Nguồn vốn xanh cần hiệu quả kinh doanh thực chất
Chiều 15/10, tại TP Hồ Chí Minh, diễn đàn “Kinh tế xanh và Chuyển dịch năng lượng” diễn ra trong khuôn khổ Hội nghị Thượng đỉnh Đổi mới sáng tạo Việt Nam 2026 (VIS 2026). Lãnh đạo doanh nghiệp cùng đại diện các định chế tài chính quốc tế và quỹ đầu tư phát triển cùng trao đổi về chuyển dịch năng lượng, giảm phát thải carbon và tiếp cận nguồn vốn xanh.
Theo bà Lâm Thúy Ái, Chủ tịch Hội đồng quản trị Mebi Group, doanh nghiệp phải tính toán phương án tài chính dài hạn để theo đuổi mô hình nông nghiệp công nghệ cao gắn với kinh tế tuần hoàn. Tại trang trại gia cầm lấy trứng Mebifarm rộng hơn 70 ha, Mebi Group ứng dụng tự động hóa và năng lượng mặt trời, đồng thời xử lý chất thải và tái sử dụng phụ phẩm.
Theo bà Ái, chi phí ban đầu lớn đòi hỏi doanh nghiệp phân kỳ đầu tư và tính toán khấu hao tài sản. Nguồn vốn có lãi suất ưu đãi góp phần giảm áp lực tài chính, còn chất lượng sản phẩm là cơ sở để doanh nghiệp xây dựng niềm tin với khách hàng.
“Sao người ta làm được mà người Việt mình làm không được. Nếu xem đó là sứ mệnh và khoản đầu tư, chúng ta sẽ có bài toán tài chính rõ ràng”, bà Ái chia sẻ.
Câu chuyện này đặt ra yêu cầu đối với doanh nghiệp đang chuyển đổi sản xuất. Đầu tư xanh cần nguồn lực ban đầu nhưng doanh nghiệp phải làm rõ khoản đầu tư mang lại hiệu quả gì và đáp ứng nhu cầu nào của thị trường. Với bên cấp vốn, cam kết môi trường cần đi cùng phương án kinh doanh đủ sức thuyết phục.
Bà Lim Lijuan, Giám đốc Tài chính UOB Vietnam, cho rằng việc huy động vốn phục vụ mục tiêu phát thải ròng bằng 0 cần sự phối hợp giữa doanh nghiệp với các chủ thể trong hệ thống tài chính. Doanh nghiệp xây dựng dự án khả thi, còn ngân hàng thương mại thiết kế phương án tài trợ vốn phù hợp.
Trong quá trình này, Chính phủ cung cấp khung chính sách minh bạch. Các tổ chức phát triển có thể chấp nhận rủi ro ở giai đoạn đầu, trong khi nhà đầu tư dài hạn góp phần mở rộng quy mô nguồn lực. Những đơn vị phát triển công nghệ cần chứng minh giải pháp sẵn sàng thương mại hóa với chi phí hợp lý.
“Một phương án kinh doanh tin cậy cùng kết quả đo lường tác động môi trường thực chất chính là những căn cứ cốt lõi để Hội đồng quản trị hoặc nhà tài trợ phê duyệt khoản đầu tư”, bà Lim Lijuan nhấn mạnh.
Theo bà, đầu tư cho phát triển bền vững có thể đòi hỏi lượng vốn ban đầu lớn hơn. Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng cần xem xét chi phí của việc chậm chuyển đổi khi chuỗi cung ứng thay đổi và khách hàng đặt ra yêu cầu cao hơn. Các nhà đầu tư đồng thời quan tâm đến khả năng doanh nghiệp chống chịu trước những biến động đó.
Bà Theresa Evanoff, Giám đốc Điều hành Mạng lưới nhà đầu tư thiên thần toàn cầu (GAIN - một tổ chức phi lợi nhuận tại Canada), cho rằng việc đáp ứng tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) giúp doanh nghiệp thu hút sự chú ý của quỹ đầu tư quốc tế. Tuy nhiên, mô hình tài chính lành mạnh và khả năng sinh lời thực chất mới quyết định việc giải ngân.
Doanh nghiệp vì thế cần chuẩn bị đồng thời phương án tài chính và dữ liệu môi trường. Bên cấp vốn cần thấy khả năng tạo ra giá trị kinh tế, còn kết quả về sử dụng năng lượng và phát thải phải có căn cứ đo lường để đánh giá hiệu quả chuyển đổi.
Ở góc độ chuyển dịch năng lượng, bà Trish Lee, Lãnh sự Thương mại và Đầu tư (Tổng Lãnh sự quán Australia tại TP Hồ Chí Minh), nhấn mạnh mối liên hệ giữa mục tiêu khí hậu với phát triển kinh tế. “Kinh tế xanh và chuyển dịch năng lượng không chỉ đơn thuần là hành động ứng phó với biến đổi khí hậu, mà còn là một chính sách kinh tế - phát triển thông minh, giúp bảo đảm nguồn năng lượng an toàn, đáng tin cậy với chi phí hợp lý, đồng thời tạo động lực thúc đẩy việc làm và tăng trưởng”, bà Trish Lee nhận định.
