động không vì lợi nhuận nhận được sự quan tâm sâu sắc từ các đại biểu.
Luật hóa rõ nguyên tắc và điều kiện thụ hưởng
Góp ý về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp và Luật Thuế thu nhập cá nhân, các đại biểu Quốc hội cơ bản nhất trí cao với sự cần thiết ban hành Luật.
Chính sách mới nhằm tập trung thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng về: Ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế sử dụng đất phi nông nghiệp đối với các cơ sở giáo dục trong nước nhằm tạo đột phá phát triển giáo dục và đào tạo theo Nghị quyết số 71-NQ/TW; Nâng cao sức khỏe học đường và sức khỏe cộng đồng theo Nghị quyết số 72-NQ/TW; Hoàn thiện chính sách tài chính và chính sách thuế đối với đất đai theo Nghị quyết số 21-NQ/TW.
Theo đề xuất tại khoản 1, Điều 1 (sửa đổi, bổ sung khoản 5 Điều 15 của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp), dự thảo Luật đưa ra quy định miễn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với các cơ sở giáo dục tư thục hoạt động không vì lợi nhuận.
Phân tích sâu về chính sách miễn thuế đề xuất, đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương, Đoàn ĐBQH tỉnh Khánh Hòa cho rằng, cơ quan soạn thảo chưa đánh giá kỹ lưỡng phạm vi tác động. Theo hồ sơ, dự kiến số thuế thu nhập doanh nghiệp giảm khoảng 2.200 tỷ đồng mỗi năm. Tuy nhiên, hồ sơ lại chưa phân tích đầy đủ mức độ các khoản ưu đãi này sẽ chuyển hóa thành lợi ích thiết thực cho người học (như giảm học phí, tái đầu tư nâng cao chất lượng đào tạo, hay mở rộng cơ hội cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn).
"Thực tế điều kiện hoạt động giữa các cơ sở giáo dục hiện nay rất khác nhau. Có những cơ sở tại địa bàn khó khăn, thu học phí thấp nhưng cũng có nhiều trường quốc tế, trường tư thục nguồn thu học phí rất cao. Nếu áp dụng cơ chế miễn thuế rộng, thiếu tiêu chí phân loại thì nguồn lực hỗ trợ của Nhà nước sẽ khó mang lại lợi ích tương xứng cho người học", đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương cho biết.
Từ đó, đại biểu kiến nghị cơ quan soạn thảo rà soát và luật hóa rõ ràng nguyên tắc, điều kiện thụ hưởng để bảo đảm minh bạch, không cào bằng; tránh giao toàn bộ việc quyết định phạm vi, điều kiện ở văn bản dưới luật. Đồng thời, cần nghiên cứu cơ chế ưu tiên, khuyến khích các cơ sở hoạt động tại địa bàn khó khăn – nơi khu vực tư nhân ít đầu tư.
Cùng quan điểm, đại biểu Hoàng Văn Nghĩa, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi đề nghị phân hóa rạch ròi giữa hai nhóm cơ sở giáo dục. Nhằm hướng tới mục tiêu "không ai bị bỏ lại phía sau", đại biểu đề xuất: Miễn 100% thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế sử dụng đất phi nông nghiệp cho các cơ sở giáo dục đặc thù, trường tư thục chuyên chăm sóc, can thiệp và giáo dục trẻ tự kỷ, trẻ khuyết tật.
Dẫn chứng kinh nghiệm quốc tế tại Mỹ và Châu Âu, đại biểu nhấn mạnh các cơ sở này gánh vác trách nhiệm an sinh xã hội lớn, chi phí vận hành đắt đỏ (mô hình 1 kèm 1, thiết bị trị liệu tốn kém) nhưng nguồn thu hạn chế. Nếu buộc họ thực hiện thủ tục chứng minh "phi lợi nhuận" phức tạp, chi phí thuế sẽ gián tiếp đẩy học phí lên cao, đè nặng lên các gia đình có con em khuyết tật.
Dự thảo cần luật hóa tiêu chí định lượng tài chính minh bạch, khoanh vùng chính sách miễn thuế thu nhập doanh nghiệp chỉ áp dụng cho cơ sở phi lợi nhuận tại địa bàn khó khăn để tránh tình trạng "chuyển hóa" lợi nhuận thành chi phí trả lương thưởng cao cho bộ máy quản lý nhằm trục lợi.
Đúng đối tượng, đúng mục tiêu
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cơ bản đồng tình với định hướng mở rộng miễn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cơ sở giáo dục công lập và tư thục hoạt động không vì lợi nhuận, nhằm dành thêm nguồn lực tái đầu tư phục vụ người học.
Tuy nhiên, Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý cần phân biệt rõ giữa tư cách hoạt động không vì lợi nhuận với phạm vi thu nhập được miễn thuế: Một cơ sở có thể vừa giảng dạy, nghiên cứu, vừa kinh doanh dịch vụ khác. Nếu miễn thuế chung theo tên gọi mà không phân biệt nguồn thu thì ưu đãi có thể bị áp dụng cho cả những hoạt động không trực tiếp phục vụ giáo dục.
Đồng thời phải kiểm soát thặng dư tài chính. Đối với trường tư thục, cần tính đến khả năng thặng dư tài chính bị chuyển cho các bên liên quan thông qua hợp đồng dịch vụ, chi phí thuê tài sản... Khi đó, dù trên giấy tờ là "không vì lợi nhuận" nhưng mục tiêu phục vụ người học lại không đạt được.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị quy định rõ trong Luật nguyên tắc: Chỉ miễn thuế đối với phần thu nhập gắn trực tiếp với hoạt động giáo dục, đào tạo và nghiên cứu; riêng phần hoạt động thương mại độc lập phải thực hiện nghĩa vụ thuế theo quy định chung.