Theo bà, các chương trình tài chính khí hậu có thể sử dụng nguồn lực hỗ trợ ban đầu để huy động thêm vốn tư nhân vào hạ tầng xanh. Bà dẫn các hoạt động hợp tác của Australia tại Việt Nam trong hỗ trợ điện mặt trời mái nhà và mở rộng sản xuất xe điện để làm rõ vai trò của nguồn vốn này.
Bà Trish Lee cho biết, bên cạnh hỗ trợ tài chính các đối tác Australia còn chia sẻ kinh nghiệm quy hoạch lưới điện thông minh và quản lý biến động công suất năng lượng tái tạo. Việc tích hợp điện mặt trời mái nhà với hệ thống lưu trữ và trạm sạc xe điện cũng là hướng hợp tác nhằm sử dụng hiệu quả nguồn năng lượng sạch.
Theo bà, Việt Nam cần giảm phát thải carbon đồng thời bảo đảm an ninh năng lượng với chi phí hợp lý. Quá trình này đòi hỏi thể chế vững mạnh cùng chi phí vốn thấp hơn và thị trường điện linh hoạt để hỗ trợ đầu tư dài hạn.
Đưa mục tiêu bền vững vào hoạt động doanh nghiệp
Bà Nguyễn Nhuệ Hà, Giám đốc Điều hành Advanced Partners (đơn vị tư vấn kế toán, thuế và kinh doanh tại Australia), cho rằng doanh nghiệp cần thay đổi cách nhìn khi vẫn xem ESG chủ yếu là chi phí đáp ứng yêu cầu bên ngoài. Cách tiếp cận này khiến doanh nghiệp khó nhận ra giá trị kinh tế của việc chuyển đổi.
“Phát triển bền vững không phải là rào cản chi phí mà là khoản đầu tư thương mại khả thi, mang lại giá trị kinh tế đo lường được. Sự bền vững và lòng tốt phải luôn song hành cùng hiệu quả kinh doanh”, bà Hà nhận định.
Từ thực tế đầu tư Mebifarm, bà Lâm Thúy Ái chia sẻ doanh nghiệp phải dành thời gian cho quá trình cấp phép và chấp nhận triển khai từng bước để đáp ứng chuẩn quốc tế. Việc tính toán tài chính đi cùng lựa chọn công nghệ và bảo đảm chất lượng sản phẩm trong suốt quá trình sản xuất.
Với bà Ái, trách nhiệm của người sản xuất bắt đầu từ sự an toàn của thực phẩm đưa ra thị trường. Người sản xuất phải tự hỏi liệu mình có yên tâm sử dụng sản phẩm cho bản thân và gia đình, đồng thời cân nhắc những giá trị để lại cho thế hệ sau.
Ông Gaku Echizenya, chuyên gia quản trị nhân sự người Nhật Bản, Nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Talented Company, cho rằng tư duy lãnh đạo quyết định cách doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi. Nếu chỉ xem ESG và năng lượng xanh là chi phí tuân thủ, doanh nghiệp sẽ khó tạo ra thay đổi. Khi coi đây là khoản đầu tư chiến lược, lãnh đạo mới có cơ sở tổ chức thực hiện theo mục tiêu dài hạn.
Theo ông, doanh nghiệp có thể kết hợp tầm nhìn dài hạn và kỷ luật quản trị của Nhật Bản với tốc độ, khả năng thích ứng của Việt Nam. Sự kết hợp này giúp doanh nghiệp vừa chuẩn bị kỹ phương án đầu tư vừa linh hoạt trước biến động thị trường.
Về những năng lực doanh nghiệp cần tập trung trong 3 - 5 năm tới, các chuyên gia nhấn mạnh yêu cầu quản trị dựa trên dữ liệu. Doanh nghiệp cần hiểu rõ lượng chất thải và mức tiêu thụ năng lượng để tính toán hiệu quả đầu tư. Việc số hóa và minh bạch dữ liệu tạo cơ sở đánh giá kết quả của từng dự án xanh.
Mục tiêu bền vững cũng cần trở thành yêu cầu trong hoạt động hằng ngày. Lãnh đạo phải giúp người lao động hiểu công việc của mình đóng góp thế nào vào quá trình chuyển đổi, đồng thời tạo điều kiện để nhân sự trẻ tham gia lập kế hoạch và đề xuất giải pháp.
Hợp tác quốc tế giúp doanh nghiệp tiếp nhận công nghệ và kinh nghiệm quản trị, từ đó áp dụng những chỉ số đánh giá phù hợp. Khi chứng minh được hiệu quả kinh doanh cùng kết quả giảm phát thải carbon, doanh nghiệp có thêm cơ sở tiếp cận nguồn vốn xanh và đáp ứng yêu cầu của khách hàng trong dài hạn.
